Một trong những vấn đề phổ biến nhất trong nhiều gia đình hiện nay là bố mẹ và ông bà không thống nhất quan điểm trong việc nuôi dạy con trẻ. Sự khác biệt này thường xuất phát từ khoảng cách thế hệ, kinh nghiệm sống và cách nhìn nhận về giáo dục.
Nếu bố mẹ có xu hướng hiện đại, chú trọng tính kỷ luật, sự tự lập và tâm lý của trẻ thì ông bà lại thường thiên về yêu thương, chiều chuộng và bảo bọc cháu nhiều hơn. Mỗi người đều mong muốn điều tốt cho trẻ, nhưng khi những quan điểm ấy không được trao đổi và thống nhất rõ ràng, trẻ sẽ trở thành người chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Điều đáng lo ngại là trẻ nhỏ, đặc biệt trong những năm đầu đời, chưa đủ khả năng để phân biệt đâu là quan điểm phù hợp. Các em thường tin rằng lời của người lớn đều đúng, nhất là từ những người thân thiết như bố mẹ và ông bà. Vì vậy, khi cùng một vấn đề nhưng mỗi người lại dạy một kiểu, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang.
Ảnh minh họa.
Không chỉ gây bối rối, sự thiếu thống nhất còn ảnh hưởng đến cảm giác an toàn của trẻ. Trẻ em cần một môi trường có giới hạn và nguyên tắc rõ ràng để hình thành nhận thức về đúng - sai. Khi hôm nay một hành vi bị bố mẹ nhắc nhở nhưng ngày mai lại được ông bà bênh vực, trẻ sẽ dần học cách “né luật” thay vì hiểu vì sao mình cần thay đổi hành vi.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là phần lớn những khác biệt này đều xuất phát từ tình yêu thương dành cho trẻ. Ông bà thường yêu cháu theo cách bao bọc, còn bố mẹ yêu con bằng mong muốn con trưởng thành, tự lập và có kỷ luật. Không có ai hoàn toàn đúng hay hoàn toàn sai, vấn đề nằm ở chỗ gia đình cần tìm được tiếng nói chung.
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Ngọc Vui.
Khi ông bà và bố mẹ thường xuyên bất đồng trong cách dạy con sẽ ảnh hưởng đến tâm lý như thế nào?
Từ trước đến nay, đây vẫn là một vấn đề lớn trong việc nuôi dạy trẻ. Thực tế, nhiều trường hợp thà không dạy trẻ về một vấn đề nào đó còn ít rủi ro hơn là dạy nhưng mỗi người lại nói một kiểu, không có sự thống nhất. Khi có thắc mắc hay nhu cầu tìm hiểu, trẻ có thể tự đi tìm câu trả lời, nhưng điều khiến trẻ hoang mang là việc những người thân thiết nhất đưa ra những quan điểm trái ngược nhau.
Đặc biệt với trẻ dưới 5 tuổi, các em thường tin rằng lời người lớn nói đều là đúng, nhất là những người quan trọng như ông bà, bố mẹ. Vì vậy, nếu bố nói cách A là đúng nhưng mẹ lại cho rằng cách B mới đúng, hoặc bố mẹ thống nhất một điều nhưng ông bà lại hướng trẻ theo cách khác, đứa trẻ sẽ rất dễ rơi vào trạng thái hoang mang: “Rốt cuộc điều gì mới đúng? Mình nên nghe ai?”.
Điều này ảnh hưởng lớn đến tâm lý và sự phát triển của trẻ:
Trẻ thiếu cảm giác an toàn vì không có một chuẩn mực rõ ràng để bám vào.
Trẻ dễ bối rối trong cách hành xử, không biết nên tin ai, nghe ai hay làm theo cách nào để tránh bị la mắng.
Về lâu dài, điều đó còn ảnh hưởng đến quá trình hình thành tư duy và các chuẩn mực ứng xử của trẻ.
Ví dụ, bố mẹ dạy rằng khi đi học về phải dọn dẹp, tắm rửa xong rồi mới được nghỉ ngơi. Nhưng ông bà lại cho rằng trẻ cần nghỉ ngơi trước rồi mới tắm rửa. Khi nghe hai cách khác nhau như vậy, đứa trẻ sẽ loay hoay không biết đâu mới là điều đúng, làm thế nào mới không bị trách mắng. Sự thiếu thống nhất này khiến trẻ dễ mất cảm giác an toàn và gặp khó khăn trong việc hình thành nhận thức, thói quen cũng như nguyên tắc ứng xử sau này.
