Nhà giáo dục Maria Montessori cho rằng giai đoạn từ 0 - 6 tuổi là thời kỳ vô cùng quan trọng để hình thành tính cách, thói quen và nền tảng phát triển của trẻ.
Dưới góc độ khoa học thần kinh, nhiều nghiên cứu cho thấy đến khoảng 6 tuổi, não bộ của trẻ đã phát triển gần bằng não người trưởng thành, đạt khoảng 90 - 95% về kích thước. Điều còn tiếp tục hoàn thiện sau đó chủ yếu là kiến thức, trải nghiệm và khả năng tư duy.
Chính vì vậy, giáo dục và môi trường nuôi dạy trong những năm đầu đời có ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của trẻ. Những khoản đầu tư cho giáo dục sớm, dù đôi khi tốn kém, vẫn được xem là xứng đáng bởi đây là giai đoạn “vàng” để trẻ phát triển khả năng học hỏi, tư duy và nhân cách một cách tự nhiên nhất.
Tại sao trước 6 tuổi là ''giai đoạn vàng'' phát triển của trẻ?
Đây là thời kỳ vàng son cho sự phát triển của não bộ
Từ góc độ khoa học thần kinh, có hai giai đoạn phát triển đỉnh cao của não bộ trong cuộc đời một người (từ 0 đến 3 tuổi và từ 3 đến 6 tuổi). Trong những độ tuổi này, số lượng kết nối thần kinh vượt quá mức đỉnh điểm ở người trưởng thành từ 2 đến 3 lần, với hàng nghìn tế bào thần kinh mới kết nối mỗi giây.
Ở giai đoạn này, nếu nhận được sự kích thích đầy đủ từ nhiều phía, bao gồm ngôn ngữ, cảm xúc và thị giác, não bộ có thể phát triển tốt và nhanh hơn.
Đó là khoảng thời gian vàng để hình thành thói quen
Theo Giáo dục Montessori, trước 6 tuổi trẻ sẽ trải qua nhiều “giai đoạn nhạy cảm” trong quá trình phát triển, như giai đoạn nhạy cảm về ngôn ngữ, trật tự, quy tắc và khả năng tiếp nhận văn hóa. Đây là thời điểm trẻ học hỏi rất nhanh, dễ tiếp thu và hình thành thói quen một cách tự nhiên.
Nếu bố mẹ đồng hành, hướng dẫn đúng cách trong giai đoạn này, trẻ sẽ dễ dàng phát triển những nền tảng tốt về tính cách, tư duy và kỹ năng sống. Nhiều điều tưởng chừng khó dạy ở giai đoạn sau lại có thể được hình thành nhẹ nhàng và hiệu quả hơn rất nhiều khi trẻ còn nhỏ.
Trẻ ở giai đoạn gần gũi, gắn kết nhất với bố mẹ
Theo các lý thuyết về sự phát triển tâm lý trẻ em, trước 6 tuổi trẻ phản ứng tích cực với sự hướng dẫn của bố mẹ và có mối quan hệ tốt giữa các thành viên trong gia đình.
Do đó, đây là thời điểm tốt nhất để hướng dẫn con cái và là thời kỳ vàng son để xây dựng mối quan hệ bố mẹ và con cái.
Tập trung vào 4 khía cạnh chính trước khi trẻ 6 tuổi để hướng dẫn trẻ phát triển tốt
Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel James Heckman từng nói rằng lợi tức đầu tư vào giáo dục mầm non trước 6 tuổi là cao nhất. Vậy bố mẹ nên tập trung vào những khía cạnh nào?
Thực hiện các quy tắc
Giáo sư Li Meijin phát biểu trên chương trình trò chuyện "Roundtable": "Trước 6 tuổi, chúng ta phải thiết lập cho trẻ em ý thức đúng đắn về các quy tắc, biết sợ hãi là gì, và biết những gì nên làm và không nên làm."
Bởi giai đoạn nhạy cảm nhất để hình thành các quy tắc là trước 6 tuổi, và việc hướng dẫn trong thời gian này sẽ hiệu quả hơn.
Để rèn luyện ý thức tuân thủ quy tắc cho trẻ, trước hết bố mẹ nên làm gương tốt bằng cách tuân thủ luật lệ và quy định, không vi phạm các quy tắc xã hội. Ví dụ, trẻ em nên tuân theo các quy tắc giao thông cơ bản và tránh gây tiếng ồn lớn ở nơi công cộng. Thông qua những hành động cụ thể của bố mẹ, trẻ có được những hình mẫu sinh động và dễ liên hệ, từ đó học được cách tuân thủ các quy tắc.
