Theo nghiên cứu, điểm khác biệt quan trọng giữa con người và các loài động vật nằm ở khả năng suy nghĩ và dự tính cho tương lai, trong đó thùy trước trán của não bộ đóng vai trò then chốt. Nhiều nghiên cứu cho thấy vùng não này có liên hệ chặt chẽ với trí thông minh (IQ) và trí tuệ cảm xúc (EQ).
Khi thùy trước trán phát triển tốt, trẻ thường có khả năng ghi nhớ tốt, tập trung cao, biết kiểm soát cảm xúc và có tư duy rõ ràng trong việc lập kế hoạch cũng như giải quyết vấn đề. Vì vậy, nếu muốn con có nền tảng học tập vững vàng và phát triển toàn diện sau này, việc rèn luyện và kích thích vùng não này từ sớm là rất quan trọng.
Đặc biệt, trong giai đoạn trước 6 tuổi, thời kỳ “vàng” của sự phát triển não bộ, nếu bố mẹ kiên trì thực hiện những thói quen nhỏ nhưng đúng cách, có thể giúp con phát triển tốt thùy trước trán và xây dựng nền tảng cho khả năng học tập lâu dài.
Bắt đầu với những thử thách đơn giản
Việc tích lũy những thành công nhỏ là điểm khởi đầu rất tốt để rèn luyện thùy trước trán. Bộ não của trẻ đặc biệt “ưa thích” những trải nghiệm tích cực, nên khi con liên tục hoàn thành những nhiệm vụ vừa sức, con sẽ dần cảm nhận được niềm vui khi tự mình làm được một việc. Từ đó hình thành một vòng lặp tích cực: Hứng thú → tự hoàn thành → có động lực → phát triển khả năng tư duy.
Chẳng hạn, khi trẻ chơi xếp hình, hãy bắt đầu với những bộ đơn giản khoảng 5 - 8 mảnh, sau đó tăng dần độ khó. Mỗi lần cố gắng một chút và đạt được kết quả, trẻ sẽ tự tin hơn và sẵn sàng thử sức với những thử thách mới.
Trong cuộc sống, có những việc trẻ làm rất dễ dàng, nhưng cũng có những việc đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn. Khi gặp những việc khó, trẻ thường dễ nản. Lúc này, bố mẹ có thể giúp con bằng cách chia nhỏ nhiệm vụ thành từng bước đơn giản, phù hợp với khả năng của trẻ.
Ví dụ, thay vì yêu cầu “dọn dẹp phòng”, mẹ có thể tách thành các bước cụ thể: (1) cất sách lên kệ, (2) cho đồ chơi vào hộp, (3) bỏ quần áo bẩn vào giỏ. Hãy để trẻ làm quen và hoàn thành từng bước một, rồi mới chuyển sang bước tiếp theo. Cách này giúp trẻ không cảm thấy quá sức, đồng thời dần hình thành thói quen tự lập và kiên trì.
Chỉ đưa ra một hoặc hai hướng dẫn cùng một lúc
Với trẻ từ 3 - 6 tuổi, việc ghi nhớ và làm theo hướng dẫn thường phù hợp nhất khi được chia thành 1, 2 bước đơn giản, chẳng hạn: “Con đi giày trước, rồi lấy cặp đi học.” Đây là “vùng an toàn” của trí nhớ làm việc ở lứa tuổi này. Khi được luyện tập lặp lại mỗi ngày, khả năng ghi nhớ và thực hiện theo chỉ dẫn của trẻ sẽ dần cải thiện, từ đó giúp con dễ dàng tiếp nhận những yêu cầu phức tạp hơn khi đến trường.
Bên cạnh đó, bố mẹ có thể hướng dẫn trẻ học cách trì hoãn mong muốn bằng những câu nói như: “Cất đồ chơi xong, mình sẽ đi chơi cầu trượt nhé.” Việc gắn một phần thưởng ở phía sau giúp trẻ học cách kiểm soát sự bốc đồng, biết hoàn thành việc cần làm trước, sau đó tận hưởng điều mình thích. Lâu dần, trẻ sẽ hình thành thói quen kiên nhẫn và khả năng tự kiểm soát tốt hơn.
Chơi các trò chơi quy tắc
Bố mẹ có thể cho trẻ chơi những trò như “người gỗ”, “đèn xanh - đèn đỏ” hay các trò chơi theo luật đơn giản. Những trò này giúp trẻ học cách hiểu và tuân thủ quy tắc, biết chờ đến lượt và phối hợp với người khác. Nhờ đó, khi bước vào môi trường mẫu giáo hay tiểu học, trẻ sẽ dễ dàng hòa nhập và thích nghi hơn với hoạt động tập thể.
Đặt mục tiêu nhỏ
Từ khoảng 2 tuổi, trẻ đã bắt đầu muốn tự làm chủ những việc nhỏ trong cuộc sống của mình. Bố mẹ có thể tận dụng điều này bằng cách dành cho con vài phút mỗi ngày để đặt ra những mục tiêu đơn giản, phù hợp với khả năng. Đây là cách hiệu quả để rèn luyện kỹ năng ra quyết định và lập kế hoạch ngay từ sớm.
Chẳng hạn, trẻ có thể tự đặt những mục tiêu nhỏ như: “Hôm nay con sẽ rê bóng được 3 lần”, “Con ăn nhanh hơn hôm qua 2 phút”, hay “Con học thêm một từ mới để được mẹ khen”. Khi tự mình đề ra và hoàn thành những mục tiêu này, trẻ sẽ dần hình thành sự chủ động, tự tin và khả năng kiểm soát bản thân tốt hơn.
Tạo lịch trình để chừa chỗ cho sự lựa chọn
Trước hết, bố mẹ có thể cùng con liệt kê những hoạt động cần làm trong ngày. Khi sắp xếp thời gian, hãy để lại một vài “khoảng trống” để trẻ được lựa chọn, chẳng hạn như tự quyết định làm việc nhà nào trước, làm vào lúc nào hoặc theo thứ tự ra sao. Điều này giúp con cảm thấy mình được tham gia và có trách nhiệm hơn với kế hoạch của mình.
Nếu có thể, hãy dùng hình vẽ hoặc sơ đồ đơn giản để minh họa các hoạt động lặp lại hằng ngày. Khi mọi việc như thức dậy, ăn uống, vận động, đọc sách hay đi ngủ được thể hiện rõ ràng, trẻ sẽ dần ghi nhớ và chủ động thực hiện mà không cần bố mẹ phải nhắc nhở liên tục.
Những việc nhỏ tưởng chừng rất đơn giản này, nếu được duy trì mỗi ngày, sẽ âm thầm giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung, tính tự giác và kỹ năng lập kế hoạch cơ bản. Hãy bắt đầu từ một thay đổi nhỏ ngay hôm nay, bởi mỗi bước đồng hành của bố mẹ đều đang góp phần xây dựng nền tảng vững chắc cho khả năng học tập và phát triển của con.
