Dân gian có một câu đố vui: "Một bầy cò trắng, rớt xuống ao sâu. Chết đã hồi lâu, người ta mới vớt?". Đáp án chính là món cháo hoa. Cháo hoa là cách gọi của người miền Bắc. Do đó, người dân ở một số vùng miền khác có thể cảm thấy đây là món ăn xa lạ. Trên thực tế, nó chính là món cháo trắng, vốn được nấu từ gạo tẻ thêm nước và nấu cho đến khi hạt gạo nhừ, nở to trông như bông hoa.
"Một bầy cò trắng" chính là để chỉ nhứng hạt gạo trắng được cho vào nồi nước rồi chìm xuống đáy. Nấu một hồi lâu, cháo chín, người ta mới múc ra bát.
Cháo hoa cũng xuất hiện nhiều trong các câu ca dao như:
- Hà tiện mà ăn cháo hoa/ Đồng đường đồng đậu cũng ra ba đồng;
- Từ ngày em về nhà này/ Tưởng ngày một khá, hóa ngày một hư/ Đi chợ ăn những quà trừ/ Đi tắm mất váy khư khư chạy về/ Nấu cơm trên sống dưới khê/ Đủ cả tứ bề như thể cháo hoa.
Ngoài ra, nhắc đến cháo hoa, nhiều người sẽ nhớ đến câu đồng dao "Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người" trong câu truyện cổ tích Tấm Cám. Từ "hẩm" ở đây chỉ thóc, gạo bị mục, mất chất, để lâu ngày nên không còn ngon.
Cháo hoa là một món ăn của thời khốn khó, khi người ta phải chạy vạy cho từng bữa ăn. Một nồi nước lớn được đặt lên bếp, thêm một nhúm gạo vào đun cho nở bung như những cánh hoa. Hạt gạo nở ra lõng bõng trong nước, cái một nơi, nước mới nẻo. Vì vậy, món cháo này được gọi với cái tên tượng hình là "cháo hoa".
Cháo hoa vốn là món ăn chẳng có gì đặc sắc, chỉ đơn giản là gạo nấu với nước thành cháo loãng, có thể kết hợp với gia vị như đường, muối và một số món ăn kèm khác. Cháo hoa dễ ăn và cũng được tiêu hóa nhanh.
Cháo cũng được nấu từ gạo giống như cơm nhưng lượng nước sử dụng có thể nhiều hơn 3-5 lần. Hạt gạo nở bung rồi chín trong nước. Khi nươc sối, cần giảm nhỏ lửa để cháo chín mà không bị cháy khét. Ngày xưa, các cụ thường ăn cháo với đường thẻ và cũng gọi đó là cháo hoa. Ngoài ra, cháo hoa nêm muối và tiêu xay cũng là món dễ ăn. Dưa ghém, cá cơm kho, ca la thầu (củ cải muối kiểu Hoa)... cũng là món ăn rất hợp với cháo hoa.
Ngày nay, chất lượng cuộc sống được cải thiện, người ta nấu ra nhiều món cháo khác nhau với hương vị hấp dẫn hơn như cháo bột gạo, cháo gạo rang, cháo đậu, cháo sườn, cháo thịt bò... Cuộc sống đủ đầy hơn, món cháo hoa cũng ít xuất hiện hơn trong cuộc sống và được thay thế bằng những món ăn với nguyên liệu đa dạng, hương vị hấp dẫn hơn. Nếu để chọn một món ăn đơn giản, dễ ăn, dễ tiêu hóa, cháo hoa vẫn là một phương án đáng để cân nhắc.
