Cuối tháng 3, đầu tháng 4, những vườn mơ ở Mộc Châu (Sơn La) bước vào mùa thu hoạch, phủ một màu vàng cam bắt mắt. Đây cũng là thời điểm nhiều du khách tìm đến các khu vườn để ngắm hoa, chụp ảnh, tự tay hái mơ và thưởng thức những quả chín mọng ngay tại chỗ.
Mơ má đào là một trong những giống mơ được nhắc đến nhiều ở Mộc Châu nhờ màu sắc đặc biệt. Quả khi chín có lớp vỏ vàng cam, bên ngoài phủ một lớp lông tơ mịn. Phần vai quả, nhất là quanh cuống, thường ửng đỏ hồng như đôi má nên người dân gọi là mơ má đào, hay còn có tên mơ chấm son.
So với nhiều loại mơ thông thường, mơ má đào có quả khá lớn, dáng tròn đều, thịt dày và hạt tương đối nhỏ. Khi đứng trong vườn, những chùm quả vàng xen giữa tán lá xanh tạo thành khung cảnh đẹp mắt, vì thế loại quả này không chỉ được mua về ăn mà còn trở thành một phần trong trải nghiệm du lịch mùa mơ ở Mộc Châu.
Du khách đến đây thường thích cảm giác tự tay chọn những quả vừa chín tới, hái trực tiếp trên cành rồi thưởng thức. Quả ương có phần thịt chắc, giòn nhẹ, vị chua thanh và nhiều nước. Khi chín kỹ, mơ mềm mọng hơn, hương thơm rõ hơn, vị chua dịu lại và xuất hiện hậu ngọt nhẹ. Cái chua của mơ má đào không quá gắt mà thiên về vị thanh, thơm, vì vậy có thể ăn tươi hoặc dùng làm nguyên liệu cho nhiều món khác nhau.
Một cách thưởng thức khá thú vị là ăn mơ cùng chẩm chéo. Vị chua của quả kết hợp với vị cay, mặn, thơm của hỗn hợp gia vị đặc trưng vùng Tây Bắc tạo nên món ăn vặt vừa đơn giản vừa dễ gây nghiện. Những quả mơ còn hơi xanh, thịt chắc thường được chấm trực tiếp, càng nhai càng cảm nhận rõ vị chua giòn và mùi thơm đặc trưng.
Với những người không thích ăn quả tươi, mơ má đào còn có thể ngâm đường để làm nước giải khát. Mơ sau khi rửa sạch, để ráo rồi xếp xen kẽ với đường trong lọ. Khi đường tan dần, quả tiết ra phần nước có màu vàng trong, vị chua ngọt và mùi thơm tự nhiên. Có người dùng đường trắng để giữ màu sáng, trong khi đường phèn cho nước ngâm có màu hổ phách và vị dịu hơn.
Mơ cũng được dùng để ngâm rượu hoặc làm ô mai. Quả mơ ngâm lâu thường có vị chua ngọt đậm, phần thịt săn lại và thơm, thích hợp dùng như món ăn vặt hoặc nhâm nhi. Từ một loại quả có mùa thu hoạch ngắn, người dân có thể chế biến thành nhiều sản phẩm để kéo dài thời gian sử dụng.
Điểm khiến mơ má đào được người tiêu dùng chờ đợi là mùa quả khá ngắn. Thông thường, mơ bắt đầu cho thu hoạch từ giữa hoặc cuối tháng 3 và kéo dài đến đầu tháng 4 dương lịch. Tùy thời tiết từng năm, thời gian này có thể xê dịch đôi chút. Khi bước vào chính vụ, các vườn mơ đồng loạt sai quả, cũng là lúc hoạt động tham quan, trải nghiệm hái mơ trở nên nhộn nhịp hơn.
Không phải năm nào du khách cũng có nhiều thời gian để thưởng thức mơ tại vườn, bởi từ lúc quả chín rộ đến khi kết thúc vụ chỉ diễn ra trong thời gian tương đối ngắn. Nhiều người sau khi trải nghiệm còn mua mơ tươi mang về làm quà hoặc ngâm đường, ngâm rượu tại nhà.
Giá mơ má đào cũng thay đổi theo thời điểm. Đầu vụ, khi sản lượng còn ít, giá có thể khoảng 40.000-70.000 đồng/kg. Đến chính vụ, nguồn cung tăng, giá phổ biến khoảng 30.000-40.000 đồng/kg; có thời điểm nguồn quả dồi dào, giá bán tại vườn hoặc trên thị trường có thể xuống khoảng 20.000 đồng/kg. Những quả được lựa kỹ, đồng đều, đẹp mã thường có giá cao hơn.
Mơ má đào được trồng ở những khu vực có khí hậu mát mẻ, trong đó Mộc Châu là nơi có điều kiện phù hợp để cây sinh trưởng và cho quả. Cây được nhân giống bằng ghép hoặc chiết cành để duy trì đặc tính của giống. Người trồng thường bố trí cây với khoảng cách vài mét, chăm sóc đất, cắt tỉa sau vụ thu hoạch và bổ sung phân hữu cơ.
Cây mơ thường mất vài năm mới bắt đầu cho thu hoạch ổn định. Hoa xuất hiện vào cuối mùa đông, đầu mùa xuân, sau đó kết quả và bước vào vụ thu hoạch từ khoảng tháng 3. Nhờ mùa quả gắn với thời điểm thời tiết dễ chịu, cảnh quan đẹp, những vườn mơ ở Mộc Châu ngày càng được du khách chú ý như một điểm trải nghiệm theo mùa.
