Một người mẹ chia sẻ: “Con gái tôi khá khó dạy, dễ khóc vì những chuyện rất nhỏ. Nhưng con có năng khiếu vẽ. Khi mới 4 - 5 tuổi, con đã có thể thể hiện được ánh sáng và bóng tối của một bông hoa rất tự nhiên…”
Thực ra, những biểu hiện như vậy khá điển hình ở những trẻ có độ nhạy cảm cao (HSC – Highly Sensitive Child). Nhiều trẻ dễ xúc động, bật khóc khi phải chia tay người thân, thay đổi giáo viên, hoặc môi trường xung quanh có sự thay đổi.
Những trẻ này thường có đời sống cảm xúc rất phong phú và tinh tế. Các em dễ nhận ra những thay đổi nhỏ trong môi trường, dễ bị tác động bởi cảm xúc xung quanh, nên cần sự thấu hiểu và cách chăm sóc nhẹ nhàng hơn từ bố mẹ.
Nguyên nhân là do hệ thần kinh của trẻ nhạy cảm cao hoạt động mạnh mẽ hơn, giống như có một “lăng kính phóng đại” giúp các em cảm nhận mọi thứ rõ ràng và sâu sắc hơn bình thường. Điều này khiến trẻ đôi khi dễ rơi vào trạng thái nhạy cảm, dễ buồn, dễ tổn thương, và vì thế việc nuôi dạy cũng trở nên thử thách hơn.
Tuy nhiên, chính sự nhạy cảm ấy lại mang đến nhiều điểm mạnh đáng quý. Trẻ thường có khả năng quan sát tốt, trí tưởng tượng phong phú, ý thức trách nhiệm cao và đặc biệt là khả năng cảm thụ cái đẹp rất tinh tế. Theo đó, đứa trẻ thể hiện 3 đặc điểm tính cách này thường có tài năng vượt trội, đặc biệt ở lĩnh vực nghệ thuật, văn học...
Đứa trẻ thể hiện những đặc điểm này, cho thấy có tài năng vượt trội, cần được bồi dưỡng sớm
Phản ứng cảm xúc mạnh mẽ cho thấy tình cảm sâu sắc và sự đồng cảm cao
Trong trường hợp này, trẻ thay đổi cảm xúc nhanh. Đôi khi vui đến mức háo hức, tràn đầy năng lượng, nhưng cũng có thể buồn rất lâu chỉ vì một điều tưởng chừng nhỏ nhặt.
Điều này khiến bố mẹ cảm thấy con “quá nhạy cảm” hay “được nuông chiều quá mức”. Nhưng thực ra, đó là do trẻ có ngưỡng cảm nhận cảm xúc cao hơn bình thường, nhìn nhận và trải nghiệm mọi thứ sâu sắc, nên niềm vui cũng rõ ràng, mà nỗi buồn cũng dễ chạm đến hơn.
Trẻ nhạy cảm trẻ có ngưỡng cảm nhận cảm xúc cao hơn bình thường.
Có vẻ nhút nhát, nhưng thực chất có tầm nhìn xa
Khi bước vào một môi trường mới, những trẻ có độ nhạy cảm cao (HSC) thường không quá chủ động ngay từ đầu, thậm chí có phần dè dặt. Trước khi làm điều gì đó, trẻ thường quan sát cách người khác hành động, đồng thời để ý xem xung quanh có ai đang chú ý đến mình hay không. Vì vậy, thoạt nhìn, trẻ có thể bị hiểu là do dự, thiếu tự tin, nhưng thực ra đang âm thầm quan sát và suy nghĩ kỹ.
Những trẻ này có xu hướng xử lý thông tin sâu hơn bình thường. Trước khi hành động, trẻ thường cân nhắc nhiều yếu tố, tưởng tượng các tình huống có thể xảy ra và suy nghĩ cả về cảm xúc, phản ứng của những người xung quanh.
Chính vì vậy, thói quen “quan sát trước khi hành động” đôi khi khiến trẻ trông như chậm hơn một bước. Nhưng thực tế, đây là dấu hiệu của khả năng suy nghĩ thấu đáo, biết cân nhắc và có kỹ năng xử lý tình huống tốt. Nếu được thấu hiểu và hỗ trợ đúng cách, đây sẽ là một lợi thế quan trọng trong quá trình trưởng thành của trẻ.
Có xu hướng đặt kỳ vọng cao vào bản thân
Những trẻ có độ nhạy cảm cao (HSC) thường đặt ra tiêu chuẩn khá cao cho bản thân, vì vậy quan tâm đến kết quả mình làm được. Với một chi tiết nhỏ chưa như ý cũng có thể khiến trẻ bận tâm. Ví dụ, nếu bức vẽ hơi lệch, trẻ có thể tự trách mình, nếu công trình xếp hình bị đổ, các em dễ buồn trong thời gian dài...
