Hạt thông nằm trong nhóm đặc sản đắt đỏ nhất thế giới. Loại hạt này ngày càng được người tiêu dùng Việt Nam chú ý nhờ vị béo bùi, thơm nhẹ và hàm lượng dinh dưỡng cao. Đáng chú ý, từ những quả thông khô rụng trong rừng, loại hạt này đang trở thành đặc sản có giá trị kinh tế, được nhiều người tìm mua mỗi khi vào mùa thu hoạch.
Cây thông vốn không xa lạ với người Việt, thường được trồng thành rừng phòng hộ, phủ xanh đất trống, đồi núi trọc và chống xói mòn. Tuy nhiên, ít người biết rằng những nón thông khô tưởng chừng chỉ là sản phẩm phụ của rừng lại chứa loại hạt từng được xếp vào nhóm thực phẩm đắt đỏ trên thế giới. Hạt thông, còn gọi là pine nuts, từ lâu đã được ưa chuộng tại nhiều quốc gia, đặc biệt trong ẩm thực châu Âu và châu Á.
Trước đây, hạt thông chủ yếu xuất hiện trong các cửa hàng chuyên bán thực phẩm nhập khẩu hoặc được sử dụng tại nhà hàng, khách sạn cao cấp. Những năm gần đây, khi xu hướng tiêu thụ các loại hạt dinh dưỡng phát triển, hạt thông trong nước cũng dần được chú ý. Nhiều người tìm mua loại hạt này trên các sàn thương mại điện tử và chợ mạng, vừa để ăn vặt vừa sử dụng trong chế biến món ăn.
Điểm khiến hạt thông được yêu thích trước hết nằm ở hương vị đặc trưng. Hạt có kích thước nhỏ, hình thuôn dài, vỏ cứng màu nâu hoặc nâu sẫm tùy giống, bên trong là phần nhân màu trắng ngà. Sau khi bóc vỏ, nhân hạt có độ mềm, hơi giòn, vị béo ngậy nhưng không quá ngấy, xen lẫn chút ngọt dịu và mùi thơm bùi tự nhiên. Khi rang nhẹ, hương thơm của hạt càng rõ, vị béo cũng trở nên hấp dẫn hơn.
So với một số loại hạt quen thuộc như hạnh nhân, óc chó hay hạt điều, hạt thông có vị béo thanh, không quá đậm và dễ kết hợp với nhiều nguyên liệu. Đây cũng là lý do chúng thường được sử dụng trong những món ăn cần tạo độ bùi, tăng hương thơm mà không làm lấn át hương vị chính.
Đặc biệt, hạt thông là nguyên liệu quan trọng trong món sốt pesto nổi tiếng của Italy. Khi xay cùng lá húng quế, dầu ô liu, phô mai và tỏi, hạt thông tạo độ sánh mịn, béo thơm cho phần sốt. Ngoài ra, chúng còn được sử dụng trong một số món thịt, cá, mì Ý và món ăn kiểu Trung Đông. Nhờ hương vị dễ kết hợp, hạt thông ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong gian bếp của những người yêu thích ẩm thực lành mạnh.
Sở dĩ hạt thông có giá thành cao là bởi quá trình hình thành và thu hoạch khá kỳ công. Cây thông không cho thu hoạch hạt ngay sau khi trồng mà thường phải mất khoảng 15-25 năm mới bắt đầu tạo ra những nón có hạt, tùy loài và điều kiện sinh trưởng. Đáng chú ý, chỉ nón cái mới chứa hạt bên trong. Mỗi nón có thể chứa số lượng hạt nhất định nhưng không phải hạt nào cũng đạt chất lượng thương phẩm.
Sau khi nón thông già, người thu hoạch phải thu gom, phơi hoặc làm khô rồi tách lấy hạt. Công đoạn này tương đối mất thời gian bởi lớp vỏ nón cứng, các hạt nằm sâu bên trong và cần được xử lý cẩn thận để tránh làm vỡ nhân. Hạt tiếp tục trải qua các bước làm sạch, sấy khô, phân loại và bóc vỏ nếu bán dưới dạng nhân. Với những vùng thu hoạch thủ công, phần lớn công việc vẫn phụ thuộc vào sức người nên chi phí sản xuất không nhỏ.
Tại Việt Nam, thông được trồng ở nhiều khu vực có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, đặc biệt tại các tỉnh miền núi và vùng cao nguyên. Một số địa phương ở Tây Nguyên, miền Trung có diện tích rừng thông đáng kể. Tuy nhiên, không phải tất cả các loài thông đều cho hạt có chất lượng và giá trị thương phẩm cao. Khả năng khai thác còn phụ thuộc vào giống cây, tuổi rừng và điều kiện chăm sóc.
Về mùa vụ, cây thông thường ra hoa vào khoảng tháng 5-6. Những nón thông sau đó tiếp tục phát triển trong thời gian dài và đến khoảng tháng 9-10 năm sau mới già, đủ điều kiện thu hoạch hạt. Như vậy, người trồng phải chờ hơn một năm kể từ thời điểm cây ra hoa mới có thể thu được nón thông trưởng thành. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến nguồn cung hạt thông không quá dồi dào.
Trên thị trường Việt Nam hiện có cả hạt thông nhập khẩu và hạt thông thu hoạch trong nước. Hạt thông nhập khẩu nguyên vỏ có giá khoảng 500.000-700.000 đồng/kg, trong khi loại đã bóc vỏ có thể dao động từ 800.000 đồng đến 1,5 triệu đồng/kg, tùy xuất xứ và chất lượng.
Trong khi đó, hạt thông trong nước được rao bán trên các chợ mạng và sàn thương mại điện tử với giá khoảng 300.000-400.000 đồng/kg đối với loại đã bóc vỏ. Mức giá này dễ tiếp cận hơn so với hàng nhập khẩu, giúp đặc sản từ rừng thông có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng.
