Nhiều phụ huynh thường mong con rộng lượng, biết nhường nhịn, không tranh giành hay gây gổ với người khác. Nhưng đôi khi, nếu chỉ dạy con chịu đựng và nhường nhịn, trẻ có thể dần quên mất rằng mình cũng có quyền bảo vệ những thứ thuộc về mình và nói ra điều khiến mình không thoải mái.
Lời nói của người lớn có thể ảnh hưởng đến cách trẻ nhìn nhận chính mình.
Nếu bố mẹ thường xuyên nói “hãy thông cảm”, “không sao đâu”, trẻ có thể dần nghĩ rằng cảm xúc của mình không quan trọng, còn mong muốn của bản thân nên gác lại để làm vừa lòng người khác.
Ai cũng mong con lớn lên tự tin, biết bảo vệ bản thân và không dễ bị bắt nạt. Nhiều người cho rằng đó là tính cách bẩm sinh, nhưng thực tế, cách bố mẹ phản ứng trước những tình huống thường ngày cũng góp phần giúp trẻ học cách lên tiếng và bảo vệ chính mình. Theo đó, có 4 câu nói bố mẹ nên hạn chế nói với con.
“Không sao đâu, con nhường bạn chơi trước đi”
Dạy trẻ biết chia sẻ là điều tốt. Nhưng nếu mỗi lần con không được như ý, bố mẹ đều nhanh chóng nói “không sao đâu” hoặc “nhường bạn đi”, trẻ có thể hiểu rằng cách dễ nhất để giải quyết tình huống là im lặng và nhường phần của mình.
Lâu dần, con có thể quen với việc chịu đựng thay vì lên tiếng.
Lần sau, thay vì quyết định thay con, bố mẹ có thể ngồi xuống và hỏi: “Đây là đồ chơi của con, con còn muốn chơi nữa không?”
Nếu con gật đầu, hãy hướng dẫn con cách nói: “Mình muốn chơi thêm một lúc nữa.”
Khi trẻ biết mình có quyền nói “không”, con cũng dần hiểu rằng bảo vệ nhu cầu của bản thân, và điều này không đồng nghĩa với ích kỷ.
“Con tôi nhút nhát, đừng để ý đến nó”
Khi đứa trẻ trốn sau lưng mẹ, bố mẹ thường nhanh chóng giải thích: “Con tôi nhút nhát.”
Ban đầu, câu nói có thể chỉ nhằm giúp con thoát khỏi một tình huống khó xử. Nhưng nếu thường xuyên nghe người lớn gọi mình là “nhút nhát”, trẻ có thể dần tiếp nhận đó như một đặc điểm cố định của bản thân.
Một nhãn mác được lặp lại nhiều lần đôi khi dễ trở thành cách trẻ nhìn nhận chính mình.
Lần sau, bố mẹ có thể nói: “Con tôi cần thêm một chút thời gian để làm quen. Khi quen rồi, con sẽ thoải mái hơn.”
Sự khác biệt nằm ở chỗ, một câu gắn cho trẻ một nhãn mác, trong khi câu kia cho trẻ hiểu rằng con cần thêm thời gian để thích nghi.
“Con nhà người ta thông minh hơn”
Nhiều bố mẹ vô tình nói với con những câu như: “Nhà họ có điều kiện hơn”, “Con nhà người ta thông minh hơn”, “Mình không thể so sánh với họ”.
Người nói có thể không nghĩ nhiều, nhưng trẻ lại dễ ghi nhớ những lời ấy.
Trẻ còn nhỏ để phân biệt bố mẹ đang nói về một hoàn cảnh cụ thể hay đang đánh giá chính mình. Nếu nghe quá nhiều, con có thể hình thành suy nghĩ: “Mình kém hơn người khác.”
Thay vì vậy, bố mẹ có thể nói: “Người khác có điểm mạnh của họ, còn mình cũng có những điểm mạnh riêng.”
Một điều con chưa làm được hôm nay không có nghĩa là con sẽ mãi không làm được. Cách nhìn này giúp trẻ tập trung vào quá trình tiến bộ thay vì luôn thấy mình thua kém người khác.
“Con phải biết điều, biết suy nghĩ cho người khác”
Từ “biết điều” hay “biết suy xét” đôi khi được người lớn dùng để mong trẻ ngoan ngoãn, không khóc lóc, không làm ầm ĩ và không gây phiền cho người khác.
Nhưng nếu quá chú trọng vào việc “biết điều”, trẻ trở thành người luôn quan sát cảm xúc của người khác trước khi nghĩ đến cảm xúc của mình.
Những đứa trẻ quá quen với việc làm người khác hài lòng đôi khi lại khó nhận ra mình thực sự muốn gì.
Con giỏi đọc sắc mặt người khác, luôn nghĩ cho mọi người trước tiên nhưng lại kìm nén cảm xúc của chính mình.
Vì vậy, thay vì chỉ khen con “ngoan” hay “biết điều”, bố mẹ nên ghi nhận những hành vi cụ thể.
Chẳng hạn:
“Vừa rồi con rất tức giận nhưng không đánh bạn. Đó là cách con kiềm chế cảm xúc.”
“Thật tốt khi con sẵn lòng nói với mẹ mỗi khi cảm thấy không vui.”
Trẻ biết nói “không”, dám đưa ra yêu cầu và hiểu cảm xúc của mình không có nghĩa là ích kỷ hay thiếu lễ phép. Khi lớn lên, những đứa trẻ ấy cũng có thêm cơ hội học cách tôn trọng ranh giới và cảm xúc của người khác.
Đứa trẻ thực sự hiểu chuyện không phải là giấu đi cảm xúc để làm vừa lòng mọi người, mà là biết lắng nghe người khác nhưng cũng không bỏ quên chính mình.
Khi được bố mẹ tôn trọng cảm xúc, khuyến khích bày tỏ suy nghĩ và tin tưởng vào lựa chọn của mình, con sẽ dần học được cách đặt ra ranh giới lành mạnh. Đó cũng là hành trang giúp trẻ tự tin bước ra thế giới, biết yêu thương người khác mà không phải đánh đổi những nhu cầu và giá trị của bản thân.