Chính vì vậy, những trẻ này có xu hướng kìm nén cảm xúc và nhạy cảm với những đánh giá xung quanh. Tuy nhiên, đi cùng với đó là tinh thần trách nhiệm cao và mong muốn làm tốt mọi việc, nên khi được nhìn nhận đúng, trẻ thường được đánh giá tích cực.
Có xu hướng đặt kỳ vọng cao vào bản thân.
Vậy làm thế nào để giúp trẻ bồi dưỡng tài năng tốt hơn?
Công nhận tính khác biệt của trẻ
Thực tế, với những trẻ có độ nhạy cảm cao (HSC), vùng xử lý cảm xúc và khả năng đồng cảm trong não hoạt động mạnh mẽ hơn. Các em cũng có xu hướng chú ý đến chi tiết và suy nghĩ sâu sắc hơn về mọi việc xung quanh. Điều này khiến cảm xúc của trẻ có thể lên xuống rõ rệt hơn, nhưng đó không phải điểm yếu, mà là một dạng lợi thế đặc biệt.
Khi con khiến bố mẹ cảm thấy khó chịu, thay vì chỉ nhìn vào hành vi, hãy thử nhìn rộng hơn vào những phẩm chất tích cực của con: biết quan tâm, suy nghĩ chín chắn, giàu trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo. Khi những điểm mạnh này được ghi nhận và nuôi dưỡng, trẻ sẽ có cơ hội phát triển rất tốt theo cách riêng của mình.
Tạo thời gian để trẻ được vui chơi và học hỏi
Trẻ có độ nhạy cảm cao (HSC) thường tiếp nhận rất nhiều thông tin từ môi trường xung quanh, khiến não bộ phải hoạt động liên tục. Vì vậy, trẻ dễ cảm thấy mệt mỏi hoặc quá tải hơn so với những trẻ khác.
Trong những trường hợp này, thiên nhiên có thể trở thành một “liều thuốc” nhẹ nhàng nhưng hiệu quả. Việc cho trẻ ra ngoài mỗi ngày, được chạy nhảy, chạm vào cây cỏ, bước chân trên đất hay cảm nhận mùi hương tự nhiên sẽ giúp các giác quan được cân bằng và thư giãn.
Bên cạnh đó, thông qua vui chơi, trẻ còn được trải nghiệm niềm vui, sự hào hứng, đồng thời học cách đối mặt với những thử thách nhỏ. Chính những trải nghiệm này sẽ giúp trẻ dần trở nên vững vàng, phát triển khả năng thích nghi và nhận thức.
Tạo thời gian để trẻ được vui chơi và học hỏi.
Cố gắng thấu hiểu trẻ
Khi trẻ tỏ ra hứng thú với một điều gì đó, bố mẹ nhẹ nhàng đồng hành bằng cách thể hiện sự quan tâm và đồng cảm. Chẳng hạn, mẹ có thể nói: “Nghe thú vị quá! Con nghĩ ra ý tưởng này như thế nào vậy?” hoặc “Con quan sát rất tinh ý, đúng là con ốc sên này di chuyển chậm thật.”
Bên cạnh đó, ngay từ nhỏ, hãy giúp trẻ nhận biết và gọi tên cảm xúc của mình. Khi con buồn hay thất vọng, thay vì vội giải thích, hãy bắt đầu bằng sự thấu hiểu: “Hôm nay mẹ hứa đưa con đi công viên nhưng lại có việc đột xuất, con buồn lắm đúng không?” Sự đồng cảm này giúp trẻ cảm thấy được lắng nghe và an toàn hơn khi bộc lộ cảm xúc.
Tìm cách giải tỏa cảm xúc khi trẻ căng thẳng
Những trẻ có độ nhạy cảm cao thường suy nghĩ chậm rãi và cẩn trọng hơn, nhưng lại có xu hướng quan tâm đến những điều sâu sắc và ý nghĩa. Các em thích khám phá, đặt câu hỏi và suy ngẫm nhiều hơn về thế giới xung quanh. Tuy nhiên, vì cảm nhận mọi thứ rất rõ, trẻ cũng dễ có những xung đột nội tâm. Do đó, việc tạo cho con một môi trường an toàn và có không gian riêng sẽ giúp các em cân bằng và giải tỏa cảm xúc tốt hơn.
Bố mẹ có thể hỗ trợ con thông qua những hoạt động đơn giản như vẽ tranh, kể chuyện, vận động nhẹ hoặc nghe nhạc. Đây đều là những cách lành mạnh giúp trẻ bộc lộ cảm xúc, tránh việc dồn nén bên trong.
Tìm cách giải tỏa cảm xúc khi trẻ căng thẳng.
