Nhắc đến tóp mỡ, nhiều người hẳn không còn xa lạ với món ăn từng xuất hiện thường xuyên trong gian bếp của các gia đình Việt. Ngày trước, khi cuộc sống còn thiếu thốn, thịt lợn là thực phẩm không phải nhà nào cũng có điều kiện mua thường xuyên. Người dân thường chọn những miếng mỡ heo về rán lấy nước mỡ để dành nấu nướng. Phần xác mỡ còn lại sau khi chiên được gọi là tóp mỡ, thường dùng để rang với nước mắm, kho cùng dưa cải hoặc ăn kèm cơm nóng.
Với vị béo ngậy, thơm bùi và độ giòn đặc trưng, tóp mỡ giúp bữa cơm thêm đậm đà mà không tốn nhiều tiền. Có gia đình còn tận dụng tóp mỡ để rim với nước mắm, hành khô, ớt hoặc trộn cùng cơm nguội. Bởi vậy, món ăn này từng được xem là thức quà bình dân, gắn với ký ức của nhiều thế hệ lớn lên trong những năm tháng khó khăn.
Thế nhưng, theo thời gian, tóp mỡ không còn chỉ là phần nguyên liệu tận dụng sau khi rán thịt. Từ món ăn dân dã, người ta đã sáng tạo ra cách ép tóp mỡ thành những chiếc bánh có hình dáng bắt mắt, vừa tiện thưởng thức vừa có thể bảo quản để dùng dần. Món ăn này còn được gọi là heo quay tóp mỡ ép giòn hay bánh tóp mỡ heo quay.
Bánh tóp mỡ có hình tròn hoặc hình trụ, bề ngoài vàng sậm, trông khá giống một khối thịt được ép chặt. Khác với tóp mỡ truyền thống thường có kích thước nhỏ, rời rạc, loại bánh này được kết dính thành khối lớn, sau đó cắt thành từng miếng để thưởng thức. Khi ăn, thực khách cảm nhận được vị béo thơm của thịt heo, xen lẫn độ giòn rụm và chút mằn mặn của gia vị.
Nguyên liệu làm bánh tóp mỡ tương đối quen thuộc, chủ yếu gồm thịt lợn, bột canh, chanh và gừng. Tuy nhiên, để có thành phẩm ngon, khâu chọn thịt cần được chú trọng. Thịt phải tươi, có màu sắc tự nhiên, thớ săn chắc, độ đàn hồi tốt và không có mùi lạ.
Thịt được lọc bỏ bì, rửa sạch, ngâm nước muối cùng chanh, gừng để khử mùi rồi ướp gia vị, thái lát mỏng và chần sơ. Sau đó, thịt được đem chiên đến khi săn lại, chuyển màu vàng sậm và tiết bớt mỡ.
Điểm khác biệt của món ăn nằm ở công đoạn ép. Sau khi chiên, thịt được đưa vào máy ép chuyên dụng để loại bỏ phần mỡ thừa, đồng thời nén các miếng thịt lại với nhau thành khối. Người làm quay trục máy để bánh dần định hình, đạt độ kết dính và độ giòn mong muốn. Sau khi ép xong, bánh được lấy ra, đặt lên giấy thấm dầu khoảng 5 phút trước khi đóng gói.
Tùy cách chế biến, người bán có thể làm hai loại là ép giòn và ép dẻo. Loại ép giòn phù hợp với những người thích cảm giác nhai rôm rốp, trong khi loại ép dẻo có kết cấu mềm hơn, vẫn giữ được vị béo thơm đặc trưng của thịt.
Bánh tóp mỡ hấp dẫn thực khách trước hết bởi hương thơm đặc trưng của thịt heo chiên. Khi thưởng thức, người ăn cảm nhận được vị béo bùi, mằn mặn, xen lẫn độ giòn tan của từng thớ thịt. Món này thường được bán kèm một túi muối tiêu để chấm. Vị cay nhẹ, đậm đà của muối tiêu giúp cân bằng cảm giác béo, khiến bánh thêm hấp dẫn.
Không chỉ phù hợp làm món ăn vặt, bánh tóp mỡ còn được nhiều người lựa chọn để nhâm nhi khi xem phim, trò chuyện cùng bạn bè hoặc trong những buổi tụ họp gia đình. Một số người thích ăn kèm bánh với cơm nóng, cháo trắng hoặc rau luộc để tăng hương vị cho bữa ăn.
Hiện nay, bánh tóp mỡ có thể bắt gặp tại một số hàng quán, xe bán đồ ăn vặt ở khu vực miền Nam và miền Tây. Món ăn cũng xuất hiện trên các chợ mạng, được đóng gói để vận chuyển đến nhiều tỉnh, thành. Nhờ cách chế biến thành từng khối chắc gọn, người mua có thể dễ dàng mang về hoặc bảo quản để thưởng thức dần.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là mức giá của món ăn vốn gắn với hình ảnh nhà nghèo lại không hề rẻ. Tùy cơ sở sản xuất, chất lượng nguyên liệu và cách chế biến, bánh tóp mỡ có giá khoảng 200.000-300.000 đồng/kg. So với tóp mỡ truyền thống thường được làm tại nhà từ phần mỡ lợn rán, đây là mức giá khá cao, biến món ăn dân dã năm nào thành thức quà đặc sản lạ miệng.
Để bánh giữ được độ giòn và hương vị thơm ngon, người mua nên bảo quản trong hộp kín, đặt ở nơi khô ráo, tránh tiếp xúc với không khí và độ ẩm khiến bánh nhanh bị ỉu.
