Gan là cơ quan đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa chất dinh dưỡng, xử lý các chất có hại, sản xuất protein và hỗ trợ tiêu hóa. Khi gan bị tổn thương trong thời gian dài, các tế bào gan có thể dần bị thay thế bằng mô sẹo. Quá trình này khiến gan mất đi độ đàn hồi, trở nên chai cứng và suy giảm chức năng.
Đây là tình trạng thường gặp ở người mắc xơ gan. Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu, bệnh có thể tiến triển âm thầm, chưa gây ra những biểu hiện rõ rệt. Một số dấu hiệu xuất hiện vào ban đêm đôi khi cũng là lời cảnh báo mà nhiều người dễ bỏ qua.
1. Thường xuyên ngứa da, ngứa ngáy khó chịu khi ngủ
Nếu thường xuyên cảm thấy ngứa ngáy khi nằm ngủ, thậm chí phải thức giấc giữa đêm để gãi, bạn không nên vội cho rằng nguyên nhân chỉ là da khô hoặc dị ứng thời tiết.
Một số bệnh lý về gan, đặc biệt là những bệnh gây ứ mật, có thể dẫn đến tình trạng ngứa da kéo dài. Khi dòng chảy của dịch mật bị cản trở, các thành phần trong mật tích tụ trong cơ thể, gây kích thích những đầu dây thần kinh cảm giác ngứa.
Cơn ngứa có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể, thường gặp ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, cánh tay và chân. Đặc biệt, tình trạng này đôi khi trở nên nghiêm trọng hơn vào ban đêm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ.
Không phải trường hợp nào ngứa da cũng liên quan đến gan. Dị ứng, bệnh da liễu, khô da hoặc một số vấn đề chuyển hóa cũng có thể gây ra biểu hiện tương tự.
Tuy nhiên, nếu ngứa dai dẳng không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc phân bạc màu, bạn nên đi khám sớm. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy gan hoặc đường mật đang gặp vấn đề.
2. Khó ngủ, thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm
Một dấu hiệu khác có thể xuất hiện ở người mắc bệnh gan mạn tính là tình trạng rối loạn giấc ngủ.
Người bệnh có thể khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn, thường xuyên tỉnh giấc hoặc cảm thấy mệt mỏi dù đã nằm trên giường nhiều giờ. Một số người còn gặp tình trạng buồn ngủ vào ban ngày nhưng lại tỉnh táo bất thường vào ban đêm.
Bệnh gan mạn tính có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học, quá trình chuyển hóa melatonin và hoạt động của hệ thần kinh. Khi chức năng gan suy giảm nghiêm trọng, những thay đổi trong quá trình xử lý các chất chuyển hóa cũng có thể tác động đến não bộ, gây rối loạn giấc ngủ.
Đặc biệt, ở người mắc xơ gan tiến triển, tình trạng bệnh não gan có thể gây đảo lộn chu kỳ ngủ - thức, giảm khả năng tập trung, thay đổi hành vi và ý thức.
Dù vậy, việc thường xuyên thức giấc lúc 2–3 giờ sáng không đồng nghĩa với gan đang bị tổn thương. Căng thẳng, lo âu, thay đổi nội tiết, uống cà phê muộn, ngưng thở khi ngủ và nhiều vấn đề sức khỏe khác cũng có thể gây mất ngủ.
Nếu rối loạn giấc ngủ kéo dài, đi kèm mệt mỏi bất thường, chán ăn, vàng da hoặc giảm khả năng tập trung, bạn nên kiểm tra sức khỏe thay vì tự suy đoán nguyên nhân.
3. Thường xuyên bị chuột rút bắp chân khi đang ngủ
Chuột rút ban đêm là hiện tượng khá phổ biến. Người gặp tình trạng này thường đột ngột cảm thấy cơ bắp chân co cứng, đau nhói, phải duỗi chân hoặc xoa bóp một lúc mới dễ chịu hơn.
Trong nhiều trường hợp, chuột rút xuất phát từ tình trạng mất nước, vận động quá sức, mất cân bằng điện giải hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Tuy nhiên, ở người mắc bệnh gan mạn tính, đặc biệt là xơ gan, chuột rút cũng là một biểu hiện thường được ghi nhận.
Khi chức năng gan suy giảm, cơ thể có thể gặp những thay đổi về chuyển hóa, cân bằng dịch và điện giải. Tình trạng tích tụ dịch, suy dinh dưỡng hoặc những biến đổi trong hoạt động của hệ thần kinh cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ co thắt cơ.
Điều đáng chú ý là chuột rút liên quan đến bệnh gan không nhất thiết chỉ xuất hiện vào ban đêm. Người bệnh có thể gặp tình trạng này vào nhiều thời điểm khác nhau, với tần suất và mức độ không giống nhau.
Nếu thường xuyên bị chuột rút, đặc biệt khi đi kèm phù chân, bụng to bất thường, chán ăn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, bạn nên chủ động kiểm tra sức khỏe.
Đừng chủ quan với những bất thường kéo dài
Gan có khả năng bù trừ rất tốt nên ngay cả khi đã bị tổn thương, cơ thể đôi khi vẫn chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đây cũng là lý do nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng gan đã suy giảm đáng kể.
Để bảo vệ sức khỏe gan, mỗi người nên hạn chế rượu bia, không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng kéo dài, duy trì cân nặng hợp lý và ăn uống cân bằng. Bên cạnh đó, cần tiêm phòng viêm gan B nếu chưa có miễn dịch và chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Nếu xuất hiện những biểu hiện nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm chức năng gan, xét nghiệm viêm gan virus, siêu âm hoặc đo độ đàn hồi gan tùy từng trường hợp.
Lưu ý: Ngứa da, mất ngủ và chuột rút đều là những triệu chứng không đặc hiệu, không thể dùng riêng lẻ để kết luận gan bị xơ hóa hay xơ gan. Điều quan trọng là không chủ quan khi các dấu hiệu kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm vàng da, bụng chướng, phù chân và sụt cân. Thăm khám đúng lúc sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và có hướng xử lý phù hợp.