Giữa vùng sông nước miền Tây Nam Bộ, nơi những cánh đồng, kênh rạch và đầm lầy quanh năm gắn bó với đời sống người dân, có rất nhiều loại rau cỏ dại tưởng chừng bình thường nhưng lại trở thành nét đặc trưng của ẩm thực địa phương. Bên cạnh bông điên điển, rau nhút, bồn bồn hay hẹ nước, rau chốc cũng là một sản vật dân dã được thiên nhiên ban tặng cho vùng đất phù sa này.
Từ một loại rau mọc hoang trong mùa nước nổi, rau chốc ngày nay đã trở thành đặc sản được nhiều người yêu thích và góp phần mang lại thu nhập cho người dân miền Tây.
Rau chốc là một loại thực vật thủy sinh thuộc họ Lục bình (Pontederiaceae), thường sinh trưởng ở những vùng đất ngập nước như ruộng trũng, đầm lầy, ao hồ, ven kênh rạch nước ngọt. Loại rau này phát triển mạnh nhất vào khoảng tháng 9, tháng 10 hằng năm, khi mùa nước nổi bắt đầu tràn về, mang theo nguồn phù sa giàu dinh dưỡng giúp cây sinh trưởng xanh tốt.
Khác với nhiều loại rau khác phải gieo trồng, chăm sóc và bón phân, rau chốc trước đây chủ yếu mọc tự nhiên. Người dân miền Tây chỉ cần chèo xuồng ra đồng ruộng, mương nước hoặc những vùng đất ẩm thấp là có thể hái rau về chế biến món ăn.
Chính sự giản dị ấy khiến rau chốc được nhiều người ví như "lộc trời" của vùng sông nước. Thời còn khó khăn, rau chốc từng là loại rau quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình miền Tây. Sau những buổi làm đồng, người dân có thể dễ dàng hái một bó rau chốc mang về ăn kèm với cá kho, mắm kho hoặc các món ăn dân dã khác. Ngày nay, dù đời sống đã thay đổi và có nhiều loại rau ngon xuất hiện, rau chốc vẫn giữ được vị trí riêng nhờ hương vị đặc biệt.
Rau chốc có thân mềm, mọc trong môi trường nước, phần thân non thường được sử dụng để làm thực phẩm. Khi thưởng thức, loại rau này có vị hơi cay nhẹ, pha chút đắng đặc trưng và mùi thơm gần giống lá hẹ. Người dân thường dùng rau chốc làm rau sống ăn kèm với mắm kho, mắm chưng, cá kho hoặc đặc biệt là món lẩu mắm. Ngoài ra, rau chốc còn có thể chế biến thành nhiều món khác như gỏi, rau luộc chấm nước mắm, xào tỏi hoặc muối chua.
Trước đây, rau chốc mọc tự nhiên, nhưng hiện nay do nhu cầu thị trường tăng cao, một số hộ dân miền Tây đã bắt đầu trồng loại rau này để chủ động nguồn cung. Rau chốc thích hợp với những vùng đất thấp, có nhiều bùn và nguồn nước ngọt ổn định. Người trồng thường lấy giống từ những bụi rau khỏe mạnh ngoài tự nhiên, sau đó tách nhánh hoặc lấy phần thân có rễ để đem trồng xuống bùn. Khi trồng, cây cần được giữ trong môi trường ẩm ướt, có mực nước phù hợp để dễ bén rễ và phát triển. Người dân địa phương cho biết cây rau chốc trồng khoảng 2 tháng sẽ cho thu hoạch.
Rau chốc là loại cây có sức sống tốt nên không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc. Người trồng chủ yếu cần giữ nguồn nước sạch, hạn chế cỏ dại và theo dõi quá trình sinh trưởng của cây. Sau một thời gian, khi phần thân non phát triển đủ lớn, người dân sẽ thu hoạch bằng tay để tránh làm dập rau. Rau sau khi hái được làm sạch, loại bỏ phần rễ, bó thành từng bó nhỏ rồi đưa ra chợ, bán cho thương lái hoặc cung cấp cho các nhà hàng.
Trên thị trường hiện nay, loại rau này thường có giá khoảng 25.000 – 65.000 đồng/kg, tùy theo mùa vụ và nguồn cung. Vào những thời điểm khan hiếm, giá rau có thể cao hơn bởi rau chốc mọc trong môi trường nước nên việc thu hái, bảo quản và vận chuyển gặp nhiều khó khăn. Để đưa rau đến những khu vực xa hơn, người bán phải sơ chế cẩn thận, đóng gói và bảo quản phù hợp để rau vẫn giữ được độ tươi ngon.
