Nghèo khó, chật vật kiếm sống hay thiếu thốn tiền bạc đều là những áp lực dễ nhìn thấy trong một gia đình. Nhưng có một kiểu “tiêu dùng” khác không liên quan đến tiền bạc, lại âm thầm bào mòn sự hòa thuận giữa các thành viên. Nó giống như hơi ẩm trong căn phòng: vô hình, khó nhận ra, nhưng theo thời gian có thể khiến lớp sơn trên tường bong tróc từng chút một.
Điều đáng nói là những thói quen này đôi khi không xuất hiện ở những gia đình trẻ mà lại bắt nguồn từ cách bố mẹ đã đối xử với con cái trong nhiều năm. Khi về già, dù con cái đã trưởng thành, một số cách ứng xử vẫn được lặp lại theo thói quen, khiến khoảng cách giữa bố mẹ và con ngày càng lớn.
Bố mẹ về già vẫn áp dụng 3 cách này để dạy con, gia đình dễ rơi vào cảnh khó sống hòa thuận. Điều đáng tiếc là nhiều người chỉ nhận ra vấn đề khi mối quan hệ đã trở nên căng thẳng, con cái không còn muốn chia sẻ hoặc thường tìm cách giữ khoảng cách.
Bố mẹ về già vẫn áp dụng 3 cách này dạy con, gia đình khó sống hòa thuận
Quyết định mọi việc thay con
Từ những chuyện nhỏ như mặc gì, ăn gì, đến những việc quan trọng như có nên đổi việc, kết hôn với ai hay mua nhà ở đâu, nhiều bố mẹ dù về già vẫn không ngừng lo lắng và muốn góp ý cho con. Trong mắt bố mẹ, dù con đã 30 hay 40 tuổi thì vẫn là đứa trẻ ngày nào. Sự quan tâm ấy xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn con có một cuộc sống tốt hơn.
Nhưng quan tâm, góp ý và quyết định thay cho người khác là ba chuyện hoàn toàn khác nhau.
Khi con còn nhỏ, bố mẹ thay con đưa ra nhiều quyết định là điều dễ hiểu. Trẻ chưa đủ trải nghiệm để tự đánh giá điều gì phù hợp với mình. Nhưng khi con đã trưởng thành, có công việc, các mối quan hệ, hoàn cảnh sống và quan điểm riêng, việc bố mẹ vẫn muốn quyết định thay có thể vô tình khiến con khó học được cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.
Đáng nói hơn, mỗi người trưởng thành đều có quyền chọn một cách sống khác với điều bố mẹ mong muốn. Có người muốn đổi việc dù công việc hiện tại khá ổn định, có người chọn kết hôn muộn, người khác muốn sống ở một thành phố khác hoặc theo đuổi một hướng đi mà bố mẹ chưa từng nghĩ đến. Những lựa chọn ấy có thể khiến bố mẹ lo lắng, nhưng không có nghĩa chúng đều là sai.
Nếu bố mẹ luôn quyết định thay, con có thể dần hình thành tâm lý dựa vào người khác: chuyện gì cũng chờ bố mẹ chọn giúp, có vấn đề lại chờ bố mẹ giải quyết. Ngược lại, cũng có người càng bị can thiệp càng muốn làm ngược lại để khẳng định mình. Bề ngoài tưởng như đang tự quyết, nhưng thực chất vẫn đang sống trong sự giằng co với mong muốn của bố mẹ.
Cứ như vậy, cả hai bên đều mệt mỏi, còn mối quan hệ gia đình dễ rơi vào vòng lặp: bố mẹ càng muốn kiểm soát, con càng muốn thoát khỏi sự kiểm soát.
Trong một gia đình, khi con đã trưởng thành, “tay lái” của cuộc đời cần được trao lại cho chính con. Bố mẹ vẫn có thể ở bên, chia sẻ kinh nghiệm và đưa ra lời khuyên khi con cần. Nhưng người cầm lái cuối cùng nên là con, khi tự lựa chọn và chịu trách nhiệm với lựa chọn, con mới thực sự trưởng thành.
