Sự tò mò là động lực tự nhiên khiến trẻ muốn tìm hiểu, khám phá và trải nghiệm những điều mới mẻ. Bắt đầu từ những suy nghĩ đơn giản như: “Điều này thú vị quá”, “Mình muốn biết thêm về nó” hay “Mình muốn thử xem sao”.
Tuy nhiên, sự tò mò không thể phát triển nếu trẻ không có cơ hội tiếp xúc với những điều mình yêu thích. Khi chưa tìm thấy điều khiến bản thân hứng thú, trẻ sẽ khó hình thành động lực khám phá và cũng ít chủ động tìm tòi, học hỏi ngay cả khi được người lớn khuyến khích.
Vì vậy, những khoảng thời gian trẻ được tự do theo đuổi sở thích riêng không chỉ đơn thuần là vui chơi. Đó còn là lúc trẻ học cách quan sát, thử nghiệm, suy nghĩ và khám phá.
Bởi vậy, khi thấy con đang say mê với một trò chơi, cuốn sách hay hoạt động mà mình yêu thích, bố mẹ không nhất thiết phải vội vàng can thiệp. Những phút giây giải trí có thể đang là khoảng thời gian quý giá giúp não bộ của trẻ phát triển khả năng quan sát, tư duy và nuôi dưỡng niềm yêu thích học hỏi.
Yêu thích thử thách và những điều mới mẻ
Một số trẻ, khi nhìn thấy món đồ chơi hoặc một nhiệm vụ mới, sẽ theo phản xạ nói, "Con không làm được," hoặc "Cô/Chú/Chị có thể giúp con được không?" Nhưng những đứa trẻ khác sẽ thử trước, và ngay cả khi làm sai, vẫn sẵn sàng tiếp tục điều chỉnh.
Thoạt nhìn, có vẻ như đó là vấn đề về lòng can đảm. Trên thực tế, bộ não liên tục đánh giá dựa trên kinh nghiệm trong quá khứ: sau khi thử điều này, liệu mình sẽ có được trải nghiệm thành công hay lại gặp phải thất bại khác?
Khi trẻ hoàn thành một thử thách vượt quá khả năng, hệ thống khen thưởng của não bộ sẽ được kích hoạt, từ đó sẵn sàng thử lại hơn. Mỗi thành công tích lũy một chút kinh nghiệm "Mình có thể làm được".
Ngược lại, nếu trẻ bị thay thế, hoặc bỏ cuộc trước khi bắt đầu, thì não bộ sẽ khó xây dựng được những kỳ vọng tích cực như vậy.
Vậy nên, điều quan trọng là đưa ra mức độ khó phù hợp. Ví dụ, trò chơi ghép hình không nên quá dễ, cũng không nên quá khó so với khả năng của trẻ, mà cần một chút suy nghĩ và nỗ lực để hoàn thành.
Nếu trẻ thường xuyên trải nghiệm cảm giác thỏa mãn khi đạt được thành công sau những nỗ lực, sẽ dần hình thành thói quen khi gặp điều gì mới sẽ nên thử trước, chứ không phải bỏ cuộc.
Trẻ yêu thích thử thách và những điều mới mẻ.
Khả năng tập trung sâu vào một việc
Khi trẻ say mê điều gì đó mà mình quan tâm, não bộ sẽ nhận được phản hồi tích cực cho mỗi vấn đề nhỏ mà mình giải quyết được. Trẻ ngày càng trở nên hứng thú, dần dần bước vào "trạng thái dòng chảy".
Điều này là do hệ thống khen thưởng và vỏ não trước trán hoạt động cùng nhau: một bên tạo động lực để tiếp tục, trong khi bên kia chịu trách nhiệm về tư duy và giải quyết vấn đề. Sự phối hợp giữa hai bên càng trơn tru, trẻ dễ bị cuốn hút vào hoạt động.
Do đó, khi trẻ đang trong trạng thái tập trung, hãy cho trẻ đủ thời gian và không gian để sự tập trung diễn ra một cách tự nhiên.
Tuy nhiên, sự tập trung chỉ là bước khởi đầu. Điều thực sự biến sự hứng thú ban đầu thành việc học tập bền vững là chủ động tiếp tục khám phá của trẻ .
Sự tò mò không thể dựa trên một ý thích nhất thời. Khi điều gì đó thực sự thu hút, trẻ sẽ bị thôi thúc phải tìm hiểu thêm.
Ví dụ, nếu trẻ nhìn thấy một con bọ cánh cứng sừng dài trong công viên và thấy nó thú vị, khi về nhà có thể tự nghĩ: "Ngày mai mình sẽ tìm hiểu xem nó ăn loại lá nào và liệu tối nay mình có nên ngủ cùng nó không."
Động lực thúc đẩy quá trình khám phá này tiếp tục chính là cảm giác thành tựu. Khi trẻ nhận ra mình đã làm tốt hơn và học được nhiều hơn ngày hôm qua, hệ thống khen thưởng trong não bộ sẽ được kích hoạt trở lại, vì vậy sẵn sàng tiếp tục đầu tư vào quá trình này.
Do đó, khi trẻ quan tâm đến điều gì đó và muốn tìm hiểu thêm, bố mẹ nên tạo cơ hội cho con học hỏi chuyên sâu, để trẻ trải nghiệm cảm giác thành tựu và dần xây dựng động lực nội tại.
Khả năng tập trung sâu vào một việc.
Vậy bố mẹ nên làm điều đó như thế nào?
Đầu tiên, bằng cách thường xuyên đặt câu hỏi, xem xét tiến độ học tập và những khó khăn trẻ gặp phải, đồng thời đặt ra một số mục tiêu nhỏ khả thi. Đồng thời, cho trẻ thấy được sự tiến bộ của mình. Ví dụ:
"Con đã làm điều đó như thế nào?" "Con muốn thử thách bản thân với điều gì tiếp theo?"
Thứ hai, hãy cung cấp những kích thích mới và những trải nghiệm mở rộng. Ví dụ, nếu trẻ thích khủng long, hãy đưa con đến bảo tàng, xem các cuốn sách hướng dẫn có hình minh họa khác nhau hoặc cùng xem các bộ phim tài liệu liên quan.
Hai dấu hiệu nêu trên thường bị hiểu nhầm là "không vâng lời", "nghịch ngợm" hoặc "hành động bốc đồng". Trên thực tế, đây là những dấu hiệu sớm nhất của quá trình học tập chủ động.
Mỗi đứa trẻ đều ẩn chứa mầm mống tò mò. Thường thì, không biểu hiện ra ngoài dưới dạng "Con muốn học hỏi", mà nằm ẩn sau một loạt câu hỏi và những nỗ lực lặp lại.
Khi bố mẹ ít can thiệp và quan sát nhiều, hỗ trợ, trẻ sẽ dần thay đổi từ thái độ "Con phải học" sang "Con muốn học".
