Sau hơn 30 năm đi làm, tôi từng nghĩ khoản tiết kiệm của mình đủ để chuẩn bị cho những năm tháng sau này. Tôi không giàu có nhưng cũng không đến mức phải lo lắng nếu biết chi tiêu hợp lý.
Thế nhưng khi bước sang tuổi 55, ngồi tính lại tài sản, tôi mới nhận ra số tiền từng nghĩ là "đủ để dưỡng già" đã giảm đáng kể.
Điều khiến tôi tiếc nhất là số tiền ấy không biến mất vì một khoản đầu tư thất bại hay một biến cố tài chính quá lớn. Nó giảm dần qua những lần rút tiền, những món đồ mới, những khoản hỗ trợ người thân và rất nhiều quyết định mà ở thời điểm đó tôi đều cho rằng hoàn toàn hợp lý.
Sau cùng, tôi nhận ra có những sai lầm tài chính càng lớn tuổi càng khó sửa.
1. Xem tiền tiết kiệm như khoản tiền có thể rút bất cứ lúc nào
Sai lầm đầu tiên của tôi là không phân biệt rõ tiền dành cho tương lai và tiền được phép chi tiêu.
Khi còn đi làm, tháng nào tôi cũng có thu nhập nên nếu tài khoản thanh toán thiếu tiền, tôi lại chuyển một phần từ khoản tiết kiệm sang. Sửa nhà cần tiền, tôi rút tiết kiệm. Muốn đổi xe, tôi cũng lấy từ khoản đó. Một chuyến du lịch vượt ngân sách cũng có thể được bù bằng tiền tích lũy.
Mỗi lần chỉ vài triệu hoặc vài chục triệu đồng nên tôi không cảm thấy quá nghiêm trọng.
Nhưng vấn đề là ở tuổi 50-55, thời gian để kiếm lại số tiền đã tiêu không còn nhiều như khi 30-35 tuổi. Thu nhập có thể vẫn còn nhưng khả năng tăng thu nhập và thời gian làm việc đều có giới hạn.
Vì thế, tiền dành cho tuổi nghỉ hưu cần được coi là một khoản có mục đích riêng, thay vì xem như "tiền để dành" chung chung.
2. Thu nhập tăng là lập tức nâng cấp mức sống
Khi bước vào giai đoạn thu nhập tốt hơn, tôi từng nghĩ mình nên tự thưởng cho bản thân sau nhiều năm làm việc.
Chiếc điện thoại cũ vẫn sử dụng tốt nhưng tôi đổi máy mới. Xe vẫn chạy ổn nhưng tôi muốn một chiếc xe tốt hơn. Đồ đạc trong nhà chưa hỏng nhưng tôi vẫn thay vì muốn không gian sống đẹp và tiện nghi hơn.
Từng khoản chi riêng lẻ đều có lý do.
Nhưng điều đáng nói là khi mức sống đã tăng, rất khó quay lại mức chi tiêu cũ.
Một bữa ăn trước đây vài trăm nghìn đồng có thể trở thành khoản chi lớn hơn. Một chuyến du lịch ngắn ngày cũng dễ được nâng cấp thành kỳ nghỉ đắt tiền. Những khoản tưởng chỉ phát sinh một lần lại có thể lặp lại nhiều lần trong năm.
Thu nhập tăng nhưng nếu chi tiêu tăng nhanh hơn thì số tiền thực sự dành cho tương lai lại không cải thiện bao nhiêu.
Đến lúc nhìn lại, tôi nhận ra nhiều món đồ từng khiến mình vui vẻ nay đã cũ hoặc không còn giá trị sử dụng, trong khi số tiền đã bỏ ra thì không thể lấy lại.
3. Dùng tiền dưỡng già để hỗ trợ con cái quá mức
Đây là sai lầm khó nhận ra nhất, bởi nó thường xuất phát từ tình thương.
Khi con trưởng thành, tôi từng nghĩ tiền của mình cuối cùng cũng sẽ để lại cho con nên giúp con trước một chút cũng không sao. Khi con cần tiền mua nhà, cưới hỏi hay giải quyết một khoản khó khăn, tôi đều cố gắng hỗ trợ.
Tôi thường tự nhủ: "Mình vẫn còn đi làm, sau này kiếm lại được."
Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng hiểu rằng khả năng kiếm lại tiền không phải lúc nào cũng giống nhau.
Cha mẹ có thể giúp con, nhưng khoản hỗ trợ đó cần nằm trong khả năng tài chính của mình. Nếu dùng hết phần tiền cần thiết để bảo đảm cuộc sống tuổi già, cả hai thế hệ đều có thể chịu áp lực về sau.
