Những năm gần đây, hệ thống tuyển sinh đầu cấp luôn là tâm điểm chú ý của đông đảo dư luận, đặc biệt là các kỳ thi vào lớp 10 THPT. Theo đề xuất mới nhất của Bộ Giáo dục & Đào tạo trong việc thay đổi phương thức tuyển sinh lớp 10 chuyên trên cả nước, học sinh sẽ thi và học lớp 10 chuyên theo khối. Cụ thể theo đề xuất, các lớp chuyên được tổ chức theo 3 khối, gồm Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội và Ngoại ngữ, thay vì chia ra chuyên Toán, Văn, Lý, Hóa, Anh,... như hiện nay.
Theo dự thảo của Bộ Giáo dục & Đào tạo sẽ có những thay đổi với kỳ thi lớp 10 chuyên (Ảnh minh họa)
Theo ý kiến của Bộ Giáo dục & Đào tạo, đề xuất này nhằm giúp các em giảm áp lực thi cử, đồng thời giúp đào tạo học sinh giỏi toàn diện. Dự thảo hiện đang trong quá trình lấy ý kiến, đã tạo ra góc nhìn đa chiều từ phía phụ huynh học sinh đến các thầy cô, chuyên gia giáo dục đầu ngành.
Phụ huynh lo lắng “con không kịp giỏi toàn diện”
Trước đề xuất trên của Bộ Giáo dục & Đào tạo, một số phụ huynh có con theo đuổi con đường học thuật chuyên sâu tỏ ra lo lắng vì sợ con mình ôn thi không kịp.
Chị Trần Thu Hiền (sống tại phường Cửa Nam, Hà Nội), có con trai đang học lớp 9 chuẩn bị thi vào khối chuyên Toán của một trường THPT thuộc khối chuyên đại học, chia sẻ ý kiến: “Tôi đã dành gần 4 năm cho con tập trung ôn luyện tư duy Toán học nâng cao, từ hình học phẳng đến số học chuyên sâu. Nếu kỳ thi không còn đánh giá đúng chuyên môn của môn học mà con tôi đang theo đuổi, tôi sợ con mình sẽ không còn cơ hội thể hiện thế mạnh nữa. Và cũng sợ con mình không ôn kịp để đáp ứng các môn còn lại”.
Học sinh thi lớp 10 chuyên thường có định hướng ôn luyện từ những năm THCS (Ảnh minh họa)
Có cùng quan điểm với chị Hiền, nhiều phụ huynh bày tỏ, việc giảm áp lực thi cử là tốt, nhưng nếu giảm sai chỗ, chỉ sợ chúng ta có thể đánh rơi những hạt giống tiềm năng. Hơn nữa việc phụ huynh có định hướng sớm cho con em mình theo đuổi một môn chuyên nhất định và dành nhiều thời gian hơn cho môn học đó, nên nếu thi nhiều môn khác thì “sợ con không ôn thi hết được và không kịp giỏi toàn diện”.
Các lớp chuyên THPT từ trước đến nay vốn nổi tiếng là môi trường giáo dục mũi nhọn, nơi hội tụ những học sinh có tư duy trội hơn hẳn ở từng môn học riêng biệt. Bản chất của lớp chuyên đòi hỏi một hệ thống lọc khắt khe, đi sâu vào bản chất môn học thay vì chỉ kiểm tra kiến thức diện rộng nhưng nông.
Đứng trước vấn đề về việc thi theo khối vào lớp 10 chuyên, nhiều phụ huynh lo ngại rằng, nếu phương thức tuyển sinh thiên về đánh giá chung hoặc tích hợp, học sinh sẽ phải chia đều thời gian để học cùng lúc nhiều môn, chứ không chỉ một môn chuyên như định hướng trước đây.
Chị Nguyễn Ngọc Hà (sống tại phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội), có con đang học bậc THCS và có định hướng thi chuyên Ngữ văn, bày tỏ quan điểm: “Môn Văn chuyên đòi hỏi cảm thụ sâu sắc, tư duy phản biện xã hội và khả năng diễn đạt tinh tế mà một bài thi chung không thể đo lường hết được. Nếu bỏ bài thi chuyên riêng biệt, tiêu chí xét tuyển sẽ dựa vào đâu? Việc thi theo các khối vô tình khiến các con cảm thấy sự nỗ lực chuyên sâu suốt bậc THCS của mình trở nên hoài phí. Thi cử dẫu vất vả, nhưng đó là thước đo công bằng nhất đối với học sinh nỗ lực vào chuyên”.
Bên cạnh đó, một số phụ huynh bày tỏ nếu việc tuyển sinh thay đổi mà thiếu đi độ lùi thời gian thích hợp, các gia đình sẽ rơi vào thế bị động, tiếp tục phải xoay xở tìm kiếm các mô hình luyện thi mới. Điều này vô hình trung không giảm được áp lực tài chính và tinh thần mà còn tạo ra tâm lý lo lắng.
