Chắc hẳn nhiều phụ huynh cũng từng gặp những tình huống quen thuộc như thế này:
Mẹ đã nhắc con nhiều lần: “Cất sách vở xong rồi nhớ lấy nước uống nhé”, nhưng bé chỉ cất sách mà quên mất việc lấy nước.
Hoặc đôi khi, chính người lớn cũng vậy, vừa nghe xong một tin nhắn thoại nhưng chỉ vài phút sau đã quên mất nội dung chính người kia muốn nói.
Những biểu hiện hay quên, lơ đãng này thực chất có liên quan đến một khả năng rất quan trọng của não bộ, gọi là “trí nhớ làm việc”.
Để dễ hình dung, có thể xem nó như “bàn làm việc của não bộ”. Bàn làm việc này hoạt động hiệu quả đến đâu sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều việc trong cuộc sống hàng ngày:
- Chúng ta có nhớ được điều người khác vừa nói hay không?
- Có thể hoàn thành công việc theo đúng trình tự không?
- Đồ đạc trong nhà có thường xuyên bị bừa bộn, thất lạc không?
Nhiều trẻ học tập nhẹ nhàng và tiếp thu nhanh thường sở hữu trí nhớ làm việc khá tốt. Nhờ vậy, các em có thể ghi nhớ thông tin, sắp xếp suy nghĩ và xử lý nhiệm vụ hiệu quả hơn.
Qua những biểu hiện hàng ngày của con, nhiều bố mẹ nhận ra rằng khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin của trẻ còn hạn chế. Nhưng điều đáng mừng là trí nhớ làm việc hoàn toàn có thể được cải thiện thông qua luyện tập.
Trẻ được rèn luyện sớm thì “dung lượng” ghi nhớ của não bộ được mở rộng. Điều này giống như việc nâng cấp bộ nhớ điện thoại: não có thể lưu trữ, ghi nhớ và sắp xếp thông tin tốt hơn theo thời gian.
Dù cụm từ “trí nhớ làm việc” nghe có vẻ học thuật, nhưng trên thực tế, nó ảnh hưởng đến trẻ mỗi ngày theo những cách rất gần gũi.
Nếu con có vài biểu hiện như vậy, bố mẹ cũng không cần quá lo lắng. Trí nhớ làm việc không phải khả năng cố định từ khi sinh ra. Trong suốt thời thơ ấu, đặc biệt trước 12 tuổi, não bộ của trẻ vẫn phát triển rất nhanh.
Vì vậy, càng rèn luyện sớm, hiệu quả cải thiện càng rõ rệt và khả năng ghi nhớ của trẻ cũng bền vững hơn. Có 6 phương pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả mà bố mẹ có thể áp dụng ngay tại nhà để giúp con cải thiện trí nhớ làm việc mỗi ngày.
Thay thế câu nói dài bằng câu ngắn, diễn tả cụ thể và chi tiết khi trò chuyện với trẻ
Một buổi sáng, khi đang thay giày cho con, người mẹ nhẹ nhàng nói: “Con ra ban công lấy đôi tất vào nhé, rồi bỏ bình nước vào cặp, tiện thể kiểm tra xem rùa con đã được cho ăn chưa.”
Cậu bé nghe xong liền chạy ra ban công. Nhưng chỉ một lúc sau, thay vì lấy tất, cậu lại ngồi xổm chăm chú nhìn đàn kiến bò trên tường.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng con không chú ý hoặc không để tâm đến lời dặn. Thế nhưng thực tế, điều đó không hẳn là do trẻ cố ý. Ở giai đoạn não bộ còn đang phát triển, trẻ nhỏ thường chưa thể ghi nhớ và xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc. Khi người lớn đưa ra nhiều yêu cầu liên tiếp, trẻ dễ rơi vào tình trạng “nhớ việc đầu nhưng quên việc sau”.
Sau khi hiểu điều này, người mẹ đã thay đổi cách giao tiếp với con. Thay vì đưa ra nhiều việc cùng lúc, chị chia nhỏ từng yêu cầu. Chị chỉ nói: “Con mang tất vào trước nhé.”
Khi cậu bé hoàn thành xong, chị mới nhắc đến việc tiếp theo. Và thật bất ngờ, cách làm đơn giản ấy lại giúp con hợp tác hơn, đồng thời cũng bớt căng thẳng và mất tập trung hơn trước.
Hãy thử huấn luyện song song hai nhiệm vụ
Khi trẻ thực hiện hai hoạt động cùng lúc, não bộ sẽ phải liên tục ghi nhớ, xử lý và chuyển đổi thông tin. Chính quá trình này giúp khả năng tập trung và trí nhớ làm việc của trẻ được rèn luyện hiệu quả hơn.
Ví dụ như vừa đi bộ vừa tính nhẩm, hay vừa trò chuyện vừa sắp xếp cặp sách… Những hoạt động tưởng chừng đơn giản này lại giúp não bộ học cách phối hợp và xử lý nhiều thông tin cùng lúc.
