Có nhiều giống hồng được trồng ở Việt Nam, nhưng hồng cậy ở Nghệ An vẫn gây ấn tượng bởi dáng quả tròn, vỏ vàng óng, thịt giòn, ngọt đậm và đặc biệt gần như không có hạt. Thứ quả dân dã này đến mùa lại được nhiều người tìm mua, giá khoảng 55.000 đồng/kg nhưng không dễ gặp ngoài thị trường.
Từng là thức quả quen thuộc trong những khu vườn ở xã Nam Đàn, Nghệ An, hồng cậy nay được nhiều người tìm mua làm quà. Khi vào vụ, khoảng tháng 8, tháng 9 âm lịch, những khu vườn trên vùng đồi bắt đầu rực lên bởi màu vàng của những trái hồng chín. Quả có dáng tròn, kích thước vừa phải, vỏ căng bóng, khi chín chuyển sang màu vàng óng rất bắt mắt.
Điểm khiến hồng cậy được nhiều người yêu thích nằm ở phần thịt quả. Khi được xử lý đúng cách, hồng có độ giòn vừa phải, vị ngọt đậm nhưng thanh, ăn không bị ngấy. Bổ đôi quả hồng, phần thịt vàng sáng hiện ra, không có hạt nên rất thuận tiện khi thưởng thức. Vị ngọt đặc trưng cùng độ giòn khiến thứ quả này dễ tạo cảm giác “ăn một quả lại muốn ăn thêm”.
Tuy nhiên, hồng cậy mới hái từ trên cây xuống không thể ăn ngay bởi vẫn còn vị chát. Đây cũng là công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm của người dân địa phương để quả đạt được độ ngọt ngon nhất.
Sau khi hái, hồng thường được rải ra nơi thoáng để bớt nhựa. Người dân dùng tăm châm một lỗ nhỏ ở phần thân quả rồi ngâm trong nước qua đêm để khử chát. Những chiếc lỗ nhỏ trên thân hồng khiến người chưa biết có thể tưởng quả bị hỏng, nhưng thực tế đây là cách xử lý quen thuộc để hồng nhanh hết chát. Sau khi ngâm, quả được vớt lên, để khoảng 1-2 ngày cho ráo nước và tan hết nhựa rồi mới gọt vỏ thưởng thức.
Thời gian ngâm cũng phải vừa đủ. Nếu ngâm quá lâu, hồng dễ bị nhũn, giảm độ giòn và vị ngọt; ngược lại, ngâm chưa tới thì khi ăn vẫn còn chát. Vì vậy, từ thời điểm hái quả đến lúc có thể ăn ngon, người làm hồng đều phải dựa vào kinh nghiệm để xử lý đúng cách.
Hồng cậy có thể ăn trực tiếp sau khi gọt vỏ. Quả giòn ngọt nên được nhiều gia đình mua về làm thức ăn vặt, đặc biệt trẻ nhỏ khá yêu thích bởi hồng không có hạt. Ngoài ăn tươi, những trái hồng chín vừa cũng có thể được dùng để làm các món tráng miệng hoặc ăn kèm trong những bữa ăn nhẹ. Với nhiều người từng thưởng thức hồng cậy tại xã Nam Đàn, hương vị giòn ngọt của loại quả này còn gợi nhớ rõ nét về những khu vườn quê xứ Nghệ.
Một kinh nghiệm chọn hồng cậy được người bán truyền lại là không nhất thiết cứ quả càng to thì càng ngon. Những quả kích thước vừa hoặc nhỏ, phần đế lõm thường được đánh giá có vị ngọt đậm hơn. Khi chọn, nên ưu tiên những quả có màu vàng đều, vỏ căng, không dập nát và cầm chắc tay.
Vào chính vụ, người dân tại Nam Anh tất bật thu hoạch hồng cậy để đưa ra thị trường, những vườn hồng ở đây trở nên nhộn nhịp khi thương lái tìm đến thu mua. Có những gia đình sở hữu hàng chục, thậm chí hàng trăm gốc hồng, cho sản lượng lớn mỗi mùa.
Hồng cậy không phải loại cây cho thu hoạch nhanh. Cây cần nhiều năm để phát triển ổn định và bước vào giai đoạn cho quả tốt. Người trồng chủ yếu lựa chọn những vùng đất cao ráo, thoát nước, có đủ ánh sáng. Trong quá trình chăm sóc, cây cần được làm cỏ, bón phân, tỉa cành để tán thông thoáng, đồng thời theo dõi sâu bệnh và giữ độ ẩm phù hợp cho đất. Khi quả lớn dần, người trồng cũng phải chú ý thời điểm thu hái để quả đạt kích thước, màu sắc và chất lượng tốt.
Ở các chợ địa phương hay trên chợ mạng, hồng cậy có giá khoảng 55.000 đồng/kg. Hồng chủ yếu được bán khi vào chính vụ, một phần tiêu thụ tại địa phương, phần khác theo thương lái đưa đi các nơi. Vì vậy, không ít người biết đến đặc sản này nhưng muốn tìm mua đúng mùa cũng không dễ.
