Cứ đến độ cuối thu, đầu đông, khi tiết trời miền Bắc bắt đầu se lạnh cũng là lúc mùa rươi lại về. Loài đặc sản có hình dáng giống những con giun nhỏ, thân mềm và nhiều màu sắc này tuy không bắt mắt nhưng lại khiến thực khách mê mẩn bởi vị béo ngậy, thơm bùi và hương vị rất riêng. Rươi chỉ xuất hiện theo mùa, mỗi đợt kéo dài vài ngày nên được ví như “lộc trời”, có giá bán lên tới vài trăm nghìn đồng/kg nhưng vẫn được nhiều người tìm mua.

Trong dân gian có câu “Tháng chín đôi mươi, tháng mười mùng năm” để nhắc đến thời điểm rươi nổi nhiều trong năm. Đây là kinh nghiệm được người dân các vùng ven biển miền Bắc đúc kết qua nhiều thế hệ, gắn với quy luật thủy triều và thời tiết. Rươi thường xuất hiện vào khoảng tháng 9 đến tháng 11 âm lịch, trong đó tháng 9 và tháng 10 được xem là thời điểm chính vụ. Ngoài ra, một số địa phương còn có vụ rươi chiêm từ tháng 3 đến tháng 5 âm lịch.
Những vùng có nghề khai thác rươi lâu đời như Hải Phòng, Hưng Yên, Quảng Ninh, Ninh Bình thường trở nên nhộn nhịp mỗi khi vào mùa. Đây là loài sinh vật sống trong lớp bùn ở những khu vực nước lợ, nơi có sự giao thoa giữa nước ngọt và nước mặn. Rươi khá nhạy cảm với môi trường, đòi hỏi nguồn nước sạch, nền đất phù hợp và hệ sinh vật tự nhiên phong phú để làm thức ăn. Bởi vậy, không phải vùng đất nào cũng có thể khai thác được rươi.

Tại một số địa phương, người dân đã phát triển mô hình kết hợp trồng lúa với khai thác rươi. Trên những cánh đồng này, nông dân hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học nhằm bảo vệ môi trường sống của rươi. Một số nơi còn bổ sung nguồn dinh dưỡng hữu cơ để thúc đẩy các sinh vật tự nhiên trong ruộng phát triển, tạo nguồn thức ăn cho loài đặc sản này. Nhờ đó, người dân vừa có thể thu hoạch lúa, vừa khai thác rươi theo mùa, nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác.
Rươi không xuất hiện đều đặn mỗi ngày mà thường nổi theo từng đợt thủy triều. Khi nước lên, chúng từ dưới lớp bùn ngoi ra, theo dòng chảy tập trung ở các mương dẫn và cửa cống. Người dân thường tranh thủ thu hoạch vào chiều tối hoặc ban đêm, sử dụng lưới, đăng và các dụng cụ chuyên dụng để đón rươi. Công việc này đòi hỏi kinh nghiệm bởi chỉ cần bỏ lỡ thời điểm nước rút hoặc con nước thay đổi, lượng rươi thu được có thể giảm đáng kể. Sau khi bắt lên, rươi được nhanh chóng làm sạch, phân loại và bán cho thương lái để đưa đến các chợ, cửa hàng đặc sản.

Rươi thuộc ngành giun đốt, có thân mềm, hình trụ và được chia thành nhiều đốt nhỏ. Một con trưởng thành thường dài khoảng 4-6 cm, hai bên thân có những chùm tơ nhỏ giúp di chuyển trong bùn nước. Màu sắc của rươi khá đa dạng, phổ biến là hồng, đỏ, xanh nhạt hoặc nâu. Khi quan sát gần, thân rươi có những chiếc tơ li ti đan xen, tạo nên vẻ ngoài khá đặc biệt, thậm chí khiến nhiều người lần đầu nhìn thấy cảm thấy e ngại.
Thế nhưng, trái ngược với hình dáng có phần đáng sợ, rươi lại được xem là nguyên liệu quý trong ẩm thực miền Bắc. Thịt rươi có vị ngọt tự nhiên, mềm, béo ngậy và mang mùi thơm đặc trưng. Khi chế biến cùng các loại gia vị, vị béo của rươi hòa quyện với hương thơm của rau thì là, lá lốt và vỏ quýt, tạo nên sức hấp dẫn khó tìm thấy ở những nguyên liệu khác.

Do chỉ xuất hiện theo mùa và khó bảo quản tươi lâu, rươi thường có giá khá cao. Trên thị trường, rươi tươi được bán với giá khoảng 250.000-400.000 đồng/kg, tùy thời điểm, kích thước và chất lượng. Đầu mùa hoặc cuối mùa, khi sản lượng khan hiếm, giá có thể tăng hơn.
Nhắc đến các món ngon từ rươi, nổi tiếng nhất vẫn là chả rươi. Rươi còn được dùng để chế biến nhiều món hấp dẫn như rươi kho niêu đất, rươi om, canh rươi nấu khế, rươi xào củ niễng, rươi hấp hay mắm rươi. Ngoài bán rươi tươi, trên chợ mạng còn bán chả rươi làm sẵn.