Cá mờm, còn được gọi là cá ngần, là loại thủy sản nổi tiếng ở khu vực sông Đà, đặc biệt là vùng lòng hồ Hòa Bình. Loài cá này gây ấn tượng bởi vẻ ngoài khác biệt so với nhiều loại cá nước ngọt quen thuộc. Thân cá nhỏ, dài, màu trắng ngần, gần như trong suốt, không có vảy và xương cứng như những loại cá thông thường. Phần ruột nhỏ, mảnh như sợi chỉ, khiến cá trông chẳng khác nào những sợi bún trắng li ti.
Kích thước của cá mờm khá khiêm tốn. Những con lớn nhất cũng chỉ dài tương đương ngón tay út, trong khi cá nhỏ có thân mảnh, chỉ nhỉnh hơn sợi bún một chút. Tuy bé nhỏ nhưng cá mờm được đánh giá cao nhờ phần thịt mềm, thơm và có vị ngọt dịu. Khi ăn, thực khách có thể cảm nhận rõ hương vị tự nhiên của cá mà không cần sử dụng quá nhiều gia vị.
Đặc biệt, cá mờm chỉ xuất hiện theo mùa nên càng được nhiều người quan tâm. Khoảng tháng 4 đến tháng 5 hằng năm là thời điểm loại cá này vào mùa, cũng là lúc các thuyền đánh bắt trên lòng hồ hoạt động nhộn nhịp. Khi nguồn cá tươi dồi dào, thương lái thu mua để cung cấp cho các chợ, cửa hàng thực phẩm và khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố.
Theo người dân địa phương, trước đây cá mờm chưa được nhiều người biết đến. Có thời điểm, cá xuất hiện ở lòng hồ nhưng người dân chưa biết tên và giá trị thực phẩm nên chưa chú ý khai thác để bán. Sau khi được ăn thử, nhận thấy cá thơm ngon và có thể chế biến thành nhiều món, người dân mới bắt đầu đánh bắt, đưa sản phẩm ra thị trường. Dần dần, cá mờm trở thành đặc sản theo mùa, mang lại nguồn thu nhập cho những hộ sống bằng nghề đánh bắt thủy sản.
Cá mờm thường sinh sống thành đàn trong môi trường nước ngọt. Khi đến mùa, ngư dân sử dụng các phương tiện và ngư cụ phù hợp để khai thác. Sản lượng phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và từng đợt cá xuất hiện. Nếu trúng mùa, mỗi thuyền có thể đánh bắt được hàng chục kilogram cá trong ngày. Tuy nhiên, đây không phải sản lượng cố định, bởi lượng cá thu được còn phụ thuộc thời tiết, kinh nghiệm của người đánh bắt và tình hình nguồn lợi thủy sản.
Một trong những lý do khiến cá mờm được ưa chuộng là khả năng chế biến linh hoạt. Cá tươi sau khi làm sạch có thể dùng để nấu canh, xào, chiên, kho hoặc làm chả. Trong đó, canh chua cá mờm là món ăn thích hợp cho những ngày hè. Cá được cho vào nồi canh nấu cùng cà chua, dứa và các loại rau gia vị. Vị chua thanh của dứa, cà chua hòa quyện với vị ngọt của cá tạo nên món ăn nhẹ nhàng, dễ thưởng thức. Thịt cá mềm, thấm nước dùng, ăn cùng cơm nóng rất hợp.
Nếu muốn đổi vị, người nội trợ có thể chế biến chả cá mờm. Cá được trộn với trứng, thịt băm, hành lá, tiêu và một chút gia vị, sau đó đem rán vàng. Nhờ thân cá nhỏ và phần thịt mềm, hỗn hợp sau khi chế biến có độ kết dính, tạo nên món chả thơm, mềm và ngọt. Lớp ngoài vàng nhẹ, bên trong vẫn giữ được độ ẩm, thích hợp ăn cùng cơm hoặc nước mắm pha chua ngọt.
Cá mờm cũng có thể đem chiên giòn hoặc kho đậm vị. Với cá chiên, nên để cá ráo nước trước khi cho vào chảo dầu nóng để hạn chế bắn dầu và giúp thành phẩm thơm ngon hơn.
Trên thị trường, cá mờm tươi có giá khoảng 150.000-200.000 đồng/kg, tùy kích thước, chất lượng và thời điểm mua. Loại cá lớn thường được đánh giá cao hơn nhờ thịt có độ dai nhẹ, thích hợp chế biến nhiều món.
Khi chọn mua cá mờm tươi, nên ưu tiên những mẻ cá có thân trắng trong, mắt còn nguyên và không có mùi lạ. Cá để lâu có thể chuyển sang màu trắng đục hoặc ngả vàng, chất lượng giảm nếu không được bảo quản đúng cách.
