Được mệnh danh là “hoàng hậu của các loại hạt”, mắc ca chinh phục thực khách bởi phần nhân trắng ngà, vị béo ngậy, thơm dịu và độ giòn bùi đặc trưng. Không chỉ là món ăn vặt được ưa chuộng, loại hạt này còn có giá trị kinh tế cao, được trồng thành công tại nhiều tỉnh Tây Nguyên. Trên thị trường, mắc ca có nhiều mức giá khác nhau, từ vài trăm nghìn đồng đến hơn 1 triệu đồng/kg tùy nguồn gốc và cách chế biến.
Mắc ca có tên khoa học là Macadamia, có nguồn gốc từ Australia. Loại cây này vốn sinh trưởng tự nhiên trong những khu rừng nhiệt đới ở vùng đông bắc Australia, sau đó được đưa đến nhiều quốc gia để phát triển thành cây công nghiệp có giá trị kinh tế. Nhờ hương vị thơm ngon và hàm lượng chất béo thực vật cao, mắc ca dần trở thành một trong những loại hạt được ưa chuộng trên thế giới.
Tại Việt Nam, mắc ca được trồng thử nghiệm từ nhiều năm trước và phát triển mạnh hơn tại khu vực Tây Nguyên, đặc biệt ở Lâm Đồng, Đắk Lắk và một số tỉnh miền núi phía Bắc. Những vùng có khí hậu mát mẻ, lượng mưa phù hợp, đất sâu và thoát nước tốt được đánh giá thích hợp để cây sinh trưởng. Trong đó, đất đỏ bazan ở Tây Nguyên tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng diện tích trồng.
Điểm đặc biệt của mắc ca nằm ở cấu tạo quả và phần nhân bên trong. Quả khi còn non có lớp vỏ ngoài màu xanh, hình tròn hoặc hơi bầu dục. Khi chín, lớp vỏ này chuyển dần sang màu nâu, khô và nứt ra, để lộ phần hạt có lớp vỏ cứng màu nâu sẫm. Vỏ mắc ca rất dày và chắc, thuộc nhóm những loại vỏ hạt khó tách bằng tay. Bởi vậy, các sản phẩm mắc ca nguyên vỏ thường được bán kèm dụng cụ tách chuyên dụng hoặc có đường rãnh nhỏ để người dùng dễ dàng mở hạt.
Sau khi tách lớp vỏ cứng, phần nhân bên trong có màu trắng kem, bề mặt nhẵn, hình tròn hoặc hơi bầu dục. Đây cũng là phần hấp dẫn nhất của loại hạt này. Khi ăn, mắc ca có độ giòn vừa phải, không khô cứng mà tan dần trong miệng, để lại vị béo ngậy, bùi thơm và hậu vị ngọt nhẹ. So với hạt điều hay hạnh nhân, mắc ca có vị béo rõ rệt hơn, hương thơm khá dịu, không quá nồng nên dễ kết hợp với nhiều loại thực phẩm.
Với loại hạt tươi, người dùng thường tách vỏ cứng rồi ăn trực tiếp phần nhân. Tuy nhiên, phổ biến nhất trên thị trường vẫn là mắc ca sấy khô.
Để tăng hương vị, mắc ca còn được rang cùng muối, bơ hoặc mật ong. Những hạt mắc ca rang muối có vị mặn nhẹ bên ngoài, bên trong vẫn giữ được độ béo bùi tự nhiên. Trong khi đó, mắc ca rang bơ có mùi thơm hấp dẫn, thích hợp làm món ăn vặt hoặc dùng cùng trà, cà phê.
Không chỉ ăn trực tiếp, mắc ca còn là nguyên liệu được sử dụng trong nhiều món ăn và đồ uống. Nhân hạt có thể xay thành sữa mắc ca với vị béo thơm, dễ uống; nghiền nhỏ để làm bánh quy, bánh ngọt, granola hoặc rắc lên salad, sữa chua. Dầu mắc ca cũng được sản xuất để sử dụng trong chế biến thực phẩm.
Mùa thu hoạch mắc ca tập trung chủ yếu từ khoảng tháng 9 đến tháng 12, dù thời điểm cụ thể có thể thay đổi theo giống và điều kiện thời tiết từng địa phương.
Khi quả chín, người trồng thường thu gom những quả rụng tự nhiên dưới gốc, sau đó loại bỏ phần vỏ xanh bên ngoài, làm sạch và đưa vào sấy hoặc hong khô. Công đoạn làm khô rất quan trọng bởi nếu hạt có độ ẩm quá cao, chất lượng nhân dễ bị ảnh hưởng, thậm chí xuất hiện nấm mốc trong quá trình bảo quản. Sau khi đạt độ ẩm phù hợp, mắc ca được phân loại theo kích thước, chất lượng nhân và hình thức sản phẩm trước khi đưa ra thị trường.
Trên thị trường, mắc ca được bán dưới nhiều hình thức với mức giá chênh lệch đáng kể. Hạt mắc ca nhập khẩu, đặc biệt từ Australia và Mỹ, thường có giá cao hơn các sản phẩm phổ thông. Một số dòng mắc ca nhập khẩu có thể lên tới khoảng 1-1,3 triệu đồng/kg. Trong khi đó, mắc ca trồng tại Việt Nam sau khi sấy khô thường có giá khoảng 180.000-300.000 đồng/kg, tùy kích cỡ, tỷ lệ nhân nguyên vẹn, chất lượng và quy cách đóng gói. Loại đã tách vỏ, tuyển chọn nhân đẹp thường có giá cao hơn sản phẩm còn nguyên vỏ.