Một nguyên tắc đơn giản mà tôi ước mình hiểu sớm hơn là: chỉ nên hỗ trợ con bằng phần tiền có thể chi trả, không nên lấy khoản bảo đảm cuộc sống của chính mình để giải quyết mọi nhu cầu của con.
4. Đánh giá thấp chi phí của những năm sau tuổi 55
Trước đây tôi từng nghĩ khi nghỉ hưu, chi tiêu sẽ tự nhiên giảm xuống. Không còn đi làm, không cần mua nhiều quần áo, ít giao tiếp hơn, vì vậy chắc chắn sẽ tốn ít tiền hơn.
Nhưng thực tế không đơn giản như vậy.
Khi tuổi tăng, nhà cửa và các thiết bị trong gia đình bắt đầu cần sửa chữa, thay thế. Những khoản chi cho chăm sóc sức khỏe cũng có thể tăng. Chi phí đi lại, về quê, thăm người thân hay các hoạt động cá nhân vẫn tồn tại.
Quan trọng hơn, tuổi nghỉ hưu có thể kéo dài nhiều năm.
Chẳng hạn, nếu một gia đình chi trung bình 15 triệu đồng mỗi tháng thì riêng chi phí sinh hoạt trong 10 năm đã tương đương 1,8 tỷ đồng, chưa tính lạm phát, chi phí y tế và những khoản phát sinh bất thường.
Con số này không có nghĩa ai cũng cần đúng 1,8 tỷ đồng để nghỉ hưu, bởi mỗi người có hoàn cảnh, nguồn thu nhập và mức chi tiêu khác nhau. Nhưng nó cho thấy một điều: chuẩn bị tài chính cho tuổi già phải tính theo nhiều năm, chứ không thể chỉ nhìn vào số tiền đang có rồi cảm thấy yên tâm.
5. Đến gần nghỉ hưu mới bắt đầu quản lý tiền
Đây có lẽ là điều khiến tôi tiếc nhất.
Trước tuổi 50, tôi quản lý tiền theo một cách khá đơn giản: có thu nhập, chi những khoản cần thiết, còn bao nhiêu thì tiết kiệm.
Tôi không lập ngân sách rõ ràng, không chia riêng quỹ dự phòng và tiền nghỉ hưu, cũng không thường xuyên kiểm tra xem mỗi năm mình thực sự tích lũy được bao nhiêu.
Vì thế, khi thu nhập tăng, chi tiêu cũng tăng theo mà tôi không nhận ra.
Nếu được làm lại, tôi sẽ bắt đầu sớm hơn. Tiền cho tuổi nghỉ hưu nên được tách riêng ngay từ khi còn đi làm. Sau khi nhận thu nhập, có thể dành trước một phần cho mục tiêu dài hạn, sau đó mới phân bổ số còn lại cho sinh hoạt và những nhu cầu khác.
55 tuổi, tôi bắt đầu học cách bảo vệ số tiền còn lại
Khi nhận ra khoản tiết kiệm đã vơi đi nhiều, tôi không cố tìm một cách làm giàu nhanh để bù lại.
Tôi bắt đầu bằng việc đơn giản hơn: kiểm soát chi tiêu.
Những món đồ còn sử dụng tốt sẽ tiếp tục được dùng. Các khoản mua sắm lớn được cân nhắc kỹ hơn. Tiền hỗ trợ con cái được đặt trong một giới hạn nhất định. Quan trọng nhất, tôi tách riêng một khoản dành cho tuổi già và hạn chế sử dụng nó cho những nhu cầu thông thường.
Tôi cũng bắt đầu nhìn chi tiêu theo năm thay vì chỉ nhìn từng tháng.
Một khoản 3 triệu đồng mỗi tháng nghe có vẻ không quá lớn, nhưng một năm đã là 36 triệu đồng. Khi cộng nhiều khoản tương tự trong thời gian dài, con số có thể trở nên đáng kể.
Ở tuổi 55, tôi hiểu rằng chuẩn bị cho tuổi già không nhất thiết phải có một khoản tiền khổng lồ. Điều quan trọng hơn là biết mình cần bao nhiêu, có những nguồn thu nào và bảo vệ khoản tích lũy ra sao.
Bởi đến một thời điểm nào đó, sự an tâm không còn nằm ở việc mình từng mua được chiếc xe nào hay đã sống xa hoa ra sao, mà là biết rằng ngay cả khi thu nhập dừng lại, mình vẫn có đủ nguồn lực để sống chủ động và không trở thành gánh nặng cho người khác.
