Trẻ có hiếu thảo hay không không phần nào thể hiện qua cách con cư xử với bố mẹ từ những năm tháng thơ ấu. Vì vậy, bố mẹ đừng bỏ qua những hành vi tưởng chừng nhỏ nhặt hay nghĩ rằng con sẽ tự thay đổi khi lớn lên. Cách bố mẹ nuôi dạy và uốn nắn con hôm nay có thể ảnh hưởng đến cách trẻ đối xử với gia đình sau này.
Trẻ ích kỷ, thường chỉ quan tâm đến mong muốn của bản thân
Đặt trường hợp, hai đứa trẻ đang chơi vui vẻ với nhau nhưng bất ngờ xảy ra tranh giành đồ chơi, sau đó cả hai đánh nhau và bật khóc.
Thấy vậy, bố mẹ hai bên vội chạy đến can ngăn, vừa dỗ dành vừa trách con: “Chỉ là món đồ chơi thôi mà, chơi một lúc rồi trả lại cho nhau, sao con lại ích kỷ như vậy?”.
Một tình huống khác thường gặp là khi trẻ không thích món ăn trong bữa cơm, khóc lóc đòi ăn món khác, bố mẹ lại vội vào bếp nấu món khác vì sợ con bị đói.
Khi mọi mong muốn đều được đáp ứng vô điều kiện, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng người khác phải nhường nhịn và đáp ứng nhu cầu của mình. Đến khi bố mẹ không còn đủ khả năng đáp ứng, trẻ có thể tức giận, thậm chí so sánh: “Tại sao bố mẹ người khác làm được mà bố mẹ lại không?”.
Vì vậy, bố mẹ cần dạy con biết trân trọng những gì mình nhận được và biết ơn người khác ngay từ nhỏ, trước khi các giá trị đạo đức dần hình thành.
Thường đổ lỗi và trách nhiệm sang người khác
Trong tâm lý học, lý thuyết quy kết cho rằng khi gặp thất bại, con người thường tìm nguyên nhân từ chính mình hoặc đổ lỗi cho những yếu tố bên ngoài.
Ai cũng có lúc mắc sai lầm, đặc biệt là trẻ nhỏ khi chưa có đủ kinh nghiệm để phân biệt đúng sai. Tuy nhiên, đôi khi trẻ sẽ tìm lý do đẩy trách nhiệm sang người khác.
Nếu tính cách này thể hiện sớm nhưng không được điều chỉnh đúng hướng, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng mình luôn đúng và không cần chịu trách nhiệm cho hành động của bản thân.
Khi trưởng thành, những đứa trẻ này có thể tiếp tục đổ lỗi cho người khác mỗi khi gặp khó khăn.
Phớt lờ các quy tắc nơi công cộng
Trên một chuyến tàu, có hai cậu bé khoảng 6 - 7 tuổi ngồi cạnh nhau ở hàng ghế phía sau. Ở độ tuổi hiếu động, hai em liên tục xoay người, tò mò quan sát xung quanh, chạm vào mọi thứ và trò chuyện với nhau.
Trong lúc vui chơi, đôi khi hai bé vô tình làm ảnh hưởng đến người ngồi bên cạnh. Mỗi lần như vậy, người mẹ đều nhẹ nhàng nhắc con: “Nếu làm phiền người khác, con nhớ nói lời xin lỗi nhé”.
Hai đứa trẻ đồng thanh đáp: “Vâng ạ”.
Một lúc sau, một cái đầu nhỏ bất ngờ ló ra giữa hai hàng ghế. Cậu bé lễ phép nói: “Chú ơi, cháu xin lỗi, cháu lại nói hơi to rồi ạ”.
Có thể thấy, cách người mẹ kiên nhẫn nhắc nhở giúp hai đứa trẻ hiểu rằng, dù ở bất cứ đâu, mỗi người cũng cần tôn trọng những quy tắc chung và không làm ảnh hưởng đến người khác.
Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên phớt lờ các quy tắc nơi công cộng, làm theo ý mình mà không quan tâm đến những người xung quanh, con sẽ khó hình thành ý thức kỷ luật và tinh thần tôn trọng tập thể.
Khi trưởng thành, điều này có thể trở thành rào cản trong học tập, công việc và các mối quan hệ.
Những đòi hỏi không có giới hạn
Trẻ em ngày nay thường có cuộc sống đầy đủ về vật chất hơn trước. Từ quần áo, thức ăn đến đồ chơi, nhiều gia đình sẵn sàng dành cho con những điều kiện tốt nhất. Tuy nhiên, đôi khi sự đủ đầy ấy lại đi kèm với những đòi hỏi ngày càng nhiều từ trẻ.
Khi được hỏi những món đồ chơi trong nhà từ đâu mà có, một người mẹ cười gượng: “Tất cả là vì con cứ khóc lóc, mè nheo đòi mua”.
Mỗi khi muốn thứ gì đó nhưng không được bố mẹ đồng ý, trẻ lại khóc lóc, ăn vạ. Khi được mua món đồ này, vài ngày sau con tiếp tục đòi món khác. Dần dần, trẻ nhận ra rằng chỉ cần khóc đủ lâu, bố mẹ sẽ mềm lòng và đáp ứng mong muốn của mình.
Nếu bố mẹ luôn nhượng bộ, trẻ sẽ khó hiểu được giới hạn của bản thân, còn những đòi hỏi cũng ngày càng nhiều hơn.
Thực tế, mỗi lần trẻ đưa ra yêu cầu cũng là cơ hội để bố mẹ dạy con về giới hạn và cách kiểm soát mong muốn. Với những đòi hỏi không hợp lý, bố mẹ cần kiên định từ chối. Khi hiểu rằng không phải mong muốn nào cũng được đáp ứng, trẻ sẽ dần học cách chấp nhận, kiềm chế cảm xúc và biết trân trọng những gì mình đang có.
Đừng đợi đến khi con trưởng thành mới nhận ra những thói quen chưa tốt đã hình thành từ nhỏ. Kỷ luật trong cuộc sống hàng ngày giúp con biết điều chỉnh hành vi, tôn trọng giới hạn và có đủ bản lĩnh để đối mặt với những thử thách sau này.
