Cải bó xôi hay còn gọi là rau chân vịt hoặc rau bina, là cây thân thảo thuộc nhóm rau ăn lá. Cây thường phát triển thành cụm lá mọc sát gốc, rễ chùm phát triển nhanh, cuống lá tương đối dài, phiến lá màu xanh đậm, bản lá to, mềm, bề mặt hơi nhăn hoặc trơn tùy giống.
Loại rau này có nguồn gốc từ khu vực Tây Á, sau đó lan rộng sang châu Âu và các nước châu Á. Tại Việt Nam, cải bó xôi ngày càng được trồng phổ biến và trở thành một loại rau quen thuộc trong đời sống hằng ngày. Khác với nhiều loại rau ăn lá thông thường, cải bó xôi có thể cho thu hoạch nhiều lần nếu người trồng hái lá bên ngoài và giữ lại phần ngọn để giúp cây tiếp tục sinh trưởng.
Vườn cải bó xôi xanh mướt mở ra một hướng phát triển kinh tế cho nhiều hộ nông dân - Ảnh minh hoạ
Với đặc điểm ưa khí hậu mát mẻ, ở Việt Nam cải bó xôi được trồng chuyên canh tại các vùng có nhiệt độ thấp, thường trồng nhiều từ khoảng tháng 9 đến tháng 3 năm sau. Nhờ chu kỳ phát triển nhanh, chỉ từ 35 - 40 ngày kể từ lúc xuống giống, cải bó xôi đã có thể cho thu hoạch nên được nhiều hộ dân trồng chuyên canh hoặc đan xen với các loại rau màu khác để tận dụng khả năng xoay vòng vốn, tạo nguồn thu ổn định.
Để cải bó xôi phát triển tốt, khâu chọn giống và làm đất được xem là rất quan trọng, quyết định đến chất lượng rau khi mang ra thị trường tiêu thụ. Đối với việc chọn giống, người dân cần chọn loại hạt có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên giống phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, nhất là khả năng chịu nhiệt nếu canh tác tại khu vực nắng nóng.
Riêng khâu làm đất, cũng như các loại rau màu khác, cải bó xôi sinh trưởng, phát triển tốt trên đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, trước khi gieo hạt cần làm sạch cỏ, xới đất, lên luống để quá trình tưới tiêu, thoát nước sau khi trồng được thuận lợi.
Khi gieo hạt, lưu ý đến mật độ trồng, việc gieo quá dày sẽ khiến cây cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng, làm lá rau nhỏ không đảm bảo được chất lượng. Nếu quan sát thấy rau lên dày, người dân cần chủ động tỉa bớt những cây con yếu để giữ khoảng cách phù hợp cho ruộng rau.
Khi cây bắt đầu phát triển, ra lá, dù không tốn quá nhiều công chăm sóc hoặc đòi hỏi quy trình chăm bón phức tạp, tuy nhiên người dân cần lưu ý đến độ ẩm của ruộng trồng. Vì nếu không cung cấp đủ nước, phần lá của cải bó xôi sẽ kém phát triển, không đạt được độ dày và xanh.
Như đã nói ở trên, việc trồng cải bó xôi có nhiều ưu điểm khi vốn đầu tư ban đầu không quá cao, loại rau này cũng sinh trưởng nhanh, nếu điều kiện canh tác thuận lợi, chỉ sau 35-40 ngày đã có thể cho thu hoạch. Dù là loại rau có thể thu hái nhiều lần (nếu áp dụng phương pháp không nhổ cả gốc, chỉ tỉa lá đã phát triển tốt, giữ lại phần chồi, lá non…), tuy nhiên đối với người trồng cải bó xôi chuyên canh để phát triển kinh tế, người dân thường thu hoạch một lần nguyên cây rồi tiếp tục làm đất để gieo lứa mới nhằm tối ưu năng suất trên một đơn vị diện tích trồng. Cách thu hoạch hái tỉa lá phù hợp với mô hình trồng cải bó xôi trong chậu tại nhà để sử dụng đơn lẻ.
Người dân thu hoạch cải bó xôi, phân loại trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ - Ảnh minh hoạ
Để cải bó xôi đạt được chất lượng tốt nhất, thời điểm, quá trình thu hoạch cũng cần được thực hiện theo quy trình. Người dân cần cẩn thận khi thu hoạch, loại bỏ lá úa, phân loại, sơ chế nhẹ nhàng để tránh làm dập nát. Thông thường, thời điểm thu hoạch cải bó xôi vào lúc sáng sớm, khi ánh nắng mặt trời chưa gay gắt, sau đó để cải bó xôi ở nơi thoáng mát, tránh tình trạng tiếp xúc dưới nắng lâu để gây héo úa, màu sắc và độ tươi của rau không được đảm bảo.
Dù được xem là loại rau dễ trồng nhưng quá trình sản xuất, cải bó xôi cũng có thể gặp các loại sâu ăn lá, bệnh đốm lá hoặc các vấn đề về rễ khi độ ẩm quá cao. Việc kiểm tra cây thường xuyên, giữ luống thoát nước tốt, vệ sinh tàn dư và loại bỏ lá bệnh sẽ giúp hạn chế rủi ro và đảm bảo chất lượng rau khi thu hoạch.
Là loại rau quen thuộc với các bà nội trợ, cải bó xôi được bày bán phổ biến trên thị trường với mức giá khá bình dân. Tuỳ theo thời điểm và nơi bán, cải bó xôi có giá dao động từ 35.000 - 60.000 đồng/kg, dễ tìm ở các chợ truyền thống hoặc siêu thị, cửa hàng thực phẩm.
Nhờ được sử dụng trong nhiều món ăn, cải bó xôi có thể luộc, hấp, xào tỏi, nấu canh với thịt bằm, tôm, nấu cháo hoặc dùng làm salad, nước ép.
Cải bó xôi được sử dụng phổ biến trong ẩm thực Việt Nam, được đông đảo bà nội trợ tin dùng - Ảnh minh hoạ
Ở góc độ dinh dưỡng, cải bó xôi dồi dào chất xơ, vitamin K, vitamin A, vitamin C, folate cùng một số khoáng chất như kali và sắt. Từ đó góp phần hỗ trợ hệ tiêu hoá hoạt động trơn tru, tốt cho mắt, hỗ trợ quá trình tạo máu, tốt toàn diện cho sức khoẻ tổng thể nếu được sử dụng hợp lý.
Có thể nói, từ loại rau dân dã được trồng phổ biến ở các vùng quê Việt Nam, cải bó xôi giờ đây trở thành loại thực phẩm quen thuộc, được các bà nội trợ ưa chuộng sử dụng. Không chỉ mang đến nguồn dưỡng chất dồi dào cho cơ thể, việc phát triển các mô hình trồng cải bó xôi chuyên canh đã mang lại những hiệu quả kinh tế tích cực cho người nông dân.
Là loại rau màu sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng… đã giúp cải bó xôi nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