Chuyên gia mong muốn các khối thi cần đạt mục tiêu phát triển tài năng
Trước những thảo luận sôi nổi xung quanh Dự thảo đổi mới tuyển sinh THPT chuyên, đặc biệt là đề xuất thay đổi cấu trúc thi tuyển sinh vào lớp 10 chuyên, thầy giáo Vũ Khắc Ngọc (Giáo viên dạy môn Hóa học tại Hà Nội) cho rằng việc tái cấu trúc đề thi trường THPT chuyên là vô cùng cần thiết trong bối cảnh mới, tuy nhiên cách phân chia khối thi như đề xuất đang có nhiều điều chưa ổn.
Thầy giáo Vũ Khắc Ngọc phân tích về cách chia 3 khối chuyên trong đề xuất của Bộ Giáo dục & Đào tạo
Đánh giá về cách chia 3 khối chuyên trong đề xuất của Bộ là: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, thầy Ngọc đặt ra câu hỏi: “Liệu cách phân chia này đã thực sự khoa học, hợp lý và cân đối về mục tiêu phát triển tài năng hay chưa?”.
Theo phân tích của thầy Ngọc, việc gom chung các môn học trong đề xuất đang thể hiện sự khiên cưỡng và chưa có sự phân bổ đồng đều ở từng khối chuyên.
- Khối Khoa học tự nhiên cồng kềnh: Toán, Tin học và Khoa học máy tính vốn dựa trên nền tảng tư duy thuật toán và logic ("formal sciences"). Việc xếp chung với các ngành khoa học thực nghiệm như Vật lí, Hóa học, Sinh học khiến bài thi đánh giá năng lực trở nên cồng kềnh, khó đo lường chính xác phổ năng lực cốt lõi của học sinh.
- Khối Khoa học xã hội thiếu sót: Ngữ văn thuộc phạm vi khoa học nhân văn hơn là khoa học xã hội theo nghĩa hẹp; trong khi các lĩnh vực quan trọng như Kinh tế, Pháp luật lại chưa được định hình rõ.
- Khối Ngoại ngữ cũng cần định nghĩa lại: Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ và Bộ cũng thúc đẩy tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, việc học chuyên Ngoại ngữ không thể chỉ dừng lại ở mục đích giao tiếp hay lấy chứng chỉ IELTS, SAT. Ngoại ngữ phải được nâng tầm thành "Chuyên Ngôn ngữ" - nghiên cứu về tư duy ngôn ngữ, văn hóa học và ngôn ngữ học so sánh.
Thầy Ngọc nhấn mạnh: “Trong bối cảnh mới, khi AI đang ngày càng phát triển, các nhóm ngành nghề mới, các hướng nghiên cứu mới đang hình thành... việc tổ chức, sắp xếp lại hệ thống trường THPT Chuyên, cấu trúc lại các khối Chuyên, môn Chuyên trong bối cảnh mới là cần thiết. Tôi ủng hộ chủ trương này. Nhưng quyết định đưa ra cần phải có sự suy nghĩ, có căn cứ, có sự cân nhắc kỹ lưỡng và lộ trình thực hiện rõ ràng, thận trọng, chứ không thể làm tùy tiện”.
Từ những phân tích trên, thầy Vũ Khắc Ngọc đã đề xuất phương án tái cấu trúc thành 4 khối Chuyên cùng các bài thi tuyển sinh tích hợp, đánh giá đúng năng lực thay vì thi riêng lẻ từng môn:
- Toán và Khoa học máy tính: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Toán nâng cao kết hợp tư duy thuật toán, tư duy logic, suy luận không gian, và mô hình hóa toán học.
- Khoa học tự nhiên: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Đánh giá tư duy khoa học, kết hợp nội dung phân hóa theo một lĩnh vực học sinh có năng khiếu như Vật lí, Hóa học hoặc Sinh học (tức là có phần Chung và một phần Riêng/Tự chọn). Kiểm tra các năng lực đọc hiểu dữ liệu khoa học, phân tích biểu đồ, giải thích hiện tượng tự nhiên và thiết kế thí nghiệm.
- Ngôn ngữ: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ bao gồm cả tiếng Việt và ngoại ngữ đăng ký, đánh giá độ nhạy bén với cấu trúc ngôn ngữ, tư duy phản biện qua văn bản, và logic ngôn ngữ học
- Khoa học xã hội: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Đánh giá năng lực Đọc hiểu các văn bản lịch sử, địa lý, chính trị, kinh tế; xử lý thông tin đa chiều và lập luận logic.
Theo thầy Ngọc, với mô hình này, mỗi khối Chuyên chỉ cần tuyển sinh bằng một bài thi Đánh giá năng lực chuyên biệt tổng hợp, bên cạnh các môn điều kiện là Toán và Ngữ văn (có thể dùng chung để xét tuyển vào lớp 10 THPT Công lập).
