Không có hình dáng tròn mọng như những loại chanh quen thuộc, chanh ngón tay gây tò mò bởi vẻ ngoài thuôn dài và phần ruột chứa những tép nhỏ li ti như trứng cá hồi. Không chỉ sở hữu hương vị chua thơm đặc trưng, loại quả có nguồn gốc từ Australia này còn được nhiều người tìm mua để thưởng thức, trồng làm cảnh. Tại Việt Nam, một số nhà vườn đã nhân giống thành công, mở rộng mô hình trồng và kinh doanh cả quả lẫn cây giống.
Chanh ngón tay (finger lime) có nguồn gốc từ Australia, được xem là một trong những giống chanh bản địa của quốc gia này. Trước đây, cây mọc tự nhiên trong các khu rừng ven biển phía đông Australia, quả được người dân thu hái để sử dụng làm gia vị trong bữa ăn hằng ngày. Nhờ hình dáng khác biệt cùng hương vị độc đáo, chanh ngón tay dần được giới ẩm thực chú ý, trở thành nguyên liệu xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng cao cấp tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Chanh ngón tay từng được bán với giá lên tới 7 triệu đồng/kg.
Điểm khiến loại quả này trở nên đặc biệt nằm ở cấu tạo bên trong. Quả có hình trụ thuôn dài, hai đầu hơi nhọn, chiều dài phổ biến khoảng 5-10cm. Lớp vỏ tương đối mỏng, bên trong chứa rất nhiều tép nhỏ hình cầu, mọng nước và xếp sát nhau thành từng khoang. Khi bổ đôi hoặc bóp nhẹ, những hạt tép trượt ra ngoài, trông không khác gì những hạt trứng cá hồi.
Không chỉ có hình dáng lạ mắt, chanh ngón tay còn sở hữu bảng màu phong phú. Tùy từng giống, phần tép bên trong có thể mang màu xanh, vàng, trắng, hồng, đỏ, cam hoặc nâu. Trong đó, một số giống có phần ruột xanh nhạt, trong khi những loại khác lại nổi bật với sắc hồng đỏ bắt mắt.
Về hương vị, chanh ngón tay có độ chua rõ hơn nhiều loại chanh thông thường, đi kèm mùi thơm tinh tế và hậu vị hơi ngọt. Khi ăn, các tép chanh vỡ nhẹ trong miệng, giải phóng nước cốt chua thanh, tạo cảm giác khá thú vị. Đây cũng là lý do loại quả này được nhiều đầu bếp ưa chuộng, đặc biệt trong chế biến các món ăn từ hải sản.
Khác với chanh thường được vắt lấy nước, chanh ngón tay chủ yếu được sử dụng bằng cách lấy trực tiếp phần tép bên trong. Người dùng có thể rắc tép chanh lên hàu sống, tôm, cá hồi, sashimi hoặc các món hải sản nướng để tăng vị chua và hương thơm. Ngoài ra, chúng còn được dùng trong salad, nước sốt, cocktail, món tráng miệng hoặc trang trí bánh. Khi thưởng thức, nên bổ quả theo chiều dọc rồi nhẹ nhàng lấy phần tép ra, tránh bóp quá mạnh khiến các hạt bị dập nát.
Trước đây, chanh ngón tay chủ yếu được biết đến như một loại quả nhập khẩu có giá thành đắt đỏ, từng có thời điểm được rao bán với mức giá lên tới vài triệu đồng/kg. Tuy nhiên, những năm gần đây, giống chanh độc lạ này đã được một số nhà vườn tại Việt Nam đưa về trồng thử nghiệm và nhân giống thành công. Nhờ đó, người tiêu dùng có thêm cơ hội thưởng thức loại quả đặc biệt này với mức giá dễ tiếp cận hơn.
Hiện chanh ngón tay trồng trong nước được bán với giá khoảng 300.000-600.000 đồng/kg, tùy màu sắc, chất lượng quả, sản lượng và thời điểm thu hoạch. Trong số nhiều màu sắc khác nhau, chanh ngón tay ruột xanh và trắng được một số nhà vườn ưu tiên trồng để bán thương phẩm bởi hương thơm rõ, vị đậm và khả năng cho quả tương đối ổn định.
Theo kinh nghiệm của người trồng, chanh ngón tay có thể nhân giống bằng phương pháp gieo hạt hoặc ghép cành. Trong đó, cây ghép thường được lựa chọn nhiều hơn vì rút ngắn thời gian sinh trưởng, sớm cho thu hoạch và có khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện đất đai, thời tiết tại từng địa phương. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, cây ghép có thể bắt đầu cho quả sau khoảng 10-15 tháng. Từ khi ra hoa đến lúc quả đạt độ trưởng thành thường mất khoảng 5 tháng. Trong khi đó, cây trồng từ hạt cần thời gian dài hơn, có thể mất 4-5 năm mới bắt đầu cho trái.
Thông thường, mùa thu hoạch rộ của chanh ngón tay rơi vào khoảng tháng 12 đến tháng 4. Quả đạt chất lượng thương phẩm có chiều dài khoảng 8-12cm, đường kính 2-3cm. Khi cây trưởng thành, khoảng 5 năm tuổi, nếu được chăm sóc tốt, năng suất có thể đạt khoảng 20kg quả/cây/năm.
So với chanh nhập khẩu, quả trong nước có giá rẻ hơn nhiều (khoảng 300.000-600.000 đồng/kg tuỳ thời điểm) nhưng vẫn thu hút người tiêu dùng nhờ màu sắc bắt mắt và hương vị đặc trưng.
Không chỉ được trồng để thu hoạch quả, chanh ngón tay còn là loại cây cảnh được nhiều người yêu thích bởi dáng cây khá lạ, tán lá xanh và những quả thuôn dài mọc trên cành. Khi vào mùa, quả với nhiều màu sắc khác nhau tạo nên vẻ ngoài bắt mắt, thích hợp trồng trong sân vườn, trước hiên nhà hoặc ở những không gian có diện tích vừa phải.
Đặc biệt, cây có thể trồng trong chậu nên được nhiều người ở thành phố tìm mua để trang trí ban công, sân thượng. Vừa làm đẹp không gian sống, cây vừa có thể cho quả để gia đình sử dụng khi đến mùa thu hoạch.
Nắm bắt nhu cầu này, bên cạnh việc bán quả thương phẩm, nhiều nhà vườn còn phát triển thêm hoạt động kinh doanh cây giống. Trên thị trường, chanh ngón tay giống được rao bán với giá khoảng 100.000-200.000 đồng/cây, tùy kích thước, độ tuổi và phương pháp nhân giống. Một số nhà vườn cung cấp nhiều màu giống khác nhau để khách hàng lựa chọn, từ loại ruột xanh, trắng đến hồng, đỏ.
