Bữa ăn của con đôi khi trở thành nỗi lo của nhiều gia đình. Có trẻ ngậm thức ăn rất lâu, có trẻ vừa nhìn thấy món ăn đã lắc đầu từ chối, cũng có trẻ chỉ thích ăn một vài món quen thuộc và nhất quyết không thử món mới. Càng sốt ruột, bố mẹ càng dễ thúc giục, dỗ dành hoặc ép con ăn thêm vài thìa.
Tuy nhiên, những cách làm này đôi khi khiến trẻ cảm thấy căng thẳng mỗi khi đến giờ ăn. Vậy trẻ không chịu ăn phải làm sao để con dần hình thành thói quen ăn uống tốt mà bố mẹ không phải liên tục nhắc nhở? Điều quan trọng là tìm hiểu nguyên nhân khiến trẻ từ chối thức ăn, đồng thời điều chỉnh cách tổ chức bữa ăn sao cho nhẹ nhàng và phù hợp với nhu cầu của con.
Tìm hiểu nguyên nhân khiến trẻ không chịu ăn
Trước khi tìm cách cải thiện tình trạng biếng ăn, bố mẹ nên quan sát thói quen sinh hoạt và phản ứng của trẻ trong bữa ăn. Không phải đứa trẻ nào từ chối thức ăn cũng vì không thích ăn hoặc cố tình chống đối người lớn.
Ở một số thời điểm, trẻ ăn ít hơn do tốc độ tăng trưởng chậm lại, nhu cầu năng lượng thay đổi hoặc vừa ăn vặt, uống sữa và đồ uống gần bữa chính. Khi bụng chưa đói, trẻ thường ít hứng thú với thức ăn.
Một số trẻ lại nhạy cảm với mùi vị, màu sắc, nhiệt độ hoặc kết cấu của món ăn. Chẳng hạn, trẻ không thích rau có vị đắng, không quen với thức ăn mềm nhũn hoặc cảm thấy khó chịu khi trong món ăn có những phần lợn cợn. Khi bị yêu cầu ăn những món khiến mình không thoải mái, trẻ thường phản ứng bằng cách quay mặt đi, ngậm miệng hoặc đẩy bát ra xa.
Ngoài ra, không khí trong bữa ăn cũng ảnh hưởng đến tâm trạng của trẻ. Nếu thường xuyên bị thúc giục, so sánh với anh chị em hoặc trách mắng vì ăn chậm, trẻ dễ hình thành cảm giác lo lắng mỗi khi ngồi vào bàn ăn. Vì vậy, Khi hiểu được nguyên nhân, việc điều chỉnh thói quen ăn uống sẽ phù hợp hơn.
Tạo không khí thoải mái trong bữa ăn
Một trong những điều quan trọng khi tìm hiểu trẻ không chịu ăn phải làm sao là giúp con cảm thấy dễ chịu khi đến giờ ăn.
Nếu bữa ăn thường xuyên đi kèm với lời nhắc nhở, trách móc hoặc những cuộc tranh luận, trẻ dễ chú ý đến áp lực hơn là cảm giác đói và hương vị của thức ăn. Khi đó, việc ăn uống dần trở thành nhiệm vụ phải hoàn thành thay vì một hoạt động sinh hoạt bình thường.
Bố mẹ nên sắp xếp chỗ ăn gọn gàng, hạn chế tivi, điện thoại và những yếu tố gây xao nhãng. Trong bữa ăn, các thành viên trong gia đình có thể trò chuyện về những chuyện vui trong ngày, chia sẻ món ăn mình yêu thích và để trẻ tham gia vào cuộc trò chuyện.
Thay vì liên tục hỏi “Sao con ăn chậm thế?”, “Ăn thêm đi, còn nhiều lắm”, bố mẹ nên dành cho con thời gian phù hợp để tự ăn. Nếu trẻ ăn chậm, hãy bình tĩnh nhắc con tập trung vào bữa ăn, tránh thể hiện sự sốt ruột trước mặt trẻ.
