Giữa nhiều loại trái cây miền Tây, trái quách gây ấn tượng bởi lớp vỏ xù xì, cứng ráp nhưng bên trong lại có phần ruột mềm, thơm nồng, vị chua ngọt đặc trưng. Từng gắn bó với đời sống người dân Nam Bộ, loại quả dân dã này ngày càng được nhiều người tìm mua để thưởng thức, chế biến thành sinh tố, quách dầm đường hay những món ăn mang đậm hương vị miền sông nước.
Trái quách là đặc sản nổi tiếng của Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp. Trước đây, loại cây này thường được trồng trong vườn nhà để lấy bóng mát, cho quả ăn chơi hoặc dùng làm thức uống giải nhiệt. Ngày nay, khi những món ăn dân dã ngày càng được thực khách quan tâm, trái quách cũng trở thành sản vật được nhiều người tìm kiếm mỗi khi có dịp ghé thăm miền Tây.
Điểm đặc biệt của trái quách nằm ở vẻ ngoài không mấy bắt mắt. Quả có hình gần tròn, kích thước tương đối lớn, lớp vỏ dày và cứng, bề mặt sần sùi, loang lổ màu trắng xám hoặc nâu nhạt. Nhìn từ xa, trái quách dễ khiến người chưa từng biết đến tò mò bởi vẻ thô ráp, khác hẳn những loại trái cây có vỏ bóng đẹp thường thấy ở chợ.
Tuy nhiên, phần bên trong lại mang đến trải nghiệm hoàn toàn khác. Khi chín, ruột quách chuyển sang màu nâu sẫm, mềm, hơi sệt, xen lẫn nhiều hạt nhỏ. Quả tỏa mùi thơm khá nồng và đặc trưng, có thể nhận ra từ khoảng cách nhất định. Mùi hương này là một trong những yếu tố khiến trái quách trở nên đặc biệt: người đã quen thường rất thích, trong khi người lần đầu tiếp xúc đôi khi cần thời gian để làm quen.
Về hương vị, quách chín có vị chua thanh xen chút ngọt, đôi lúc hơi chát tùy độ chín và từng quả. Phần thịt mềm mịn, thơm đậm, khi kết hợp với đường, sữa và đá tạo cảm giác chua ngọt hài hòa. Chính sự tương phản giữa lớp vỏ cứng xù xì và phần ruột mềm thơm đã làm nên sức hấp dẫn riêng của loại quả dân dã này.
Ở miền Tây, cách thưởng thức phổ biến nhất là quách dầm hoặc sinh tố quách. Người dùng thường đập nhẹ hay bổ đôi lớp vỏ cứng, sau đó lấy thìa nạo phần ruột bên trong, loại bỏ những phần không mong muốn rồi cho vào ly. Ruột quách được dầm với đường, thêm nước lọc hoặc đá lạnh tùy sở thích. Một số người cho thêm sữa tươi, sữa đặc để tăng độ béo, giúp vị chua dịu hơn và thức uống trở nên sánh mịn.
Nếu thích đồ uống mát lạnh, thực khách có thể xay phần thịt quách cùng đá và sữa thành sinh tố. Ngoài cách ăn ngọt, trái quách còn có thể kết hợp với các món mặn. Phần ruột có vị chua được sử dụng để tạo hương vị cho một số món ăn, trong đó có những món chế biến cùng thịt hoặc dùng làm nguyên liệu tạo vị chua cho nước dùng. Ở một số gia đình miền Tây, quách còn được ăn kèm rau sống, chuối chát, khế chua và các loại mắm đậm đà.
Trên chợ mạng, loại quả này được bán với giá từ 60.000-100.000 đồng/kg.
Mùa quách chín thường rơi vào khoảng tháng 10 âm lịch đến những tháng đầu năm sau. Khi quả già và chín, chúng có thể tự rụng xuống đất. Nhờ lớp vỏ dày, cứng, trái ít bị dập vỡ khi rơi, thuận tiện cho việc thu gom. Người dân thường nhặt quả dưới gốc, lựa những trái đạt độ chín rồi bán hoặc để dành sử dụng dần.
Cây quách cũng không đòi hỏi cách chăm sóc quá cầu kỳ nếu được trồng ở nơi có điều kiện phù hợp. Cây ưa khí hậu nóng ẩm, cần đất thoát nước tốt và có không gian để phát triển bộ rễ, tán cây. Cây quách thường mất vài năm mới cho trái ổn định; cây càng trưởng thành, tán phát triển tốt có thể cho sản lượng đáng kể.
Khi trồng tại vườn nhà, bờ rào, cần chú ý tưới nước trong giai đoạn cây non, giữ đất đủ ẩm nhưng tránh để úng kéo dài. Việc làm cỏ, bổ sung phân hữu cơ và cắt bỏ cành khô cũng giúp cây phát triển khỏe mạnh. Do cây có thể cao và tán rộng khi trưởng thành, người trồng nên chọn vị trí thoáng, đủ diện tích để cây sinh trưởng lâu dài.