Ban đầu, trẻ có thể cảm thấy lúng túng, dễ quên hoặc không theo kịp. Nhưng nếu được luyện tập thường xuyên với mức độ phù hợp, não bộ của trẻ sẽ dần trở nên linh hoạt hơn. Trẻ phản ứng nhanh, biết sắp xếp công việc có trình tự và ngăn nắp hơn trong học tập cũng như sinh hoạt hàng ngày.
Chơi nhiều trò chơi tính nhẩm hơn
Khi trẻ em thực hiện phép tính nhẩm, não bộ phải tạm thời ghi nhớ các con số, cũng như nhanh chóng nhớ lại các phương pháp tính toán đã học trước đó và tìm ra đáp án, điều này giúp rèn luyện trí nhớ làm việc một cách hiệu quả. Dưới đây là một số trò chơi đơn giản mà trẻ có thể thử:
- Sudoku.
- Mê cung số.
- Trò chơi ghép hình phép cộng và phép trừ.
- Lắng nghe các số được lặp lại theo thứ tự ngược lại (ví dụ: mẹ nói "3, 8, 5", và trẻ nói "5, 8, 3" theo thứ tự ngược lại).
Hãy để trẻ tưởng tượng ra khung cảnh
Một trong những khả năng quan trọng nhất của trí nhớ làm việc là khả năng chuyển đổi ngôn ngữ thành hình ảnh. Khi trẻ cần hình dung những gì cần ghi nhớ, điều này kích hoạt vùng vỏ não trước trán (ACC) , từ đó tăng cường trí nhớ làm việc.
Ví dụ, mẹ hỏi con mình: "Hãy tưởng tượng một quả dưa hấu lớn rơi xuống hồ bơi, điều gì sẽ xảy ra?"
Não bộ của trẻ sẽ tự động lấp đầy những khoảng trống: một quả dưa hấu rơi xuống nước với tiếng "bụp", nước bắn tung tóe, những chú vịt nhỏ bơi lội trong bể bơi...
Quá trình này thực chất là huấn luyện não bộ để xử lý và lưu trữ thông tin.
Chúng ta cũng có thể chơi những trò chơi nhỏ này thường xuyên hơn:
"Hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng xem trên chiếc bánh dâu tây có những gì?"
"Nếu một chú gấu con đi vào rừng, điều đầu tiên nó nhìn thấy sẽ là gì?"
"Sau khi đọc đến đây, con nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?"
Khi trẻ liên tục chuyển hóa ngôn ngữ thành hình ảnh trong tâm trí, não bộ trở nên ngày càng linh hoạt hơn.
Đọc to mỗi ngày
Đọc to là một cách tốt hơn để rèn luyện trí não so với đọc thầm, bởi vì khi đọc to, trẻ cần nhìn vào văn bản, hiểu nội dung và phát ra âm thanh cùng một lúc.
Điều này tương đương với việc não bộ đồng thời huy động thị giác, thính giác và ngôn ngữ để thực hiện nhiệm vụ.
Ở giai đoạn này, đừng tập trung vào số lượng đọc và nhận biết từ vựng, điều quan trọng là giúp trẻ hiểu và kể lại câu chuyện.
Ngủ đủ giấc và vui chơi hợp lý
Khi trẻ tiếp nhận quá nhiều thông tin, não bộ dễ bị "trì hoãn". Lúc này, trẻ không chỉ phản ứng chậm hơn mà còn dễ bị phân tâm, mắc lỗi và nản chí giữa chừng khi đang làm việc.
Do đó, thay vì học tập liên tục, điều quan trọng hơn là cho não bộ nghỉ ngơi đúng cách, đặc biệt là thông qua giấc ngủ. Thiếu ngủ mãn tính, ngủ không đủ giấc ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung và trí nhớ ngắn hạn của trẻ .
Duy trì giờ giấc ngủ đều đặn, ngủ đủ giấc và dành ra 1-2 giờ mỗi ngày để chạy, nhảy và chơi tự do thực chất là những cách dễ dàng nhất để nuôi dưỡng trí não.
Tóm lại, những học sinh giỏi không phải sinh ra đã có trí óc nhanh nhạy, mà là đã rèn luyện "các trạm làm việc của não bộ" từ thời thơ ấu.
Khả năng ghi nhớ ngắn hạn của mỗi đứa trẻ khác nhau, điều này là bình thường. Nhưng việc sử dụng khả năng đó hiệu quả đến đâu hoàn toàn phụ thuộc vào việc nó được rèn luyện tốt như thế nào. Trong khi não bộ phát triển nhanh chóng ở thời thơ ấu, việc kết hợp những lời khuyên trên vào cuộc sống hàng ngày sẽ dần giúp trẻ mắc ít lỗi hơn, ghi nhớ nhiều hơn và tiến gần hơn đến thành tích học tập tốt.