Thứ hai, bố mẹ nên kiên nhẫn giải thích các quy tắc, quy định và lễ nghi đạo đức cho con cái Nếu con vượt quá giới hạn nàobố mẹ nên ngăn chặn và trừng phạt theo thỏa thuận với con để con ghi nhớ.
Tập trung vào việc cải thiện khả năng tự chăm sóc bản thân
Nhà giáo dục Chen Heqin tin rằng, chìa khóa để một đứa trẻ trở nên xuất sắc là phải có khả năng tự chăm sóc bản thân đủ mạnh. Tuy nhiên, một cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Thanh niên và Trẻ em Trung Quốc thực hiện cho thấy học sinh tiểu học và trung học ở nước này nhìn chung có khả năng tự chăm sóc bản thân yếu và ý thức lao động thấp.
Bộ Giáo dục Trung Quốc đã ban hành "Hướng dẫn về giáo dục lao động trong trường tiểu học và trung học", trong đó yêu cầu học sinh tiểu học phải dành ít nhất 2 giờ mỗi tuần để tham gia công việc nhà.
Vậy, bố mẹ nên hướng dẫn con cái như thế nào trong cuộc sống hàng ngày? Dưới đây là một số gợi ý:
Từ khi 18 tháng tuổi, chủ động hướng dẫn bé ăn bằng thìa. Trước 3 tuổi, bé học được cách tự đi vệ sinh, tự mặc quần áo, tự chuẩn bị cặp sách và diễn đạt suy nghĩ của mình một cách rõ ràng.
Trước 6 tuổi, trẻ có thể dọn dẹp phòng, giúp bố mẹ làm một số việc nhà đơn giản và lên kế hoạch cho các hoạt động hàng ngày của mình.
Tăng kết nối bạn bè tích cực
Bắt đầu từ 3 tuổi, trẻ bước vào giai đoạn nhạy cảm về tương tác xã hội, trùng với độ tuổi bắt đầu đi học mẫu giáo. Ở giai đoạn này, trẻ rất kết bạn và cần thích nghi với cuộc sống ở trường mẫu giáo. Khả năng giao tiếp xã hội của trẻ ảnh hưởng rất lớn đến tốc độ hòa nhập.
Trong giai đoạn từ 0 đến 1 tuổi, bố mẹ nên tập trung vào giao tiếp, thiết lập mối quan hệ tình cảm gần gũi và gieo mầm cho sự phát triển xã hội của trẻ.
Dù đang làm gì, mẹ có thể nói với bé: "Mẹ sẽ nấu ăn, con đi ngủ nhé, mẹ sẽ quay lại sau 10 phút," hoặc "Bây giờ chúng ta sẽ uống sữa, và sau khi uống xong, mẹ sẽ đưa con ra ngoài chơi."
Khoảng 1-2 tuổi, mẹ có thể cho con ra ngoài thường xuyên hơn để gặp gỡ những người khác nhau và tăng thời gian chơi với bạn bè cùng trang lứa.
Trong độ tuổi từ 2 đến 3, hãy hướng dẫn trẻ học cách giao tiếp rõ ràng với người khác. Khi trẻ bắt đầu vào mẫu giáo, kỹ năng xã hội sẽ giúp trẻ thích nghi tốt hơn với cuộc sống tập thể.
Tập trung vào việc hình thành thói quen tốt
Nữ MC nổi tiếng của CCTV (Trung Quốc), từng chia sẻ rằng vì bố mẹ yêu cầu cô đọc sách, chép truyện và học thuộc lòng thành ngữ mỗi ngày từ nhỏ, nên cô đã hình thành thói quen cảm thấy như chưa tắm rửa nếu không đọc sách mỗi ngày.
Warren Buffett là một ví dụ xuất sắc khác về người luôn kiên trì đọc sách, thậm chí coi việc đọc sách suốt đời là niềm tin của mình.
Rõ ràng là một khi thói quen được hình thành trước 6 tuổi, rất có khả năng thói quen đó sẽ được duy trì ngay cả khi trẻ lớn lên.
Đối với trẻ em, những thói quen tốt bao gồm ngủ nghỉ điều độ, tránh kén ăn, đọc sách và tập thể dục. Những thói quen này có thể giúp trẻ phát triển thành những cá nhân xuất sắc, tự giác và khỏe mạnh.
Về việc hình thành thói quen, bốmẹ nên chủ động hướng dẫn con cái đi ngủ sớm và dậy sớm, không kén ăn, và kiên trì đọc sách và tập thể dục.
