Trong các loại rau thơm dùng kèm món ăn, rau tai vị gây ấn tượng bởi mùi thơm nồng đặc trưng như gỗ xá xị. Từ một loại rau từng mọc hoang ở bờ ruộng, ven ao, loại rau này nay được đưa vào trồng ở một số địa phương, trong đó có Tây Ninh, mang lại nguồn thu khá ổn định cho người dân nhờ khả năng thu hoạch nhiều lần sau một lần xuống giống.
Rau tai vị không có vẻ ngoài quá nổi bật. Cây thuộc dạng thân thảo, có thể mọc đứng hoặc bò, chiều cao khoảng 30-50cm. Thân và lá có lớp lông mịn, lá màu xanh, khá lớn, đầu nhọn, các nhánh mọc dày khi cây phát triển tốt. Hoa nhỏ, thường có sắc tím nhạt hoặc xanh lam.
Điểm khiến rau tai vị được nhớ đến không nằm ở hình dáng mà ở mùi hương. Chỉ cần vò nhẹ một chiếc lá giữa các đầu ngón tay, mùi thơm lập tức tỏa ra, khá nồng và có nét giống hương xá xị. Khi ăn sống, lá có vị thơm rõ, hơi the và cay nhẹ, sau đó để lại hậu vị dễ chịu. Chính hương thơm mạnh khiến loại rau này thường chỉ cần dùng một lượng vừa phải nhưng vẫn đủ tạo dấu ấn cho món ăn.
Ở miền Tây Nam Bộ, rau tai vị thường góp mặt trong những món ăn có nhiều nguyên liệu và gia vị. Người dân có thể dùng rau để cuốn bánh xèo, bánh tráng, ăn cùng thịt luộc, cá hấp hoặc các loại thịt nướng. Khi kết hợp với bánh xèo nóng giòn, vị béo của nhân tôm thịt và nước chấm chua ngọt, mùi thơm đặc trưng của lá giúp món ăn trở nên đậm đà hơn.
Với các món nướng, rau tai vị cũng phát huy ưu thế nhờ khả năng cân bằng vị béo. Thịt heo, thịt bò, cá hay tôm nướng có thể được cuốn cùng bánh tráng và rau sống, trong đó rau tai vị tạo thêm lớp hương nồng, giúp món ăn bớt ngấy. Lá cũng thường được dùng trong các món gỏi, món trộn, ăn kèm lẩu hoặc xào với thịt bò.
Một số nơi còn sử dụng rau tai vị để nấu lẩu gà. Khi cho lá vào nồi nước dùng nóng, rau vừa chín tới sẽ tỏa mùi thơm rõ nhưng không quá nồng như khi ăn sống. Hương thơm đặc trưng hòa vào nước lẩu, tạo nên một kiểu gia vị dân dã nhưng khá khác biệt.
Chính vì có hương vị riêng, rau tai vị được xem là loại rau khá “kén người ăn” nhưng một khi đã quen lại dễ ghiền. Nhu cầu tiêu thụ loại rau này chủ yếu đến từ các quán ăn, nhà hàng và những người thích các món đặc sản dân dã. Vào những dịp lễ, Tết hoặc thời điểm nhu cầu ăn uống tăng cao, rau càng có cơ hội tiêu thụ tốt.
Không chỉ được hái từ tự nhiên, rau tai vị hiện được một số hộ nông dân đưa vào canh tác. Cây ưa ẩm, thích hợp với những khu đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và có khả năng giữ nước. Đây cũng là lý do rau thường sinh trưởng tốt ở những khu vực có nguồn nước thuận lợi.
Một ưu điểm đáng chú ý của rau tai vị là có thể trồng một lần nhưng thu hoạch trong nhiều năm. Cây thường được nhân giống bằng cách giâm gốc hoặc sử dụng cành khỏe để trồng. Sau khi xuống giống, người trồng cần giữ độ ẩm cho đất, nhất là trong giai đoạn cây mới bén rễ. Ruộng có thể duy trì mực nước lấp xấp để tạo điều kiện cho cây phát triển, nhưng vẫn cần tránh để đất úng kéo dài.
Sau khoảng 2-3 tháng, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch. Khi cắt, người trồng chủ yếu lấy phần ngọn và lá, giữ lại gốc để cây tiếp tục đâm chồi. Khoảng 2,5-3 tháng sau mỗi đợt cắt, nếu được chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng phù hợp, cây có thể tiếp tục cho lứa mới. Nhờ đặc điểm này, người trồng không phải liên tục xuống giống như nhiều loại rau ăn lá ngắn ngày.
Tại Tây Ninh, mô hình trồng rau tai vị được một số hộ quan tâm bởi cây có thời gian khai thác dài và đầu ra tương đối ổn định. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn rau mọc tự nhiên, việc chủ động canh tác giúp người bán có thể cung cấp sản phẩm đều đặn cho chợ, cửa hàng thực phẩm và các cơ sở kinh doanh ăn uống.
Về giá bán, rau tai vị tươi có thời điểm được bán khoảng 65.000-80.000 đồng/kg, tùy nguồn hàng và thị trường. Rau khô có thể đạt khoảng 100.000 đồng/kg.
