Lá lốt là cây thân thảo sống lâu năm, thuộc họ Hồ tiêu, thường mọc bò sát mặt đất hoặc lan thành từng bụi. Thân cây có các đốt, tại những vị trí tiếp xúc với đất có thể hình thành rễ mới, giúp cây tiếp tục lan rộng và phát triển nhanh chóng. Lá lốt có hình trái tim, màu xanh đậm, bề mặt khá bóng, gân lá nổi rõ và mép nguyên. Khi vò nhẹ, lá tỏa ra mùi thơm cay đặc trưng, thường được dùng để tăng hương vị cho nhiều món ăn.
Vườn lá lốt xanh tốt được người dân trồng chuyên canh để phát triển kinh tế - Ảnh minh hoạ
Cũng giống như các loại rau màu khác, để trồng lá lốt, khâu làm đất rất quan trọng. Lá lốt sinh trưởng tốt nếu đất có độ tơi xốp, giàu chất hữu cơ, không bị đọng nước nên trước khi xuống giống, người trồng cần dọn sạch cỏ, làm đất kỹ, đảm bảo độ ẩm ổn định, ánh sáng phù hợp và lên luống để thuận tiện tưới tiêu cũng như thoát nước. Nếu đất quá khô, lá lốt sẽ chậm ra lá, ngược lại, nếu ruộng trồng không thoát nước, ngập úng kéo dài sẽ dẫn đến tình trạng gốc, rễ bị thối, cây chết không phát triển được.
Một ưu điểm của lá lốt là không nhất thiết phải trồng bằng hạt. Người dân thường nhân giống bằng cách giâm cành, vừa đơn giản vừa giúp cây nhanh bén rễ nếu chọn đúng đoạn thân khỏe. Phương pháp này cũng phù hợp với những hộ muốn mở rộng diện tích trồng từ một bụi cây sẵn có, hạn chế chi phí mua giống.
Đối với việc giâm cành, người dân thường lựa chọn những đoạn thân khỏe, có màu sắc tự nhiên, không bị sâu bệnh, dài khoảng 20-30cm. Sau khi trồng, việc tưới nước nhẹ, đảm bảo độ ẩm để lá lốt phát triển tốt, nhanh hình thành rễ và chồi mới. Người trồng nên tưới nước tùy điều kiện thời tiết, làm sạch cỏ cạnh tranh dinh dưỡng và kiểm tra các đốt thân để phát hiện dấu hiệu sinh trưởng bất thường.
Khi cây đã bén rễ, bắt đầu lan rộng, người trồng có thể bổ sung dinh dưỡng hợp lý nhằm thúc đẩy quá trình lá lốt phát triển, đẩy nhanh tiến độ thu hoạch. Thời gian từ lúc giâm cành đến lúc thu hái đợt đầu tiên khoảng 25 - 30 ngày. So với nhiều loại rau ăn lá khác phải gieo trồng lại sau mỗi vụ, lá lốt có lợi thế ở khả năng sinh trưởng, cho thu hoạch nhiều đợt trên cùng một gốc.
Trong điều kiện thuận lợi, chăm sóc kỹ lưỡng và mục đích trồng trọt, lá lốt có thể cho thu hoạch quanh năm, thậm chí nhiều năm nếu đáp ứng được các yêu cầu. Để thu hái được nhiều lần, người dân thường hái những lá đã phát triển đủ kích thước, giữ lại phần lá non và chồi khỏe để cây tiếp tục sinh trưởng, sau khoảng 15 ngày hái lá, có thể tiếp tục thu hoạch tiếp. Đối với quá trình thu hoạch bằng cách cắt đoạn thân, người trồng cần chừa lại phần gốc và các mắt thân khỏe để kích thích tái sinh.
Lưu ý thu hoạch bằng phương pháp nào, người dân cũng cần thực hiện nhẹ tay, tránh làm gãy cành hoặc tổn thương phần gốc. Lá được lựa chọn cần có màu xanh tự nhiên, không rách nát, không bị sâu bệnh và đạt kích thước phù hợp với yêu cầu của nơi tiêu thụ.
