Từ một loại cây ăn quả quen thuộc trong những khu vườn quê, cây khế ngày nay được nhiều người đưa vào chậu, tạo dáng thành bonsai độc đáo. Những gốc khế thân xù xì, bộ rễ nổi, cành nhánh uốn lượn, đặc biệt là hình ảnh cây sai hoa, trĩu quả tạo nên vẻ đẹp vừa cổ kính vừa gần gũi.
Không chỉ được yêu thích để trang trí, khế bonsai còn được giới chơi cây quan tâm bởi ý nghĩa phong thủy và giá trị có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng với những tác phẩm đặc biệt.
Cây khế còn được gọi là ngũ liêm tử, có nguồn gốc từ Sri Lanka và được trồng phổ biến ở nhiều quốc gia nhiệt đới. Ở Việt Nam, cây vốn gắn bó với đời sống người dân từ lâu, thường được trồng trong vườn nhà để lấy quả và tạo bóng mát. Khi bước vào nghệ thuật bonsai, vẻ đẹp của cây được thể hiện qua việc thu nhỏ dáng cổ thụ, chú trọng vào thân, rễ, cành, tán và sự cân đối với chậu.
Điểm khiến khế phù hợp để làm bonsai là cây có sức sống tốt, nhiều cành nhánh và có khả năng tạo được nhiều dáng thế. Những cây lâu năm thường sở hữu thân già, sần sùi, nhiều u cục, bộ rễ nổi chắc khỏe. Đặc biệt, khế gân được nhiều người chơi ưa chuộng bởi phần thân có đường nét tự nhiên, càng lâu năm càng tạo cảm giác cổ kính.
Không giống nhiều loại bonsai chủ yếu tạo điểm nhấn bằng thân và lá, khế bonsai còn có lợi thế ở hoa và quả. Những bông hoa nhỏ xuất hiện giữa nền lá xanh, sau đó kết thành từng chùm quả. Khi quả chuyển sang màu vàng, cây càng trở nên nổi bật, tạo cảm giác tràn đầy sức sống. Một chậu khế được tạo dáng đẹp, tán cân đối, vừa có thân cổ vừa sai quả thường dễ thu hút sự chú ý của người chơi.
Về phong thủy, cây khế bonsai được nhiều người quan niệm là biểu tượng của sự sung túc, tài lộc và may mắn. Cây càng sai quả càng được liên tưởng đến cuộc sống đủ đầy, làm ăn thuận lợi, gia đình có của ăn của để. Vì thế, khế cảnh thường được đặt ở sân vườn, trước nhà, ban công hoặc khu vực kinh doanh với mong muốn tạo không gian xanh và mang đến năng lượng tích cực.
Đặc biệt, quả khế có hình dáng 5 múi nên trong quan niệm dân gian được liên tưởng tới ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tượng trưng cho sự cân bằng và hài hòa. Một số người chơi cũng thích cách gọi “khế” gắn với quan niệm dân gian “khế già” nghe gần với “khá về”, từ đó xem cây như lời cầu chúc cho gia đình ngày càng khấm khá.
Ngoài ý nghĩa tài lộc, cây khế còn gợi nhắc đến sự bền bỉ và sức sống lâu dài. Những gốc cây có tuổi đời nhiều năm, thân càng ngày càng già, rễ bám chắc và vẫn đều đặn ra hoa kết trái được người chơi xem như biểu tượng của sự trường tồn. Đây cũng là lý do những cây khế cổ thường được định giá cao và trở thành tài sản sưu tầm của giới chơi cây.
Trên thị trường, khế bonsai có nhiều mức giá, từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng cho những chậu cây nhỏ, dáng đẹp. Những cây có thân già, bộ rễ khỏe, dáng thế độc đáo hoặc được tạo tác công phu có thể có giá hàng chục, hàng trăm triệu đồng. Giá trị của một cây không chỉ phụ thuộc vào kích thước mà còn nằm ở tuổi đời, độ già của thân, thế cây, tay cành, bộ rễ và tính độc đáo.
Tác phẩm "Kết mộc vi sơn" thu hút sự chú ý của giới chơi cây
Đáng chú ý, giới chơi cây từng biết đến cây khế cổ “Kết mộc vi sơn”, được cho là có tuổi đời hơn 200 năm. Cây gây ấn tượng với thân mốc cổ, các cành đan xen tạo cảm giác như một ngọn núi thu nhỏ. Chủ nhân từng cho biết có người trả giá hơn 6 tỷ đồng, nhưng ông chưa muốn bán mà muốn giữ lại để trưng bày và giới thiệu với những người yêu cây.
Một cây khế cổ khác có tên “Trực quân tử” cũng được đánh giá cao nhờ thân già cỗi, nổi địa y, tay cành uốn lượn. Trong khi đó, tại một hội chợ hoa xuân ở TP.HCM, một cây khế cổ tạo hình đầu chuột từng được chủ nhân đưa ra mức giá 500 triệu đồng. Những trường hợp này cho thấy với bonsai cổ, tuổi đời, dáng thế, độ hiếm và công sức chăm sóc có thể khiến giá trị cây tăng lên rất nhiều lần.
Dù vậy, phần lớn khế bonsai trên thị trường vẫn thuộc phân khúc bình dân, phù hợp với nhiều người mới chơi. Cây không đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc quá phức tạp, chủ yếu cần ánh sáng, nước và đất thoát tốt. Người chơi thường xuyên cắt tỉa để giữ tán, đồng thời uốn cành từng bước để hạn chế làm gãy hoặc tổn thương cây.