Bố mẹ cũng nên làm gương bằng cách ăn uống đa dạng và thể hiện thái độ tích cực với thức ăn. Khi thấy người lớn vui vẻ thưởng thức rau củ, cá, trứng hay những món ăn mới, trẻ sẽ có thêm cơ hội làm quen với các loại thực phẩm khác nhau.
Điều quan trọng là giữ cho bữa ăn trở thành khoảng thời gian gần gũi của gia đình, thay vì một cuộc kiểm tra xem trẻ đã ăn đủ bao nhiêu thìa.
Không ép trẻ ăn khi con liên tục từ chối
Khi bị ép ăn thường xuyên, trẻ dễ phản ứng mạnh hơn, chẳng hạn mím chặt miệng, khóc, nôn trớ hoặc tìm cách né tránh bữa ăn. Những trải nghiệm không vui lặp lại cũng khiến trẻ càng ít hào hứng với thức ăn.
Bố mẹ nên bắt đầu với lượng thức ăn vừa phải và cho phép trẻ tự quyết định lượng ăn trong giới hạn phù hợp. Nếu con muốn ăn thêm, người lớn tiếp tục lấy thức ăn cho con. Nếu trẻ đã no và không muốn ăn nữa, bố mẹ nên tôn trọng tín hiệu đó, đồng thời duy trì lịch ăn uống ổn định.
Bố mẹ cũng không nên dùng lời đe dọa như “Không ăn thì mẹ không thương nữa” hoặc “Ăn hết mới được đi chơi”. Những câu nói này dễ khiến trẻ gắn việc ăn uống với nỗi sợ bị phạt hoặc mong muốn làm hài lòng người lớn.
Thay vào đó, bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói rằng “Con cứ ăn từ từ nhé, khi nào thấy no thì nói với mẹ”. Cách trò chuyện bình tĩnh giúp trẻ học cách nhận biết cảm giác đói, no và dần hình thành mối quan hệ tích cực với thức ăn.
Khuyến khích trẻ thử món mới một cách tự nhiên
Để giúp con làm quen với món mới, bố mẹ nên bắt đầu bằng một lượng nhỏ, đặt món ăn bên cạnh những thực phẩm trẻ đã quen thuộc. Chẳng hạn, nếu con thích cơm và trứng nhưng chưa thích rau, bố mẹ hãy chuẩn bị một ít rau luộc bên cạnh món trứng yêu thích thay vì yêu cầu con ăn cả một bát rau.
Trẻ cũng cần thời gian để làm quen với hương vị và hình thức của thức ăn. Ban đầu, con có thể chỉ nhìn, chạm hoặc ngửi món mới mà chưa muốn nếm thử. Đây vẫn là những bước làm quen bình thường, bố mẹ không nên vội vàng thúc ép.
Có thể thay đổi cách chế biến để món ăn dễ tiếp nhận hơn. Rau củ được cắt thành miếng nhỏ, nấu mềm hoặc kết hợp với món trẻ yêu thích thường dễ tạo thiện cảm hơn. Tuy nhiên, bố mẹ vẫn nên bảo đảm cách chế biến và kích thước thức ăn phù hợp với độ tuổi, khả năng nhai nuốt của con.
Xây dựng lịch ăn uống phù hợp với trẻ
Một nguyên nhân khiến trẻ không chịu ăn là trẻ chưa thực sự đói vào giờ ăn chính. Nếu giữa các bữa, con thường xuyên ăn bánh kẹo, uống nước ngọt, ăn vặt hoặc uống quá nhiều sữa, cảm giác thèm ăn sẽ giảm đi.
Bố mẹ nên xây dựng lịch ăn tương đối ổn định, gồm các bữa chính và bữa phụ phù hợp với độ tuổi, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Khoảng cách giữa các bữa cần đủ để trẻ cảm thấy đói tự nhiên, nhưng không nên để con nhịn quá lâu.
