Vùng vỏ não trước trán, nằm ở phía sau trán, được xem như “trung tâm điều hành” của não bộ, giữ vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ tập trung, lập kế hoạch, kiểm soát hành vi và điều chỉnh cảm xúc. Khu vực này bắt đầu phát triển từ sau khi sinh và tiếp tục hoàn thiện dần cho đến khoảng 25 tuổi.
Chính vì vậy, ở trẻ nhỏ, những biểu hiện liên quan đến sự tập trung, kiên nhẫn hay khả năng kiểm soát cảm xúc vẫn đang trong quá trình hình thành. Tuy nhiên, một số trẻ có sự phát triển vỏ não trước trán sớm hoặc nổi bật hơn so với bạn bè cùng trang lứa thường sẽ bộc lộ những dấu hiệu khá rõ ràng trong cách suy nghĩ và hành động hàng ngày.
Những đứa trẻ này nhanh nhạy về nhận thức, có khả năng hiểu và điều tiết cảm xúc tốt hơn. Các em biết chờ đợi, biết suy nghĩ trước khi hành động, và có xu hướng giải quyết vấn đề một cách bình tĩnh hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng giúp trẻ phát triển đồng đều cả về IQ (trí tuệ) lẫn EQ (trí tuệ cảm xúc).
Theo đó, có 3 đặc điểm thường thấy ở những trẻ có sự phát triển tốt về cả IQ và EQ, bố mẹ dễ dàng nhận ra trong cuộc sống thường ngày.
Trẻ có khả năng tự kiểm soát và trì hoãn sự thỏa mãn tốt
Đây là dấu hiệu trực tiếp nhất cho thấy vỏ não trước trán phát triển tốt.
Thí nghiệm nổi tiếng "kẹo dẻo" đã chứng minh rằng những đứa trẻ có thể cưỡng lại việc ăn viên kẹo dẻo đầu tiên sau 40 năm sẽ có thành tích tốt hơn ở mọi khía cạnh, nghiên cứu khoa học về não bộ xác nhận rằng vỏ não trước trán của chúng hoạt động tích cực hơn.
Ví dụ, "Mình cần làm xong bài tập về nhà trước, sau đó mới được chơi thoải mái hơn."
Khả năng tự chủ này thường được hỗ trợ vững chắc bởi vỏ não trước trán. Khả năng tự chủ này giúp trẻ học tập hiệu quả hơn, là nền tảng để hình thành tính kỷ luật, sự kiên trì và trách nhiệm trong tương lai. Đồng thời, kỹ năng này có thể được nuôi dưỡng thông qua sự hướng dẫn nhẹ nhàng, nhất quán từ bố mẹ trong từng thói quen mỗi ngày.
Trẻ có khả năng tự kiểm soát và trì hoãn sự thỏa mãn tốt.
Trẻ có khả năng tự quản lý thời gian và làm việc một cách có phương pháp
Trẻ em có vỏ não trước trán phát triển tốt thường có xu hướng lên kế hoạch trình tự các hành động trước khi thực hiện chúng.
Khi làm bài tập về nhà, hãy làm những bài khó trước, rồi đến những bài dễ. Hay chơi xếp hình, hãy xem hướng dẫn trước khi bắt đầu, và khi dùng xong đồ chơi, hãy cất chúng về đúng chỗ.
Những đứa trẻ này không cần bố mẹ cằn nhằn, bởi trẻ đã có sẵn danh sách việc cần làm trong đầu.
Ví dụ, một số trẻ em đi học về, đặt cặp sách xuống và bắt đầu làm bài tập về nhà, sau đó xem phim hoạt hình, không phải con sinh ra đã ngoan ngoãn, mà biết cân nhắc nguyên tắc "cái đắng trước cái ngọt".
Một phụ huynh cho biết: "Con gái tôi mới học lớp một, nhưng bé tự lên kế hoạch cho mỗi ngày mà không cần phải nhắc nhở. Lúc đầu, tôi nghĩ là do cô giáo dạy tốt, nhưng giờ tôi nhận ra là do trí não của bé đã phát triển kịp."
Trẻ có khả năng tự quản lý thời gian và làm việc một cách có phương pháp.
Duy trì sự ổn định về mặt cảm xúc và giữ bình tĩnh, điềm đạm khi gặp khó khăn
Một chức năng quan trọng khác của vỏ não trước trán là điều chỉnh cảm xúc.
Một số trẻ sẽ nổi cơn giận dữ nếu không được đáp ứng mong muốn, nhưng những trẻ có vỏ não trước trán phát triển tốt có thể tự điều chỉnh và bình tĩnh lại dần dần, ngay cả khi không vui.
Một giáo viên chủ nhiệm trường tiểu học với hơn 20 năm kinh nghiệm giảng dạy đã thẳng thắn nhận định rằng những học sinh luôn đứng đầu lớp đều có khả năng kiểm soát cảm xúc tốt, các em luôn giữ được bình tĩnh và điềm đạm khi đối mặt với vấn đề, có khả năng phân tích và giải quyết chúng một cách hiệu quả.
Một phụ huynh chia sẻ: "Con tôi làm bài kiểm tra không tốt, và tôi nghĩ cháu sẽ khóc. Nhưng thay vào đó, cháu lặng lẽ lấy bài kiểm tra ra và nói, 'Mẹ ơi, xem mình làm sai chỗ nào nhé.' Tôi rất ngạc nhiên bởi thái độ của cháu tốt hơn tôi nhiều."
Vùng vỏ não trước trán không phải sinh ra đã có, mà có thể được phát triển hoàn thiện sau này trong cuộc sống.
Từ 3 đến 12 tuổi là giai đoạn nền tảng, khi não bộ và nhân cách của trẻ phát triển mạnh mẽ. Vì vậy, việc cho trẻ cơ hội tự lựa chọn và đưa ra những quyết định phù hợp với lứa tuổi là rất quan trọng.
Khi được trao quyền trong những việc nhỏ như chọn quần áo, sắp xếp góc học tập hay quyết định thứ tự làm việc, trẻ dần học cách chịu trách nhiệm và tin vào bản thân. Người lớn không cần can thiệp quá nhiều, mà nên đóng vai trò quan sát, định hướng và hỗ trợ khi cần thiết.
Duy trì sự ổn định về mặt cảm xúc và giữ bình tĩnh.
Bên cạnh đó, việc xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh cũng góp phần nuôi dưỡng trí tuệ và cảm xúc của trẻ. Giảm thời gian xem video ngắn giúp hạn chế sự phân tán chú ý, thay vào đó, đọc sách sẽ mở rộng vốn từ, khả năng tư duy và trí tưởng tượng.
Khi trẻ được lớn lên trong môi trường cân bằng giữa tự do và định hướng, giữa kỷ luật và yêu thương, những tiềm năng bên trong sẽ dần được bộc lộ một cách tự nhiên. Điều quan trọng không phải là ép trẻ trở nên “xuất sắc”, mà kiên nhẫn đồng hành để mỗi đứa trẻ có thể phát triển theo nhịp độ riêng.
