Các nhà khoa học tại Đại học California, Berkeley (Mỹ), đã xác định được mạng lưới tế bào thần kinh giúp điều phối quá trình giải phóng hormone tăng trưởng khi ngủ. Phát hiện này làm rõ mối liên hệ hai chiều giữa giấc ngủ, khả năng phục hồi thể chất và hoạt động chuyển hóa của cơ thể.
Giấc ngủ chất lượng không chỉ giúp cơ thể phục hồi sau một ngày làm việc hay tập luyện mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe cơ bắp, xương và quá trình chuyển hóa chất béo. Đặc biệt, trong giai đoạn ngủ sâu, cơ thể giải phóng hormone tăng trưởng – chất có vai trò hỗ trợ phát triển thể chất ở tuổi thiếu niên, đồng thời duy trì mô cơ và xương ở người trưởng thành.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cell đã giúp giải thích cách não bộ kiểm soát quá trình này. Thay vì chỉ đo nồng độ hormone trong máu, nhóm nghiên cứu trực tiếp ghi nhận hoạt động của tế bào thần kinh trên chuột để tìm hiểu cơ chế điều hòa hormone tăng trưởng trong các giai đoạn ngủ khác nhau.
Các nhà khoa học tập trung vào vùng dưới đồi, khu vực não tham gia kiểm soát giấc ngủ, thân nhiệt, cảm giác đói và hoạt động nội tiết. Tại đây, những tế bào thần kinh tạo hormone giải phóng hormone tăng trưởng (GHRH) có tác dụng kích thích quá trình tiết hormone, trong khi somatostatin giúp ức chế hoạt động này.
Kết quả cho thấy các tín hiệu thần kinh thay đổi theo từng giai đoạn ngủ. Trong giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (non-REM), hoạt động ức chế của somatostatin giảm, tạo điều kiện để GHRH thúc đẩy giải phóng hormone tăng trưởng. Những biến đổi khác trong giai đoạn REM cũng góp phần điều phối quá trình này.
Đáng chú ý, mối liên hệ giữa giấc ngủ và hormone tăng trưởng diễn ra theo cả hai chiều. Không chỉ giấc ngủ kích thích giải phóng hormone, lượng hormone tăng lên còn tác động đến vùng locus coeruleus ở thân não – khu vực liên quan đến sự tỉnh táo, chú ý và chu kỳ ngủ - thức. Cơ chế phản hồi này giúp điều chỉnh thời điểm chuyển từ ngủ sang thức, nhưng cũng đòi hỏi sự cân bằng để tránh kích thích quá mức.
Phát hiện mở ra hướng nghiên cứu mới về những rối loạn liên quan đến giấc ngủ, chuyển hóa và hoạt động thần kinh, trong đó có các bệnh như tiểu đường, Parkinson và Alzheimer. Tuy nhiên, do thí nghiệm hiện mới được thực hiện trên chuột, cần thêm nghiên cứu để xác định liệu cơ chế tương tự có vận hành ở người hay không và có thể ứng dụng vào điều trị như thế nào.
Với người tập luyện thể thao, kết quả tiếp tục nhấn mạnh vai trò của giấc ngủ trong quá trình phục hồi. Bên cạnh chương trình vận động hợp lý và dinh dưỡng đầy đủ, duy trì thời lượng ngủ phù hợp là yếu tố quan trọng để hỗ trợ sức khỏe cơ bắp, xương và hiệu suất vận động lâu dài.