Tiếp tục gánh trách nhiệm thay con cái đã trưởng thành
Một cặp vợ chồng già ngoài 70 tuổi vẫn đang trả góp tiền nhà cho con. Họ chăm sóc cháu từ sáng đến tối, đi chợ, nấu ăn rồi dọn dẹp. Mỗi khi con cái về nhà ăn cơm, hai vợ chồng đều vui mừng. Nhưng sau khi các con rời đi, họ mệt đến mức gần như không thể đứng thẳng.
Khi bố mẹ còn khỏe, mọi thứ dường như vẫn ổn. Nhưng một khi đổ bệnh hoặc không còn đủ sức làm việc, cả gia đình rơi vào cảnh lúng túng: Ai đón cháu? Ai nấu ăn? Ai đứng ra gánh vác những trách nhiệm trước đây bố mẹ vẫn làm?
Đây không hẳn câu chuyện con cái bất hiếu, mà là sự đảo lộn vị trí trong gia đình. Bố mẹ đã bước vào vị trí vốn thuộc về con cái, trong khi những người con trưởng thành lại tiếp tục sống trong vai trò của một đứa trẻ.
Không dám để mình trở thành gánh nặng khi về già
Nhiều bố mẹ lớn tuổi thường suy nghĩ: “Mình không nên trở thành gánh nặng của con cháu.”
Sự “không muốn làm phiền” ấy tưởng như là thấu hiểu, nhưng đôi khi lại khiến tình cảm gia đình trở nên xa cách. Con sợ làm phiền bố mẹ, còn bố mẹ lại sợ mắc nợ con điều gì.
Bề ngoài vẫn giữ sự lịch sự và quan tâm, nhưng bên trong lại hình thành khoảng cách giữa hai bên.
Tại sao ba điều này lại gây kiệt sức hơn cả nghèo đói?
Tiền bạc có thể kiếm lại. Khi ngân sách eo hẹp, gia đình vẫn có thể tìm cách cắt giảm chi tiêu. Nhưng ba điều này lại âm thầm bào mòn những thứ quan trọng hơn: khả năng tự đưa ra quyết định của con cái, khả năng cùng nhau gánh vác gia đình và mối liên kết giữa bố mẹ với con cái.
Đến khi bố mẹ thực sự già yếu, bệnh tật và cần được chăm sóc, con cái mới nhận ra rằng dường như mình chưa bao giờ học cách gánh vác cho bố mẹ. Ngược lại, bố mẹ cũng chưa bao giờ cho phép bản thân được con cái chăm sóc.
Vậy nên làm gì?
Nếu còn trẻ, hãy bắt đầu từ những việc nhỏ, tự đưa ra quyết định cho cuộc sống của mình. Đừng để bố mẹ quyết định thay, nhưng cũng đừng cố chứng minh sự trưởng thành bằng cách chống đối. Hãy tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và chấp nhận những hậu quả đi kèm.
Khi đã là bố mẹ, hãy thử nói với con: “Việc này con tự quyết định nhé.” Một câu nói đơn giản nhưng không phải lúc nào cũng dễ thực hiện. Tuy nhiên, đó cũng là lúc con bắt đầu học cách trưởng thành và chịu trách nhiệm.
Nếu đang ở tuổi trung niên, hãy tự hỏi: Hiện tại mình đang thực sự gánh vác điều gì cho gia đình? Không chỉ là câu nói “Có chuyện gì thì cứ tìm bố mẹ”. Hãy nhìn vào những việc cụ thể: Ai lo việc khám sức khỏe định kỳ cho bố mẹ? Ai đưa ra quyết định khi gia đình có chuyện quan trọng? Khi người già đau ốm, ai là người đứng ra chăm sóc?
Nếu những việc ấy vẫn do người cao tuổi tự mình gánh vác, có nghĩa là trách nhiệm trong gia đình vẫn chưa thực sự được trao lại cho thế hệ con cái.
Còn nếu đã lớn tuổi, hãy thử chấp nhận một điều: “Tôi đã già, tôi cần người khác, và điều đó không có gì đáng xấu hổ.” Bố mẹ đã dành nhiều năm nuôi dưỡng con cái và hoàn toàn xứng đáng được chăm sóc khi về già. Đó không phải gánh nặng mà là gia đình.