Với trẻ nhỏ, khẩu phần ăn cũng cần phù hợp với sức ăn của từng bé. Một bát thức ăn quá đầy đôi khi khiến trẻ cảm thấy ngán ngay từ đầu. Bố mẹ nên cho con một lượng vừa phải, sau đó bổ sung nếu trẻ vẫn muốn ăn.
Bên cạnh đó, nên duy trì thời gian ăn hợp lý thay vì để bữa ăn kéo dài quá lâu. Khi trẻ đã mất tập trung hoặc không còn muốn ăn, bố mẹ có thể nhẹ nhàng kết thúc bữa ăn và chờ đến thời điểm ăn tiếp theo theo lịch đã thống nhất.
Đối với trẻ lớn hơn, bố mẹ nên giải thích trước về giờ ăn, giờ ăn phụ và nguyên tắc hạn chế đồ ăn vặt sát bữa chính. Cách làm này giúp trẻ hiểu nề nếp sinh hoạt của gia đình mà không cảm thấy mình bị kiểm soát quá mức.
Bố mẹ cần làm gì khi trẻ vẫn không chịu ăn?
Nếu đã điều chỉnh cách tổ chức bữa ăn nhưng trẻ vẫn thường xuyên từ chối thức ăn, bố mẹ nên kiên nhẫn theo dõi thay vì liên tục thay đổi cách ứng xử theo từng ngày.
Trước hết, hãy ghi nhận tương đối lượng thức ăn trẻ ăn trong vài ngày, những món con thường từ chối, thời điểm uống sữa và ăn vặt, cũng như tình trạng ngủ nghỉ và vận động. Những thông tin này giúp bố mẹ nhìn rõ hơn thói quen ăn uống của con, thay vì chỉ đánh giá dựa trên một bữa ăn ít.
Tiếp theo, hãy duy trì những nguyên tắc nhất quán. Bố mẹ chuẩn bị thức ăn phù hợp, tạo điều kiện để con tự ăn và tôn trọng cảm giác no. Trẻ được khuyến khích thử món mới nhưng không bị ép buộc. Khi người lớn phản ứng bình tĩnh và nhất quán, trẻ sẽ dần hiểu rằng bữa ăn không phải là nơi để tranh cãi hay giành quyền kiểm soát.
Bố mẹ cũng nên tránh tự ý cho trẻ dùng thuốc kích thích ăn ngon hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa có hướng dẫn phù hợp. Nếu lo lắng về khẩu phần, cân nặng hoặc sự phát triển của con, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa để được đánh giá cụ thể.
Trẻ nhỏ có nhu cầu ăn uống và tốc độ phát triển khác nhau. Vì vậy, điều cần quan tâm không phải là con ăn nhiều bằng trẻ khác hay lúc nào cũng ăn hết khẩu phần, mà là trẻ có được cung cấp dinh dưỡng phù hợp, phát triển tốt và dần hình thành thói quen ăn uống lành mạnh hay không.
Khi băn khoăn trẻ không chịu ăn phải làm sao, bố mẹ nên bắt đầu từ việc tìm hiểu nguyên nhân, điều chỉnh lịch ăn và tạo bầu không khí thoải mái trong mỗi bữa ăn. Việc ép buộc, quát mắng hay liên tục dùng phần thưởng để đổi lấy từng thìa thức ăn thường khiến trẻ thêm căng thẳng.
Thay vào đó, hãy cho con cơ hội tự ăn, làm quen với món mới từng bước và học cách nhận biết cảm giác đói, no. Khi được tôn trọng và đồng hành đúng cách, trẻ sẽ có điều kiện hình thành thói quen ăn uống tích cực hơn. Nếu tình trạng ăn uống kém kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển, bố mẹ nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia y tế để xác định nguyên nhân và có hướng xử lý phù hợp.
