Thực tế, những trẻ có mức độ nhạy cảm cao thường rất để tâm đến lời nói và cảm xúc từ người xung quanh. Nếu giọng nói bố mẹ hơi gay gắt hoặc một lời phê bình nặng nề, trẻ cũng nhanh chóng nổi nóng, phản ứng lại hoặc trở nên khó chịu. Có những lúc, vì một chuyện nhỏ mà trẻ sẵn sàng tranh cãi với bố mẹ.
Thực tế, không chỉ riêng những đứa trẻ nhạy cảm. Hầu hết trẻ em đều có xu hướng phản kháng khi liên tục đối diện với sự chỉ trích và những lời tiêu cực.
Nguyên nhân là bởi khi bị phê bình, trẻ thường cảm thấy mình đang bị tấn công hoặc phủ nhận. Não bộ của trẻ sẽ lập tức kích hoạt trạng thái phòng vệ, phản kháng, hoặc thu mình lại. Vì thế, dù bố mẹ có phân tích hợp lý hay đưa ra lời khuyên đúng đắn đến đâu, trẻ cũng rất khó tiếp nhận.
Trong tâm lý học, có một cách giao tiếp được gọi là “Phương pháp giao tiếp kiểu bánh sandwich”. Hiểu đơn giản, bố mẹ sẽ bắt đầu bằng sự thấu hiểu và công nhận, tiếp theo mới nhẹ nhàng góp ý vấn đề, cuối cùng là thể hiện sự tin tưởng, động viên.
Giống như phần nhân được đặt giữa hai lớp bánh mì, lời góp ý nằm ở giữa những sự khích lệ và yêu thương. Nhờ vậy, trẻ sẽ không cảm thấy mình bị phủ nhận hay công kích, mà dễ mở lòng lắng nghe hơn.
Tuy nhiên, nhiều bố mẹ khi trò chuyện với con thường đi thẳng vào lỗi sai:
“Con sao lúc nào cũng quên vậy?”
“Sao con lười thế?”
“Bố mẹ nhắc bao nhiêu lần rồi mà con vẫn không thay đổi!”
Nhưng điều trẻ nghe được không phải một lời nhắc nhở, mà là: “Con không đủ tốt.”
Điều thực sự giúp trẻ thay đổi không phải những lời trách móc liên tục, mà là cảm giác: “Bố mẹ hiểu mình và luôn sẵn sàng đồng hành để mình tiến bộ hơn.”
Có thể đọc đến đây vẫn chưa đủ hình dung rõ cách áp dụng trong thực tế. Vì vậy, tiếp theo hãy cùng nhìn vào ba tình huống quen thuộc mà hầu hết bố mẹ đều từng gặp phải.
Trẻ trì hoãn, lười biếng việc làm bài tập về nhà
Thoe “Phương pháp giao tiếp kiểu bánh sandwich” trong trường hợp này, bố mẹ nên ghi nhận những thay đổi tích cực của con: “Con yêu, mẹ thấy dạo này con biết tự sắp xếp bàn học gọn gàng hơn rồi đấy. Nhìn góc học tập của con ngăn nắp như vậy, mẹ rất vui vì con đang tiến bộ từng ngày.”
Sau đó, nhẹ nhàng góp ý và gợi mở hướng điều chỉnh: “Chỉ là mẹ để ý con thường bắt đầu làm bài tập khá muộn, nên đến cuối ngày con sẽ không còn nhiều thời gian để chơi hay làm những điều mình thích nữa. Nếu con thử bắt đầu sớm hơn một chút mỗi ngày, con sẽ có thêm thời gian để vẽ tranh, xếp hình hoặc thư giãn thoải mái hơn.”
Cuối cùng là sự động viên và tin tưởng: “Thật ra con đã cố gắng và tiến bộ hơn trước rất nhiều rồi. Chỉ cần điều chỉnh thêm một chút về thời gian thôi, mẹ tin rằng con sẽ làm mọi việc ngày càng tốt hơn nữa.”
Trẻ chơi điện thoại quá lâu
Trước tiên, hãy bắt đầu bằng việc ghi nhận những tiến bộ của con: “Bố thấy dạo này con chơi bóng rổ tốt hơn nhiều rồi đấy. Những cú ném bóng của con cũng chính xác hơn trước, chứng tỏ con đã cố gắng luyện tập rất nhiều.”
Sau đó, nhẹ nhàng góp ý và đưa ra hướng điều chỉnh: “Nhưng bố cũng để ý gần đây con dùng điện thoại khá nhiều, mắt sẽ dễ mỏi và cơ thể cũng nhanh mệt hơn. Nếu mỗi ngày con giảm bớt một chút thời gian xem điện thoại và dành thêm thời gian vận động hoặc tập bóng rổ, chắc chắn con sẽ khỏe hơn và chơi ngày càng tiến bộ hơn nữa.”
Cuối cùng là sự động viên và đồng hành: “Cuối tuần này bố con mình cùng ra sân chơi một trận nhé. Bố rất mong được xem những cú ném bóng thật đẹp của con.”
Tính cách trẻ thay đổi thất thường, dễ cáu kỉnh, nóng giận
Bố mẹ hãy nhẹ nhàng thể hiện sự thấu hiểu cảm xúc của con: “Mẹ biết con rất thích món đồ chơi này và thật sự muốn có nó ngay bây giờ. Không mua được chắc con buồn lắm đúng không?”
Khi trẻ cảm thấy mình được lắng nghe, bố mẹ mới bắt đầu giải thích rõ ràng và đặt ra giới hạn: “Nhưng hôm nay mình đã mua khá nhiều thứ rồi nên bây giờ chưa thể mua thêm món đồ chơi này được nữa. Lần sau trước khi đi, mẹ con mình có thể cùng nhau bàn trước xem con muốn chọn món gì nhé.”
Sau đó, hãy tiếp tục đồng hành và giúp con cảm thấy an tâm: “Không sao đâu nếu bây giờ con đang buồn. Nếu muốn, con có thể khóc một chút cho nhẹ lòng. Khi con vui hơn, lần sau mẹ sẽ cùng con chọn món đồ chơi mà con thích nhất.”
Thực ra, cách giao tiếp này không hề quá khó. Điều quan trọng là bố mẹ biết nhìn thấy những cố gắng nhỏ của con, ghi nhận điều con làm tốt và góp ý nhẹ nhàng về hành vi thay vì gắn cho trẻ những nhãn tiêu cực như “hư”, “lười” hay “bướng bỉnh”.
Khi đưa ra lời nhắc nhở, hãy dùng những câu nói mang tính khích lệ và định hướng tích cực để trẻ cảm nhận được rằng: “Bố mẹ luôn hiểu, yêu thương và ở bên cạnh con.”
Khi cảm thấy được tôn trọng và đồng hành, trẻ sẽ dễ mở lòng lắng nghe hơn, đồng thời dần học được cách tự điều chỉnh cảm xúc và hành vi của chính mình.
Theo đó, giao tiếp tốt với trẻ không phải ép con làm theo ý người lớn, mà là giúp con cảm thấy an toàn, thấu hiểu và từng bước học cách trưởng thành theo nhịp độ riêng.