Học sinh cần được định hướng rõ ràng và có kế hoạch ôn tập
Cũng trao đổi về đề xuất mới của Bộ Giáo dục & Đào tạo, thầy giáo Lê Minh (Giáo viên dạy Toán bậc THCS và THPT tại Hà Nội), đã đưa ra những nhận định từ góc độ thực tiễn giảng dạy và đồng hành cùng người học. Theo thầy, việc tuyển sinh theo từng môn chuyên giúp học sinh có năng lực nổi trội ở môn nào thì tập trung phát triển và theo đuổi thế mạnh đó. Và với phương án chuyển sang 3 khối chuyên lớn là Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, học sinh sẽ cần có sự điều chỉnh nhất định về định hướng và kế hoạch ôn tập.
Thầy giáo Lê Minh muốn nhấn mạnh rằng bất kỳ sự thay đổi nào cũng cần có lộ trình phù hợp, thông tin rõ ràng và đặc biệt phải tính đến quyền lợi của học sinh khóa 2K12 đang trực tiếp chuẩn bị cho kỳ thi
“Điều mà tôi quan tâm nhất không hẳn là số lượng môn thi tăng hay giảm, mà là áp lực chuyển đổi đối với học sinh. Các em đã có một quá trình học tập, bồi dưỡng và định hướng theo mô hình tuyển sinh trước đây. Nếu thay đổi phương thức, cần có sự chuẩn bị và hướng dẫn đủ sớm để các em không bị động, đặc biệt là trong giai đoạn cuối cấp THCS vốn đã có rất nhiều áp lực”, thầy Lê Minh phân tích.
Cùng với đó, thầy Lê Minh chia sẻ, một vấn đề khác là cần làm rõ yêu cầu kiến thức của từng môn thi. Chẳng hạn, nếu học sinh thi chuyên Khoa học tự nhiên thì môn Toán được nhân hệ số cao, nhưng môn Khoa học tự nhiên vẫn có phần đánh giá ở mức độ chương trình phổ thông. Vậy cấu trúc đề thi cụ thể sẽ như thế nào? Mức độ phân hóa ra sao? Học sinh cần chuẩn bị đến đâu? Những thông tin này cần được công bố rõ ràng để tránh việc các em và phụ huynh phải ôn tập dàn trải, thậm chí học thêm quá nhiều vì tâm lý lo lắng.
“Tôi cũng cho rằng cần quan tâm đến đặc thù năng lực của từng học sinh. Một em có năng khiếu đặc biệt về Toán chưa chắc đã có thế mạnh đồng đều ở tất cả các môn Khoa học tự nhiên. Một em giỏi Lịch sử cũng không nhất thiết phải có năng lực nổi trội ở toàn bộ nhóm Khoa học xã hội. Phương thức tuyển sinh cần có khả năng nhận diện và đánh giá đúng những năng lực chuyên biệt đó”, thầy Lê Minh đưa ra quan điểm cá nhân.
Để đảm bảo mục tiêu đổi mới giáo dục được thực thi hiệu quả mà không gây ra những lo lắng không đáng có cho thế hệ học sinh chịu tác động trực tiếp, các chuyên gia giáo dục và thầy cô đều đồng thuận rằng việc xây dựng một lộ trình chuyển tiếp mềm dẻo là chìa khóa then chốt. Theo đó, học sinh cần có thời gian chuyển tiếp, mức độ chuẩn bị và khả năng thích nghi.
“Theo tôi, trước mắt với khóa 2K12, điều quan trọng nhất theo mình là cần có một lộ trình chuyển tiếp hợp lý, công bố sớm cấu trúc đề thi, phạm vi kiến thức, tiêu chí đánh giá và chỉ tiêu tuyển sinh. Không nên để học sinh phải vừa học, vừa ôn tập, vừa thấp thỏm chờ đợi những thay đổi về phương thức tuyển sinh”, thầy Lê Minh chia sẻ ý kiến.
Theo thầy Lê Minh, một chính sách giáo dục có thể hướng tới những mục tiêu dài hạn rất tốt, nhưng khi triển khai cũng cần tính đến hoàn cảnh của những học sinh đang trực tiếp chịu tác động. Liệu chúng ta có thể thiết kế một phương thức tuyển sinh mới với mục tiêu đổi mới giáo dục, nhưng đồng thời bảo đảm rằng học sinh khóa 2K12 không phải thay đổi toàn bộ kế hoạch học tập, ôn luyện trong một khoảng thời gian quá ngắn?
Đề xuất đổi mới tuyển sinh lớp 10 chuyên được các chuyên gia giáo dục đồng thuận, đánh giá là một bước đi cần thiết trong bối cảnh hiện tại. Tuy nhiên, để đề xuất thực sự đi vào cuộc sống và nhận được sự ủng hộ từ xã hội, cần có minh họa chi tiết, tạo những bước đệm vững chắc để học sinh các thế hệ bản lề như khóa 2K12 vững vàng bước vào kỳ thi quan trọng này với tâm thế tự tin nhất.
