Một người mẹ kể rằng, mỗi khi có việc phải ra ngoài như đi chợ, mua sắm, đến ngân hàng hay siêu thị, chị thường tìm cách để con ở nhà. Có khi chị nhờ ông bà trông giúp, có khi tự mình đi một mình. Trong suy nghĩ của chị, những công việc thường ngày vốn đã nhàm chán và phiền phức. Nếu đưa con theo, mọi thứ càng trở nên vất vả hơn vì trẻ thường hiếu động, ồn ào, khó ngồi yên và khiến công việc mất nhiều thời gian hơn.
Thế nhưng, một lần đi chợ cùng con gái 6 tuổi đã khiến chị thay đổi suy nghĩ. Hôm ấy, cô bé ngồi xổm trước quầy hải sản, chăm chú quan sát một chậu cá sống suốt 8 phút. Khi thấy con cá quẫy đuôi, lớp vảy bất chợt ánh lên màu xanh lục, cô bé tò mò đưa tay chạm thử rồi lại rụt về, khẽ hỏi mẹ: “Mẹ ơi, nó nhắm mắt khi ngủ à?”
Ánh mắt cô bé sáng lên đầy thích thú khi đặt câu hỏi ấy, thậm chí còn hào hứng hơn cả lúc ngắm những chú cá heo bơi lượn sau lớp kính ở thủy cung.
Khoảnh khắc ấy khiến người mẹ chợt nhận ra rằng, thế giới thực quanh mình vốn chứa đựng biết bao điều thú vị. Đôi khi, một chuyến đi chợ bình thường cũng đủ mang đến cho trẻ những khám phá đáng nhớ, nếu bố mẹ cho con cơ hội quan sát và trải nghiệm.
Chợ nông sản: Lớp học xã hội gần gũi và thiết thực nhất
Một người mẹ chia sẻ rằng chị thường đưa con trai đi chợ mỗi tuần, dạy bé nhận biết hành lá, gừng, tỏi và cho con tiền để tự mua đồ. Nhờ vậy, cậu bé dần biết phân biệt ớt chuông vỏ mỏng, vỏ dày, biết chọn thịt ba chỉ còn da. Thậm chí, bé còn biết nói với người bán hàng: “Cô ơi, giảm giá cho cháu nhé, mẹ cháu kiếm tiền không dễ đâu”.
Trong bài văn ở trường với đề tài “Một ngày của tôi”, cậu bé viết: “Cháu đi theo mẹ mặc cả và học được cách nói lời cảm ơn bằng một nụ cười”. Bài viết ấy đã được cô giáo chấm điểm tuyệt đối.
Trong tâm lý học giáo dục, có một khái niệm gọi là “nhận thức thể hiện”, tức là kiến thức chỉ thực sự được tiếp thu sâu sắc khi trẻ trực tiếp tham gia và trải nghiệm.
Một nghiên cứu năm 2023 của Viện Tâm lý học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho thấy, trẻ từ 6 - 8 tuổi cùng gia đình đi mua sắm ít nhất hai lần mỗi tuần có kết quả trung bình cao hơn 27% so với những trẻ cùng trang lứa ở các tiêu chí như hiểu tình huống, phản ứng đồng cảm và chiến lược giải quyết vấn đề.
Siêu thị: Sự khai sáng kinh tế ẩn giấu giữa các kệ hàng
Việc cùng con đi chợ mua thực phẩm mỗi tuần là cơ hội để trẻ rèn luyện tính tự lập, tư duy phản biện và tinh thần trách nhiệm.
Đưa trẻ đến siêu thị, bố mẹ có thể cho con một khoản tiền nhỏ để tự lên kế hoạch, tính toán và quyết định món đồ muốn mua. Qua đó, trẻ học cách so sánh giá cả, phân biệt giữa điều mình thích và thứ thực sự cần, đồng thời cân nhắc giữa giá tiền và tính thiết thực. Đây chính là cách giáo dục kinh tế và kỹ năng sống sinh động từ những trải nghiệm.
