Phân tích 57 nghiên cứu chụp hình não của Đại học Quốc tế Florida (FIU, Mỹ) phát hiện nhiều dạng rối loạn giấc ngủ có liên quan đến những biến đổi tại vùng não kiểm soát sự tập trung, khả năng ra quyết định và điều tiết cảm xúc. Kết quả nhấn mạnh vai trò của giấc ngủ đối với sức khỏe nhận thức và hoạt động thường ngày.
Thiếu ngủ không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi, giảm hiệu suất vận động mà còn có thể đi kèm những thay đổi sâu bên trong não bộ. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Scientific Reports đã tổng hợp dữ liệu từ 57 công trình sử dụng kỹ thuật chụp hình não ở người trưởng thành, nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa các dạng rối loạn giấc ngủ và cấu trúc não.
Nhóm nghiên cứu chia các tình trạng này thành hai nhóm chính. Nhóm rối loạn gây gián đoạn giấc ngủ, gồm mất ngủ và ngưng thở khi ngủ; nhóm còn lại là các chứng rối loạn hành vi trong lúc ngủ, như mộng du, ác mộng tái diễn và hoảng sợ khi ngủ.
Đồi thị – Khu vực chịu ảnh hưởng đáng chú ý
Phát hiện nổi bật là cả hai nhóm rối loạn đều có liên quan đến sự suy giảm thể tích tại đồi thị, cấu trúc nằm sâu bên trong não, giữ vai trò xử lý thông tin và duy trì sự tập trung.
Đặc biệt, các nhà khoa học ghi nhận biến đổi ở vùng pulvinar thuộc đồi thị. Khu vực này giúp não bộ hướng sự chú ý đến những thông tin quan trọng, đồng thời kiểm soát hoạt động nhận thức khi con người thực hiện nhiệm vụ.
Những thay đổi tại mạng lưới thần kinh liên quan có thể góp phần lý giải tình trạng phản ứng chậm, khó tập trung, đưa ra quyết định kém chính xác hoặc dễ mắc lỗi ở người gặp vấn đề về giấc ngủ. Đây cũng là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu suất trong thể thao, đặc biệt ở các môn đòi hỏi phản xạ nhanh và khả năng xử lý tình huống liên tục.
Mộng du, ác mộng có dấu hiệu khác biệt
Ngoài những biến đổi chung, nhóm nghiên cứu còn phát hiện các chứng rối loạn hành vi khi ngủ có liên quan đến thay đổi ở vỏ não đai sau. Đây là khu vực tham gia điều chỉnh động lực, cảm xúc và quá trình ra quyết định.
Trong khi đó, nhóm mất ngủ và ngưng thở khi ngủ không cho thấy một kiểu biến đổi cấu trúc riêng biệt nhất quán như nhóm rối loạn hành vi khi ngủ.
Theo các nhà khoa học, việc nhận diện những khu vực não liên quan đến từng dạng rối loạn có thể hỗ trợ phát triển công cụ chẩn đoán và phương pháp can thiệp phù hợp hơn.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới chỉ xác định mối liên hệ, chưa chứng minh rối loạn giấc ngủ trực tiếp gây ra biến đổi não bộ hay những khác biệt sẵn có trong não là nguyên nhân dẫn đến vấn đề về giấc ngủ. Nhóm FIU dự kiến tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về từng chứng bệnh, trong đó có mộng du và rối loạn hành vi giấc ngủ REM.
Với người tập luyện thể thao, giấc ngủ chất lượng không chỉ hỗ trợ phục hồi thể lực mà còn góp phần duy trì sự tỉnh táo, khả năng tập trung và phản xạ – những yếu tố quan trọng đối với hiệu suất vận động.
