Cá trích là loại cá biển dân dã, từng gắn với những bữa cơm giản dị của người dân vùng biển, nay được nhiều người ưa chuộng nhờ thịt trắng, thơm béo và vị ngọt tự nhiên. Từ cá nướng, cá kho đến gỏi cá trích nổi tiếng ở Phú Quốc, loài cá nhỏ này có thể chế biến thành nhiều món ngon, đồng thời cung cấp protein, omega-3 và các dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Dựa theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trong mỗi 100g cá trích có khoảng 23g protein, cao hơn so với cá hồi, vốn chỉ chứa khoảng 20g protein trong cùng trọng lượng.
Cá trích có thân thuôn dài, mình dẹt, lớp vảy ánh bạc và phần lưng thường mang sắc xanh. Cá trưởng thành phổ biến dài khoảng 10-15cm, nhỏ hơn nhiều so với các loại cá biển như cá thu hay cá ngừ. Loài cá này thường sống thành đàn lớn ở tầng nước mặt, phân bố tại nhiều vùng biển trên thế giới, đặc biệt là khu vực Bắc Đại Tây Dương, Thái Bình Dương và các vùng biển ôn đới.
Tại Việt Nam, cá trích xuất hiện ở nhiều vùng biển, trong đó có khu vực miền Trung và Tây Nam Bộ. Tùy theo đặc điểm hình dáng và cách gọi của ngư dân từng vùng, cá trích có thể được phân thành nhiều loại như cá trích ve, cá trích lầm hay cá trích phay.
Dù có kích thước nhỏ, nhiều xương dăm và vảy, cá trích vẫn được ưa chuộng nhờ phần thịt trắng, mềm, vị ngọt tự nhiên và độ béo vừa phải. Khi chế biến đúng cách, cá có mùi thơm đặc trưng, phần thịt bùi ngọt, không quá tanh. Đây cũng là lý do loài cá này có thể kết hợp với nhiều loại gia vị, phù hợp với khẩu vị của nhiều người.
Trước đây, cá trích thường gắn với những bữa cơm giản dị của người dân vùng biển. Do cá nhỏ, nhiều xương, việc sơ chế và thưởng thức mất thời gian nên loại cá này từng được xem là món ăn bình dân. Vào những ngày đánh bắt được nhiều, người dân có thể ăn không hết, phải đem phơi khô hoặc làm mắm để bảo quản lâu hơn.
Trong ký ức của nhiều người từng sống ở vùng biển, cá trích nướng là món ăn dân dã khó quên. Cá sau khi làm sạch được đặt lên vỉ than, nướng đến khi lớp da hơi xém, tỏa mùi thơm hấp dẫn. Khi cá chín, chỉ cần gỡ phần thịt trắng, chấm cùng muối tiêu chanh là đã có món ăn đậm đà.
Bên cạnh cá nướng, cá trích kho cũng là món ăn quen thuộc trong nhiều gia đình. Cá được ướp với nước mắm, hành, tiêu và các gia vị vừa ăn, sau đó kho liu riu để thịt săn chắc, ngấm đều gia vị. Một số gia đình kho cá trong thời gian dài để phần xương mềm hơn.
Ngày nay, cá trích được chế biến thành nhiều món ăn khác nhau, từ những món quen thuộc trong bữa cơm gia đình đến đặc sản tại các nhà hàng ven biển. Cá tươi có thể đem chiên giòn, kho tiêu, kho nghệ hoặc nấu canh chua với cà chua, dứa và các loại rau theo mùa.
Đặc biệt, gỏi cá trích là một trong những món đặc sản nổi tiếng. Thịt cá được sơ chế, kết hợp với các loại rau thơm, dừa nạo và nước chấm pha theo công thức riêng, tạo nên món ăn có vị tươi ngọt, béo bùi và chua cay hài hòa.
Mùa cá trích thường kéo dài từ khoảng tháng 2 đến tháng 6 âm lịch. Vào thời điểm này, ngư dân thường sử dụng thuyền nhỏ hoặc bè mảng ra khơi từ 3-4 giờ sáng, sau đó trở về bờ trong khoảng 8-12 giờ. Sau khi đưa vào bờ, cá được phân loại, bán tươi hoặc sơ chế để bảo quản. Hiện nay, người tiêu dùng có thể mua cá trích tại các chợ dân sinh, cửa hàng hải sản hoặc trên chợ mạng. Nhiều người bán cung cấp cá đã làm sạch, bỏ đầu và ruột, đóng túi kín để khách hàng thuận tiện sử dụng.
Trên chợ mạng, cá trích tươi và cá trích một nắng được rao bán với giá khoảng 60.000-90.000 đồng/kg. So với nhiều loại cá biển khác, cá trích có giá bình dân, phù hợp với những gia đình muốn đổi món mà không phải chi quá nhiều tiền.
Khi mua cá trích, người tiêu dùng nên chọn cá có mắt trong, thân chắc, vảy bám tương đối tốt và mùi biển tự nhiên, tránh những con có dấu hiệu nhớt bất thường hoặc mùi ôi. Cá tươi cần được bảo quản lạnh và chế biến sớm, trong khi cá một nắng phải được giữ đúng điều kiện theo hướng dẫn của người bán.