Ngân hàng: Tiền là gì? Hãy bắt đầu tìm hiểu từ đây
Ngân hàng lại là một trong những nơi giúp trẻ hiểu những bài học đầu tiên về tiền bạc.
Hiện nay, nhiều ngân hàng tổ chức các lớp học “Ngân hàng nhí” để giúp trẻ làm quen với tiền và cách quản lý tài chính. Tuy nhiên, ngay cả khi không tham gia những hoạt động này, nếu được quan sát bố mẹ gửi tiền, rút tiền hay chuyển khoản, trẻ cũng có thể học hỏi nhiều điều thực tế.
Một người mẹ kể rằng chị từng đưa con gái đến ngân hàng và chỉ cho bé xem bảng điện tử hiển thị số thứ tự đang thay đổi. Nhờ trải nghiệm ấy, cô bé dần hiểu thế nào là xếp hàng, chờ đến lượt và chuẩn bị sẵn giấy tờ khi được gọi tên.
Những trải nghiệm tưởng chừng rất nhỏ lại giúp trẻ rèn luyện tính kiên nhẫn, ý thức tuân thủ quy tắc và những kỹ năng cần thiết để tự lập trong tương lai.
Tiệc tối: Những bài học xã giao tại bàn ăn
Những bữa tiệc là dịp để trẻ học cách ứng xử và giao tiếp trong môi trường xã hội. Bố mẹ có thể hướng dẫn con chào hỏi lễ phép, ngồi yên khi ăn, không lấy quá nhiều thức ăn, chủ động trao đổi khi cần và thường xuyên nói lời “cảm ơn”. Những quy tắc đơn giản này giúp trẻ dần hình thành cách cư xử đúng mực nơi công cộng.
Quan trọng hơn, trẻ còn có cơ hội quan sát cách người lớn giao tiếp và xử lý những tình huống khó xử. Từ việc rót trà mời người khác, kiên nhẫn lắng nghe đến cách nói “xin lỗi” hay “cảm ơn”, những hành động thực tế ấy thường giúp trẻ học hỏi hiệu quả hơn cả những lời dạy bảo.
Giao thông công cộng: Những huyết mạch lưu thông của thành phố
Khi đưa con đi xe buýt, hãy thử bảo trẻ quan sát và đếm xem trên xe có những người làm nghề gì. Người chú mặc vest có thể là nhân viên văn phòng, ông lão mang túi dụng cụ có thể là thợ sửa chữa, người phụ nữ mang rau có thể là chủ một cửa hàng nhỏ.
Bố mẹ cũng có thể cùng con xem bản đồ tàu điện, đọc biển báo ở nhà ga và tự lên kế hoạch đi từ điểm A đến điểm B. Quan sát những hành khách khác nhau, lắng nghe những cuộc trò chuyện và học cách đi lại bằng phương tiện công cộng sẽ giúp trẻ rèn kỹ năng tự lập, hiểu các quy tắc giao thông và có cái nhìn thực tế hơn về xã hội.
Nghiên cứu xã hội học chỉ ra rằng “khu phố” vừa là không gian địa lý, vừa là môi trường xã hội tự nhiên cho sự phát triển của trẻ. Tuy nhiên, khi công nghệ số ngày càng thu hẹp trải nghiệm thực tế, những không gian gần gũi này cũng dần mất đi vai trò vốn có trong việc giúp trẻ vận động, học hỏi và giao tiếp.
Vì vậy, hãy đưa trẻ ra khỏi thế giới ảo và trở về với những trải nghiệm rất đỗi quen thuộc: một chỗ ngồi được nhường trên xe buýt, một đèn giao thông bên đường hay một ván cờ trong công viên. Chính những điều nhỏ là điểm khởi đầu để trẻ hiểu về thế giới xung quanh.