Ông bà liên tục bênh cháu, bố mẹ nên ứng xử ra sao để vừa giữ hòa khí với ông bà vừa không mất uy trước con?
Nguyên tắc quan trọng nhất trong việc nuôi dạy trẻ là người lớn cần thống nhất với nhau trước. Tốt nhất, những trao đổi về cách dạy con nên được thực hiện riêng giữa người lớn với nhau, khi không có mặt trẻ. Ông bà, bố mẹ đều cần hiểu rõ điều này để tránh xảy ra tình huống mâu thuẫn hoặc tranh cãi trước mặt con trẻ.
Nhiều trẻ còn có xu hướng “chọn phe”, chẳng hạn nghiêng về phía ông bà hoặc đứng về phía bố mẹ. Tuy nhiên, dù trẻ chọn theo ai thì điều đó cũng không mang lại lợi ích tích cực cho sự phát triển tâm lý của trẻ.
Vì vậy, bố mẹ và ông bà cần trò chuyện riêng để thống nhất quan điểm và cách nuôi dạy con. Trong một số trường hợp, việc dung hòa có thể không dễ dàng vì mỗi thế hệ đều có suy nghĩ và cách giáo dục khác nhau. Khi đó, bố mẹ cũng nên nhẹ nhàng giải thích cho trẻ hiểu để con không rơi vào trạng thái bối rối hoặc mất phương hướng.
Nếu trẻ bắt đầu ỷ lại sự bất đồng giữa ông bà và bố mẹ để né tránh kỷ luật thì nên xử lý như thế nào?
Đây là một trong những hậu quả phổ biến. Trẻ sẽ dần nhận ra rằng cùng một hành vi sai, nếu ở với bố mẹ thì có thể bị nhắc nhở hoặc kỷ luật, nhưng khi ở với ông bà thì lại được bênh vực hoặc bỏ qua. Từ đó, trẻ dễ hình thành tâm lý “tìm chỗ dựa”, chẳng hạn khi biết mình sắp bị bố mẹ phê bình thì sẽ chạy sang ông bà để được bảo vệ.
Vì vậy, điều lý tưởng nhất vẫn là bố mẹ và ông bà cần có sự thống nhất trong cách nuôi dạy trẻ.
Trong những trường hợp như vậy, bố mẹ cần thể hiện rõ ràng một số nguyên tắc:
Khẳng định vai trò: Bố mẹ là người chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi dạy con.
Quyền hạn đi cùng trách nhiệm: Việc dạy dỗ và đặt ra kỷ luật cho con là quyền đi kèm với trách nhiệm của bố mẹ. Trẻ cần hiểu rằng mình vẫn phải tuân theo những nguyên tắc mà bố mẹ đặt ra.
Giữ thái độ kiên định nhưng tôn trọng: Bố mẹ vẫn cần tôn trọng ông bà, nhưng đồng thời cũng phải nhất quán trong cách giáo dục con. Trẻ không nên hình thành suy nghĩ rằng có thể dựa vào ông bà để né tránh trách nhiệm hoặc kỷ luật từ bố mẹ.
Một gia đình nên bắt đầu xây dựng văn hóa giao tiếp như thế nào để thống nhất quan điểm trong việc nuôi dạy con?
Càng sớm càng tốt, gia đình cần thống nhất rõ ràng trong những trường hợp ông bà có thể can thiệp và những trường hợp nên để bố mẹ trực tiếp xử lý.
Đây là vấn đề khá phổ biến, đặc biệt ở những gia đình sống chung nhiều thế hệ hoặc những trường hợp trẻ thường xuyên ở với ông bà, như vào dịp hè hay cuối tuần. Vì vậy, bố mẹ và ông bà cần thống nhất với nhau về các nguyên tắc và nề nếp trong việc nuôi dạy trẻ. Dù cách thể hiện có thể khác nhau, mục tiêu chung vẫn là giúp trẻ hình thành kỷ luật, thói quen tốt và hiểu được cách ứng xử phù hợp trong cuộc sống.
Thực tế, điều này phụ thuộc rất nhiều vào cách hành xử của người lớn. Trẻ nhỏ thường quan sát, học theo và điều chỉnh hành vi dựa trên thái độ, cách cư xử của những người xung quanh. Vì thế, sự thống nhất trong gia đình đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình phát triển tâm lý và nhân cách của trẻ.