Lá lốt sau khi được thu hoạch sẽ bó thành từng bó trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ - Ảnh minh hoạ
Đặc biệt, đối với việc trồng lá lốt chuyên canh, người dân cũng đỡ chi phí bón phân, phun thuốc so với các loại rau màu khác vì đặc tính sinh trưởng của lá lốt rất tốt, ít bị sâu bệnh tấn công.
Nhờ vào hàm lượng tinh dầu cao chứa trong lá lốt nên loại rau này tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm, tạo ra mùi hương nồng khiến côn trùng, sâu bọ không dám đến gần và có tác dụng phòng vệ tự nhiên chống lại nấm và vi khuẩn gây bệnh.
Sau mỗi đợt thu hoạch lá lốt, cần tiếp tục tưới nước, làm cỏ và bổ sung dinh dưỡng phù hợp để cây nhanh phục hồi, hình thành thêm lá mới. Những lá già, lá hư hỏng nên được loại bỏ để bụi cây thông thoáng. Quá trình canh tác, người dân cũng phải chú ý giữ độ ẩm vừa phải, đặc biệt khi trời mưa kéo dài, tránh những khu vực trồng thấp, thoát nước kém dẫn đến việc cây khó sinh trưởng.
Vì được đánh giá là loại rau gia vị giàu dưỡng chất, lại an toàn đối với người sử dụng khi ít khả năng tồn dư thuốc trừ sâu, trên thị trường lá lốt được bán với giá dao động từ 30.000 - 70.000 đồng/kg tuỳ thời điểm và nơi tiêu thụ. Việc trồng chuyên canh lá lốt với vốn đầu tư thấp, ít tốn công chăm sóc lẫn đầu ra ổn định đã giúp nhiều hộ dân phát triển được kinh tế gia đình, tạo nguồn thu nhập ổn định.
Lá lốt ngày càng được sử dụng trong chế biến món ăn, trở thành loại rau gia vị không thể thiếu trong đời sống ẩm thực của các gia đình Việt - Ảnh minh hoạ.
Trong ẩm thực Việt Nam, lá lốt góp mặt trong nhiều món ăn quen thuộc như bò cuốn lá lốt, chả lá lốt, thịt cuốn lá lốt, các món ốc, lươn, cá hoặc dùng để nấu canh, vừa tốt cho sức khoẻ, vừa làm tăng hương vị cho món ăn.
Về dinh dưỡng, lá lốt có chứa lượng tinh dầu, protein, chất xơ dồi dào cùng một số vitamin và khoáng chất thiết yếu có lợi cho sức khỏe. Nhờ tính ấm và các hoạt chất chống viêm tự nhiên, lá lốt có thể hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp, cải thiện tiêu hoá, làm giảm các triệu chứng viêm ngoài da, mụn nhọt hoặc tình trạng ra nhiều mồ hôi tay chân. Trước khi chế biến, lá lốt cần được rửa kỹ bằng nước sạch, loại bỏ lá hư hỏng và bảo quản phù hợp để giữ độ tươi.
Có thể nói, từ loại cây mọc bờ bụi quanh vườn nhà, lá lốt giờ đây đã trở thành cây gia vị không thể thiếu trong đời sống ẩm thực của người dân. Không chỉ mang đến nguồn dưỡng chất dồi dào cho cơ thể, việc phát triển các mô hình trồng lá lốt chuyên canh đã mang lại những hiệu quả kinh tế tích cực cho người nông dân.
Là loại rau gia vị sinh trưởng nhanh, không cần vốn đầu tư cao, quá trình chăm sóc dễ dàng, trồng một lần có thể thu hoạch nhiều đợt, thậm chí nhiều năm… đã giúp lá lốt nhận được sự tin tưởng của nhiều hộ nông dân trong việc phát triển kinh tế gia đình, vươn lên làm giàu.
