Trong thực tế, nhiều bố mẹ thường chú trọng dạy con kiến thức, kỹ năng, nhưng lại vô tình bỏ quên việc dạy con biết ơn. Trẻ có thể quen với việc được đáp ứng mà không hiểu rằng phía sau đó là công sức, sự hy sinh và tình yêu của người khác. Nếu không được định hướng từ sớm, trẻ dễ hình thành tâm lý coi mọi thứ là điều hiển nhiên, từ đó thiếu sự trân trọng và đồng cảm.
Dạy con lòng biết ơn không cần những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những việc rất giản dị trong cuộc sống hàng ngày. Đó có thể là việc bố mẹ nhắc con nói “cảm ơn” khi nhận được sự giúp đỡ, hay cùng con nhìn lại một ngày và hỏi: “Hôm nay con thấy điều gì khiến con cảm thấy biết ơn?”. Qua những câu hỏi nhẹ nhàng như vậy, trẻ dần học cách nhận ra những điều tốt đẹp xung quanh mình.
Ảnh minh hoạ.
Quan trọng hơn, bố mẹ chính là tấm gương rõ ràng nhất. Khi trẻ thấy bố mẹ biết nói lời cảm ơn, biết trân trọng nhau và trân trọng những điều nhỏ bé trong cuộc sống, trẻ sẽ học theo cách tự nhiên.
Một đứa trẻ lớn lên trong sự biết ơn thường có xu hướng sống tích cực hơn, dễ cảm nhận hạnh phúc và xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp. Khi biết trân trọng những gì mình có, trẻ cũng sẽ biết sẻ chia, quan tâm đến người khác và sống có trách nhiệm hơn với gia đình cũng như xã hội.
Vì vậy, dạy con biết ơn là trao cho con một “tài sản vô hình” quý giá. Đó là nền tảng giúp con sống tử tế, vững vàng và hạnh phúc hơn trên hành trình trưởng thành.
Chuyên gia tâm lý Nguyễn ngọc Vui.
Theo góc nhìn tâm lý học, lòng biết ơn ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển nhân cách và cảm xúc của trẻ?
Theo góc nhìn tâm lý học, lòng biết ơn quyết định rất nhiều đến cảm xúc và nhân cách của một đứa trẻ. Hiện nay, có một phương thức gọi là "Nhật ký lòng biết ơn". Viết nhật ký là một trong những công cụ rất hữu hiệu trong lộ trình trị liệu.
Thay vì chú ý đến những stressors (tác nhân gây căng thẳng) hay những nỗi đau tổn thương, lòng biết ơn giúp chúng ta xoay chuyển góc nhìn sang những điều mình hài lòng và cảm thấy may mắn trong cuộc sống. Đây là một kỹ thuật tái cấu trúc trong tâm lý học, giúp con người xoay hướng góc nhìn.
Sự thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc, vì khoa học đã chứng minh: Nhận thức (Tư duy) -> Cảm xúc -> Hành vi
Lòng biết ơn cũng là một chỉ báo quan trọng về nhân cách. Một người biết ơn sẽ cảm thấy hài lòng hơn với cuộc sống. Nghiên cứu cho thấy nếu một người hài lòng về một vấn đề (như công việc), họ cũng dễ dàng biết ơn và hài lòng với các khía cạnh khác như gia đình, sức khỏe, bạn bè...
Chuyên gia nghĩ thế nào về nhận định "Dạy con biết ơn sẽ khiến con trở nên giàu có hơn"?
Nếu "giàu có" là về vật chất: Đây là một định hướng sai lầm so với bản chất của lòng biết ơn. Nếu động cơ của sự biết ơn là để được tặng quà xịn hơn, đắt tiền hơn thì đó không còn là lòng biết ơn nữa. Nó đã trở thành một "kỹ xảo" hay sự "thao túng". Điều này thậm chí còn khiến sức khỏe tinh thần của con người đi xuống.
Nếu "giàu có" là về tinh thần và nguồn lực nội tâm: Thì nhận định này hoàn xác chính xác. Khi chúng ta định nghĩa lại sự giàu có là sự đủ đầy trong tâm hồn, lòng biết ơn chính là chìa khóa.
Trong bối cảnh trẻ dễ bị tác động bởi mạng xã hội và so sánh, làm sao để nuôi dưỡng cảm giác “đủ đầy” từ bên trong?
Trong bối cảnh trẻ dễ bị tác động bởi "con nhà người ta" hay những hình ảnh sống ảo trên mạng, trẻ cần phải rõ ràng về các giá trị từ bên trong:
- Điều gì tạo nên con?
- Điều gì làm nên giá trị của con?
- Điều gì khiến con hạnh phúc thực sự?
Hạnh phúc đích thực không đến từ vật chất hay những khẳng định từ bên ngoài.
Bố mẹ cần giáo dục con biết ơn từ những điều nhỏ nhất: Ví dụ, biết ơn bữa cơm ngon mẹ nấu.
Tập trung vào cảm giác khi con đói để hiểu giá trị của sự no đủ, từ đó biết thương những bạn nhỏ khác đang chịu đói kém trên thế giới. Hay dạy con trân trọng hơi thở, sự sống, quần áo và mọi thứ xung quanh mình đang có.
Những hoạt động đơn giản nào trong gia đình có thể giúp trẻ hình thành thói quen biết ơn một cách tự nhiên?
Việc giáo dục con nên đi từ hai phía: Bên ngoài vào (gia đình, nhà trường, internet) và bên trong ra (nhận thức của trẻ).
Vì hiện nay rất khó để kiểm soát hoàn toàn các tác động từ màn hình phẳng (internet), nên trẻ càng nhỏ, chúng ta càng cần dạy con xây dựng nội lực từ bên trong. Khi con có một cái "gốc" vững chãi về lòng biết ơn, con sẽ tự có cơ chế sàng lọc trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài.
Các hoạt động gợi ý:
- Thực hành viết Nhật ký lòng biết ơn.
- Tập cách bày tỏ lời cảm ơn bằng lời nói với người khác.
- Tập cho con thói quen tặng quà và giúp đỡ người khác.
