Trong số các loại hải sản vùng biển miền Trung, cá cơm trỏng gây chú ý bởi thân hình nhỏ dài, gần như trong suốt và hương vị ngọt tự nhiên. Từng là nguyên liệu quen thuộc trong bữa cơm của người dân miền biển, loài cá này ngày càng được nhiều người tìm mua, đặc biệt ở dạng khô có giá khoảng 400.000 đồng/kg.
Cá cơm trỏng thuộc nhóm cá cơm, sinh sống ở vùng biển ấm. Loài cá này có kích thước nhỉnh hơn nhiều loại cá cơm thông thường, thân dài tương đương ngón tay trỏ người lớn, màu trắng trong nên khá dễ nhận biết. Khi còn tươi, cá có vẻ ngoài óng ánh, phần thân mảnh và thịt mềm, phù hợp để chế biến thành nhiều món ăn khác nhau.
Thức ăn của cá cơm trỏng chủ yếu là sinh vật phù du, trứng cá nhỏ và ấu trùng ruốc biển. Cá thường vào mùa từ tháng 2 đến tháng 6 hằng năm. Trong khoảng thời gian này, ngư dân các vùng biển có thể đánh bắt được số lượng lớn, cung cấp cho thị trường cá tươi và nguyên liệu phục vụ nghề chế biến hải sản khô.
Trước đây, cá cơm trỏng gắn liền với cuộc sống bình dị của người dân ven biển. Khi cá vào mùa, ngoài phần dùng để nấu ăn hằng ngày, người dân còn tranh thủ phơi khô để dự trữ. Cách làm này giúp bảo quản thực phẩm lâu hơn, nhất là trong những tháng mưa bão, biển động, thuyền bè khó ra khơi.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của hoạt động kinh doanh đặc sản vùng miền, cá cơm trỏng xuất hiện nhiều hơn trên các chợ hải sản và nền tảng bán hàng trực tuyến. Từ món ăn dân dã, loài cá này trở thành mặt hàng được người tiêu dùng ở nhiều nơi quan tâm nhờ hương vị đặc trưng và sự đa dạng trong cách chế biến.
Thịt cá cơm trỏng có vị ngọt tự nhiên, tương đối mềm, dễ kết hợp với các loại gia vị. Kích thước cá vừa phải giúp người nội trợ có thể chế biến nguyên con hoặc sơ chế, loại bỏ phần xương dọc thân tùy theo món ăn. Đây cũng là một trong những đặc điểm khiến cá được sử dụng trong nhiều món ăn gia đình lẫn thực đơn tại các nhà hàng ven biển.
Một trong những cách thưởng thức được ưa chuộng là làm gỏi cá cơm trỏng. Nguyên liệu cần được lựa chọn kỹ, ưu tiên cá còn tươi, thân săn chắc và không có mùi lạ. Sau khi làm sạch, cá được sơ chế theo công thức phù hợp, kết hợp với rau thơm, gia vị và nước chấm để tạo nên món ăn có hương vị hài hòa.
Ngoài làm gỏi, cá cơm trỏng tươi còn có thể tẩm bột chiên giòn, kho tiêu hoặc nấu canh chua. Cá tẩm bột sau khi chiên có lớp vỏ vàng giòn, bên trong vẫn giữ được vị ngọt của thịt. Với món kho, cá được nêm nước mắm, tiêu, đường và các gia vị vừa ăn, tạo thành món mặn dùng cùng cơm nóng. Nếu nấu canh chua, vị ngọt của cá hòa với vị chua thanh của các nguyên liệu, thích hợp cho bữa cơm gia đình.
Trong khi cá tươi chủ yếu được tiêu thụ tại các địa phương ven biển hoặc vận chuyển đến những nơi có nhu cầu, cá cơm trỏng khô lại có ưu điểm là dễ bảo quản và sử dụng trong thời gian dài. Để làm khô, cá được phân loại, sơ chế sạch rồi phơi hoặc sấy theo quy trình phù hợp. Một số cơ sở còn lọc bỏ phần xương dọc thân trước khi phơi nhằm giúp sản phẩm thuận tiện hơn khi ăn.
Cá khô có thể nướng trên than, áp chảo hoặc rim cùng nước mắm, tỏi, ớt. Khi nướng, cá dậy mùi thơm đặc trưng, phần thịt săn lại, thích hợp chấm tương ớt để làm món ăn chơi. Nếu rim mắm ớt, vị mặn ngọt hòa cùng chút cay nồng giúp món cá trở nên đậm đà, ăn cùng cơm nóng cũng rất hợp. Đây cũng là lựa chọn được nhiều người tìm mua để làm món nhắm hoặc chuẩn bị thực phẩm dự trữ trong gia đình.
Trên thị trường, cá cơm trỏng tươi có giá khoảng 170.000 đồng/kg, trong khi cá khô lên tới khoảng 400.000 đồng/kg. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trong 100g cá cơm có chứa 232mg canxi. Trong khi đó, 100g cá hồi chỉ chứa 9mg canxi. Như vậy, 100g cá cơm có lượng canxi cao gấp 25,7 lần cá hồi.
