Nghiên cứu của Đại học Princeton (Mỹ) phát hiện những protein thực vật khó tiêu hóa có thể phối hợp với chất xơ để điều chỉnh hoạt động của hệ vi sinh đường ruột, thúc đẩy sản sinh hợp chất có lợi và hạn chế những chất tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho cơ thể.
Chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây và thực phẩm có nguồn gốc thực vật từ lâu được đánh giá tích cực đối với sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, các nhà khoa học đang phát hiện lợi ích của nhóm thực phẩm này không chỉ đến từ chất xơ, vitamin hay khoáng chất.
Hai nghiên cứu do nhóm chuyên gia tại Đại học Princeton thực hiện, trong đó có nhà khoa học Jenna AbuSalim và Joshua Rabinowitz, cho thấy protein thực vật khó tiêu hóa cũng đóng vai trò đáng kể trong việc định hình hệ vi sinh đường ruột. Kết quả được công bố trên Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) và Nature Metabolism.
Protein khó tiêu hóa thúc đẩy vi khuẩn có lợi
Trong nghiên cứu đăng trên PNAS, nhóm khoa học tập trung vào các hợp chất phenol được tạo ra khi vi khuẩn đường ruột phân giải axit amin tyrosine và phenylalanine – những thành phần cấu tạo nên protein.
Đáng chú ý, không phải mọi sản phẩm chuyển hóa này đều có tác động giống nhau. Phenylpropionate và axit hippuric, có nguồn gốc từ phenylalanine, được ghi nhận liên quan đến sức khỏe đường ruột và cân nặng thuận lợi. Trong khi đó, p-cresol sulfate và phenol sulfate, hình thành từ tyrosine, có liên quan đến những kết quả sức khỏe kém hơn ở một số nhóm bệnh nhân.
Nhóm nghiên cứu phát hiện chất xơ và một nhóm protein thực vật khó tiêu hóa, được gọi là Prif, có thể phối hợp để điều chỉnh quá trình này. Prif đi qua hệ tiêu hóa mà không bị phân giải hoàn toàn, trở thành nguồn nguyên liệu cho vi khuẩn đường ruột và thúc đẩy sản sinh các hợp chất phenol có lợi.
Chất xơ còn bảo vệ lớp nhầy ruột
Một phát hiện đáng chú ý khác là khi thiếu nguồn dinh dưỡng phù hợp, một số vi khuẩn có thể phân giải protein từ chính lớp chất nhầy bảo vệ thành ruột. Lớp nhầy này đóng vai trò như hàng rào ngăn cách vi sinh vật với tế bào niêm mạc.
Thí nghiệm trên chuột sử dụng kỹ thuật đánh dấu đồng vị cho thấy các hợp chất phenol tiềm ẩn nguy cơ gây hại có thể hình thành từ quá trình vi khuẩn phân giải protein của vật chủ. Trong khi đó, những hợp chất có lợi chủ yếu đến từ protein khó tiêu hóa trong thực phẩm.
Chất xơ giúp hạn chế vi khuẩn sử dụng lớp nhầy làm nguồn dinh dưỡng, còn Prif cung cấp nguồn protein thay thế. Hai thành phần vì thế có thể bổ trợ nhau trong việc điều chỉnh môi trường đường ruột.
Không phải mọi hợp chất đều do vi khuẩn tạo ra
Nghiên cứu thứ hai trên Nature Metabolism còn thách thức quan niệm lâu nay rằng nhiều chất chuyển hóa phenol và indole trong cơ thể chủ yếu có nguồn gốc từ vi khuẩn đường ruột. Thí nghiệm trên động vật, tế bào người và mẫu bệnh nhân cho thấy chính tế bào của cơ thể cũng có thể tự sản xuất một số hợp chất này.
Phát hiện giúp giới khoa học hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa dinh dưỡng, hệ vi sinh và chuyển hóa, đồng thời mở hướng nghiên cứu mới về chế độ ăn cá nhân hóa.
Dù vậy, kết quả chưa đủ để khẳng định bổ sung Prif sẽ trực tiếp phòng ngừa bệnh tật ở người. Với người tập luyện thể thao, việc duy trì khẩu phần đa dạng gồm rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein thực vật vẫn là lựa chọn hợp lý để hỗ trợ tiêu hóa, chuyển hóa và phục hồi thể chất.
