Một nghiên cứu dài hạn đăng trên tạp chí JAMA ghi nhận người thường xuyên uống cà phê có caffeine và trà có xu hướng ít mắc chứng sa sút trí tuệ hơn. Phát hiện này mang đến góc nhìn đáng chú ý về mối liên hệ giữa thói quen uống đồ uống quen thuộc và sức khỏe não bộ khi lớn tuổi.
Cà phê từ lâu được biết đến với khả năng giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung và cải thiện cảm giác mệt mỏi. Tuy nhiên, tác động của thức uống này đối với sức khỏe não bộ về lâu dài vẫn là chủ đề được giới khoa học quan tâm.
Một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố trên JAMA cho thấy những người có thói quen uống cà phê chứa caffeine hoặc trà thường xuyên có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn so với nhóm tiêu thụ ít. Đáng chú ý, mối liên hệ tích cực được ghi nhận rõ hơn ở nhóm sử dụng đồ uống này với lượng vừa phải.
Cà phê và trà có thể liên quan đến sức khỏe nhận thức
Nghiên cứu phân tích dữ liệu từ hai chương trình theo dõi sức khỏe dài hạn tại Mỹ, với sự tham gia của hơn một trăm nghìn người. Các nhà nghiên cứu thu thập thông tin về thói quen ăn uống, lượng cà phê, trà và caffeine tiêu thụ, đồng thời theo dõi tình trạng sức khỏe nhận thức của người tham gia trong nhiều năm.
Kết quả cho thấy nhóm uống cà phê có caffeine thường xuyên có xu hướng ít mắc sa sút trí tuệ hơn nhóm uống ít. Trà cũng ghi nhận mối liên hệ tương tự.
Một chi tiết đáng chú ý là cà phê khử caffeine không cho thấy mối liên hệ thuận lợi rõ ràng như cà phê thông thường. Điều này đặt ra giả thuyết rằng caffeine có thể đóng vai trò nhất định, bên cạnh những hợp chất sinh học khác có trong cà phê và trà.
Vì sao caffeine được quan tâm trong nghiên cứu sức khỏe não bộ?
Caffeine tác động lên hệ thần kinh trung ương, giúp tăng sự tỉnh táo và giảm cảm giác buồn ngủ. Trong khi đó, cà phê và trà còn chứa nhiều hợp chất thực vật, bao gồm polyphenol, được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và ảnh hưởng đến các quá trình sinh học trong cơ thể.
Một số cơ chế được giới khoa học quan tâm gồm phản ứng viêm, stress oxy hóa và chức năng mạch máu. Đây đều là những yếu tố có liên quan đến sức khỏe não bộ.
Tuy nhiên, nghiên cứu lần này chủ yếu đánh giá mối liên hệ giữa thói quen tiêu thụ đồ uống và nguy cơ sa sút trí tuệ. Các cơ chế sinh học nói trên chưa được kiểm chứng trực tiếp trong nghiên cứu, vì vậy không thể khẳng định caffeine chính là thành phần tạo ra sự khác biệt.
Tin tích cực nhưng không đồng nghĩa uống cà phê sẽ phòng được sa sút trí tuệ
Đây là một phát hiện tích cực, bởi nó bổ sung bằng chứng về mối liên hệ giữa chế độ ăn uống và sức khỏe nhận thức. Tuy nhiên, nghiên cứu thuộc nhóm quan sát, không phải thử nghiệm lâm sàng kiểm soát việc uống cà phê của người tham gia.
Những người có thói quen uống cà phê thường xuyên cũng có thể khác biệt về chế độ ăn, vận động, giấc ngủ và nhiều yếu tố sức khỏe khác. Do đó, chưa thể xác định việc uống cà phê trực tiếp làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.
Uống cà phê thế nào để có lợi cho sức khỏe?
Nếu đã quen uống cà phê và không gặp tác dụng phụ, bạn có thể duy trì thói quen này ở mức phù hợp với cơ thể. Nên ưu tiên cà phê ít đường, hạn chế kem béo và tránh uống quá muộn nếu caffeine khiến bạn khó ngủ.
Người nhạy cảm với caffeine, thường xuyên hồi hộp, mất ngủ hoặc có vấn đề sức khỏe cần cân nhắc lượng tiêu thụ. Không nên cố uống cà phê chỉ vì kỳ vọng phòng ngừa sa sút trí tuệ.
Đối với người tập thể hình, caffeine có thể hỗ trợ sự tỉnh táo trước buổi tập, nhưng cần chú ý thời điểm sử dụng để không ảnh hưởng đến giấc ngủ và quá trình phục hồi. Cà phê cũng không thể thay thế chế độ dinh dưỡng cân bằng, tập luyện thường xuyên và nghỉ ngơi đầy đủ.
Để duy trì sức khỏe não bộ lâu dài, hãy kết hợp vận động thể chất, ngủ đủ giấc, ăn uống đa dạng, duy trì các hoạt động trí tuệ và giao tiếp xã hội. Đây là những thói quen có giá trị thiết thực hơn việc chỉ trông chờ vào một loại đồ uống.
