Khoảng tháng 7 hằng năm, những chùm quả nhỏ xíu đỏ tím bắt đầu xuất hiện tại các chợ quê và trên chợ mạng, thu hút sự tò mò của nhiều người thành phố. Quả mận quân, còn gọi là bồ quân hay hồng quân, có vẻ ngoài tựa những chùm nho rừng nhưng hương vị lại rất riêng: chua ngọt đan xen, phảng phất vị chát nhẹ, ăn càng nhiều càng thấy cuốn.
Mận quân không có kích thước lớn, mỗi quả chỉ nhỏ như đầu ngón tay, mọc thành từng chùm dày trên cành. Khi còn non, quả mang màu xanh, sau đó chuyển sang đỏ sẫm rồi tím đậm khi chín. Lớp vỏ mỏng, phần thịt mọng nước, ít hạt nên khi ăn khá thuận miệng. Chính màu sắc bắt mắt cùng dáng quả nhỏ li ti khiến loại trái cây này được nhiều người ví von là “cherry Việt Nam”.
Điểm khiến mận quân được yêu thích nhất chính là hương vị. Quả chín có vị ngọt thanh, pha chút chua dịu và một chút chát nhẹ ở đầu lưỡi. Vị không quá gắt mà chuyển dần từ chua sang ngọt, để lại dư vị khá đặc biệt. Những quả vừa chín tới thường có độ giòn nhẹ, vị chua nổi bật hơn, trong khi quả chín tím mềm sẽ ngọt và mọng nước hơn.
Với nhiều người từng sống ở vùng quê, mận quân còn gợi nhớ cả một miền ký ức tuổi thơ. Trước đây, cây thường mọc hoang ven rừng, trên đồi hoặc quanh hàng rào. Khi đến mùa, trẻ con chỉ cần rủ nhau đi hái là có ngay một món quà vặt dân dã. Quả hái xuống có thể ăn ngay, hoặc vo nhẹ trong lòng bàn tay cho hơi mềm rồi mới thưởng thức. Cách ăn đơn giản nhưng lại làm hương vị quả đậm hơn, đặc biệt thú vị với những ai thích vị chua chua, chát chát.
Ngày nay, mận quân không chỉ được hái để ăn chơi mà còn trở thành thứ quả được nhiều người tìm mua. Trên các chợ mạng, đầu mùa có thời điểm giá lên tới khoảng 80.000 đồng/kg. Khi bước vào chính vụ, nguồn cung dồi dào hơn, giá có thể giảm còn khoảng 40.000 đồng/kg.
Cách thưởng thức phổ biến nhất là ăn tươi. Những quả chín tím chỉ cần rửa sạch, để ráo rồi ăn trực tiếp. Quả có vị ngọt thanh nên không cần thêm đường, nhưng với người thích vị đậm đà, có thể chấm cùng muối ớt. Vị chua nhẹ của mận quân kết hợp với vị mặn, cay của muối ớt tạo nên món ăn vặt kích thích vị giác, càng ăn càng dễ “ghiền”.
Mận quân xanh hoặc vừa chuyển màu cũng được nhiều người ưa chuộng. Lúc này quả có độ giòn, vị chua và chát rõ hơn, thích hợp để chấm muối ớt hoặc dầm cùng đường, muối và một chút ớt. Sau khi trộn, quả tiết nước, vị chua dịu xuống, quyện với vị cay mặn và vị ngọt tạo thành món ăn vặt rất bắt miệng.
Không chỉ ăn tươi, mận quân còn được tận dụng để ngâm rượu. Những quả chín mọng, không dập nát được rửa sạch, để ráo rồi ngâm cùng rượu trắng trong bình thủy tinh. Sau thời gian ngâm, quả tiết màu tự nhiên khiến rượu chuyển sang sắc đỏ tím đẹp mắt. Thành phẩm có mùi thơm nhẹ, vị ngọt thanh xen chút chua đặc trưng của quả. Đây cũng là một cách bảo quản mận quân để thưởng thức lâu hơn sau khi mùa quả kết thúc.
Trước kia, cây chủ yếu mọc hoang dưới tán rừng, vùng đồi núi hoặc được trồng xen quanh vườn, hàng rào. Những năm gần đây, khi nhu cầu tăng, một số hộ dân ở An Giang, Đồng Nai và các khu vực đồi núi đã bắt đầu trồng cây để lấy quả.
Đây là loại cây được đánh giá khá dễ trồng, ưa sáng, sinh trưởng khỏe và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Cây phù hợp với đất đồi, đất thoát nước tốt và có thể phát triển trong điều kiện tự nhiên. Người dân có thể nhân giống bằng hạt, chiết hoặc ghép cành. Cây trồng bằng hạt thường mất khoảng 3-5 năm mới cho quả ổn định, trong khi cây chiết hoặc ghép có thể cho thu hoạch sớm hơn, khoảng 1-2 năm tùy điều kiện chăm sóc.
