Như chúng ta đều biết, điểm số chỉ phản ánh một phần năng lực của trẻ tại một thời điểm nhất định. Điều tạo nên khác biệt lâu dài nằm ở cách trẻ suy nghĩ, ứng xử và đối diện với những vấn đề trong cuộc sống. Những phẩm chất được hình thành từ nhỏ có thể trở thành nền tảng giúp trẻ học hỏi, thích nghi và trưởng thành vững vàng hơn.
Nếu trẻ có 5 phẩm chất này, bố mẹ nên chú ý vun đắp. Bởi trên hành trình trưởng thành, những năng lực này là nền tảng để trẻ phát triển bản thân, tạo dựng sự nghiệp và cuộc sống sau này.
Có khả năng phục hồi tốt
Khi làm bài kiểm tra không tốt hoặc thua một cuộc thi, một số trẻ dễ nổi giận, khóc lâu và khó chấp nhận kết quả. Trong khi đó, có những trẻ cũng buồn và thất vọng, nhưng sau khi bình tĩnh lại có thể nói: “Con sẽ thử lại.” Đây là một kỹ năng có thể được rèn luyện qua quá trình nuôi dạy.
Khi con thất bại, bố mẹ đừng vội trách móc hay chỉ tập trung vào điểm số. Hãy trước tiên công nhận cảm xúc của con: “Mẹ biết con đang buồn.” Sau đó, có thể hỏi: “Lần này con nghĩ mình đã làm tốt điều gì?” để trẻ nhận ra nỗ lực của mình vẫn có giá trị.
Trong những trò như chơi cờ hay bóng, bố mẹ cũng không nên lúc nào cũng nhường cho con thắng. Trải nghiệm cả thắng lẫn thua sẽ giúp trẻ dần hiểu rằng thất bại không đáng sợ và mình luôn có thể thử lại.
Có lòng cảm thông và cư xử tử tế
Những đứa trẻ biết quan tâm thường dễ nhận ra cảm xúc của người khác.
Sự tử tế của trẻ phần lớn được hình thành từ những điều nhỏ bé cha mẹ làm mỗi ngày. Muốn con biết quan tâm, trước hết bố mẹ cần làm gương trong cách đối xử với người lớn tuổi, hàng xóm và những người xung quanh.
Hãy khuyến khích con tự làm những việc phù hợp như quét nhà, dọn bát đĩa, đổ rác. Khi tự mình trải nghiệm, trẻ sẽ hiểu hơn về sự vất vả của cha mẹ và học cách chia sẻ.
Khi gặp một người đang buồn hay tức giận, bố mẹ có thể nhẹ nhàng hỏi con: “Con nghĩ vì sao họ lại như vậy?” Những cuộc trò chuyện tự nhiên như thế giúp trẻ dần biết đặt mình vào vị trí của người khác.
Tò mò và thích đặt câu hỏi
Có những đứa trẻ học tập tốt vì sự tò mò và nhu cầu tìm hiểu mạnh mẽ.
Khi gặp điều chưa biết, trẻ thường chủ động đặt câu hỏi. Nếu người lớn không có câu trả lời, trẻ có thể tìm trong sách, tra cứu thông tin hoặc tự mình khám phá cho đến khi hiểu rõ vấn đề. Chính sự tò mò ấy thúc đẩy trẻ học hỏi, suy nghĩ và kiên trì hơn.
Sự tò mò không nhất thiết phải được “dạy”, mà điều quan trọng hơn là đừng vô tình dập tắt nó.
Biết bày tỏ quan điểm và có chính kiến
Những trẻ từ nhỏ đã biết suy nghĩ độc lập và có quan điểm riêng không dễ dàng chạy theo số đông mà thường tự hỏi: “Điều này có phù hợp với mình không? Mình có thực sự muốn làm không?”
Chẳng hạn, khi nhiều bạn trong lớp cùng thích sưu tầm thẻ bài, một cô bé lớp 4 vẫn có thể thẳng thắn nói: “Con không hứng thú. Con thà mua một cuốn sách để đọc còn hơn.” Đó là biểu hiện của việc trẻ biết lựa chọn dựa trên sở thích và suy nghĩ của mình.
Để nuôi dưỡng chính kiến, bốmẹ có thể cho trẻ tự quyết định những việc phù hợp trong gia đình, như chọn món ăn hoặc địa điểm đi chơi cuối tuần. Khi con không đồng ý, hãy lắng nghe lý do thay vì lập tức gạt bỏ.
Có tính kỷ luật cao
Tính tự kỷ luật không phải hoàn toàn là năng lực bẩm sinh. Đây là phẩm chất có thể được hình thành dần thông qua môi trường sống, cách bố mẹ làm gương và những thói quen trẻ được rèn luyện từ nhỏ.
Những đứa trẻ có tính tự giác thường lớn lên trong môi trường mà người lớn cũng biết quản lý bản thân. Sau bữa ăn, bố mẹ đọc sách, làm việc hoặc hoàn thành công việc của mình thay vì liên tục sử dụng điện thoại và thúc giục con: “Đi làm bài đi!” Khi quan sát cách người lớn sống có trách nhiệm, trẻ cũng dần hiểu rằng mỗi người đều cần hoàn thành việc của mình.
Bố mẹ có thể cùng con xây dựng những mục tiêu nhỏ và cụ thể, chẳng hạn đọc sách 10 phút mỗi ngày, hoàn thành bài tập đúng giờ hoặc tự chuẩn bị cặp sách. Khi những việc này được duy trì đều đặn, trẻ sẽ từng bước hình thành thói quen tự giác mà không cần người lớn liên tục nhắc nhở.
Quan trọng hơn, bố mẹ nên khuyến khích nỗ lực thay vì chỉ khen chung chung. Thay vì nói “Con giỏi lắm!”, có thể nói: “Con đã kiên trì hoàn thành việc này dù lúc đầu khá khó, đó là điều rất đáng quý.”
Về lâu dài, tính kỷ luật giúp trẻ biết kiểm soát bản thân, quản lý thời gian, kiên trì với mục tiêu và có trách nhiệm với những điều mình đã lựa chọn. Đây là những năng lực không phải lúc nào cũng thể hiện qua điểm số, nhưng có thể trở thành nền tảng quan trọng giúp trẻ học tập tốt hơn, thích nghi với cuộc sống và tiến xa hơn trong tương lai.
