Kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia được xem là "cuộc chiến trường kỳ" kéo dài mười hai năm từ tiểu học đến trung học. Những học sinh có thể vào được các trường đại học tốt không dựa vào tài năng xuất chúng hay việc nhồi nhét kiến thức vào phút chót, mà là thành quả từ việc trau dồi thói quen học tập cốt lõi.
Từ tiểu học đến trung học, việc hình thành thói quen học tập càng sớm thì cơ hội trẻ vào được trường đại học tốt trong tương lai càng cao. Ngay cả khi điểm số ở mức trung bình, nếu nắm vững những điểm này, trẻ có thể dần cải thiện tình hình.
Thói quen tự học (Hình thành từ bậc tiểu học sẽ có lợi trong suốt bậc trung học)
Đây là cốt lõi của mọi thói quen tốt và là chìa khóa để phân biệt giữa trẻ học giỏi và học kém. Nhiều trẻ trở nên phụ thuộc vào việc cần được nhắc nhở làm bài tập về nhà, giám sát việc ôn tập và không chủ động chuẩn bị bài học. Khi không còn được bố mẹ giám sát, trẻ dần bỏ bê việc học.
Ở trường tiểu học, học tập tự định hướng có thể đơn giản chỉ là chủ động hoàn thành bài tập về nhà, xem trước và ôn tập bài học. Tuy nhiên, ở trường trung học, học tập tự định hướng thường tập trung chủ động lập kế hoạch thời gian, khắc phục điểm yếu và bổ sung kiến thức còn thiếu.
Cùng với đó, khối lượng bài tập ở giai đoạn này tăng gấp đôi và độ khó tăng lên đáng kể, vì vậy giáo viên không thể theo dõi từng học sinh trong suốt quá trình học tập, vì vậy phụ thuộc vào nỗ lực của chính học sinh.
Thói quen tự học.
Phương pháp giáo dục phân đoạn
Trường tiểu học (Lớp 1 - 5): Hãy để trẻ tự lên kế hoạch thời gian làm bài tập về nhà mỗi ngày mà không cần sự nhắc nhở của bố mẹ. Sau khi hoàn thành bài tập về nhà, trẻ nên tự kiểm tra và xem trước nội dung bài học ngày hôm sau. Bố mẹ chỉ nên hướng dẫn chứ không nên làm thay cho trẻ.
Trung học cơ sở (Lớp 6 - 9): Cho phép học sinh tự lập kế hoạch học tập hàng tuần, xác định rõ nhiệm vụ học tập hàng ngày và học cách phân bổ thời gian hợp lý, chẳng hạn như hoàn thành bài tập về nhà trước rồi mới ôn tập những phần kiến thức yếu.
Trung học phổ thông (Lớp 10 - 12): Hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch học tập trung và dài hạn dựa trên hoàn cảnh cá nhân, tự sắp xếp lịch ôn tập, chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ từ giáo viên và bạn bè, và giảm sự phụ thuộc vào bố mẹ và giáo viên.
Thói quen ôn tập kỹ lưỡng (Tránh những nỗ lực không hiệu quả)
Nhiều em học sinh có vẻ rất chăm chỉ học tập, làm bài tập thực hành đến tận khuya mỗi ngày, nhưng điểm số vẫn không được cải thiện. Nguyên nhân cốt lõi là các em chưa biết cách ôn tập và suy ngẫm, không củng cố chúng kịp thời. Sau mỗi kỳ thi, trẻ không tổng kết những gì đã học, vì vậy dễ lặp lại sai lầm tương tự.
Từ tiểu học đến trung học, khả năng xem xét và suy ngẫm trực tiếp quyết định hiệu quả học tập của trẻ. Đặc biệt ở trung học, việc xem xét lại những lỗi sai là chìa khóa để cải thiện điểm số. Đa phần học sinh có thể vào được các trường đại học hàng đầu đều có thói quen ôn tập kỹ lưỡng.
Thói quen ôn tập kỹ lưỡng.
Phương pháp giáo dục phân đoạn
Trường tiểu học (Lớp 1 - 5): Chuẩn bị một cuốn sổ ghi lỗi cá nhân, yêu cầu con chép lại những câu hỏi sai, ghi rõ lý do mắc lỗi (bất cẩn, thiếu kiến thức, không có khả năng giải bài toán), dành 5 phút mỗi ngày để xem lại nhằm tránh lặp những lỗi tương tự.
Trung học cơ sở (Lớp 6 - 9): Ngoài việc xem lại các câu hỏi sai, cũng nên tóm tắt các điểm chính của mỗi chương, dành 1 giờ mỗi tuần để ôn lại những gì đã học, sắp xếp lại kiến thức và bổ sung những kiến thức còn thiếu.
Trung học phổ thông (Lớp 10 - 12): Sau mỗi kỳ thi, hãy xem xét kỹ lưỡng bài thi, phân tích những điểm yếu và những phần bị mất điểm, điều chỉnh kế hoạch học tập và tập trung nỗ lực vào mục tiêu cụ thể để tránh việc ôn tập không hiệu quả.
Tập trung vào những thói quen hiệu quả cao (Loại bỏ thói quen trì hoãn và sử dụng thời gian một cách khôn ngoan)
Trì hoãn và thiếu tập trung là những vấn đề phổ biến ở nhiều trẻ. Cốt lõi của việc học không phải giết thời gian, mà là nâng cao hiệu quả. Việc rèn luyện thói quen tập trung ngay từ bậc tiểu học sẽ giúp trẻ đạt được kết quả tốt hơn trong thời gian ngắn hơn ở những năm học sau này.
Tập trung vào những thói quen hiệu quả cao.
Phương pháp giáo dục phân đoạn
Trường tiểu học (Lớp 1 - 5): Đặt giới hạn thời gian làm bài tập về nhà, ví dụ như 1 giờ mỗi ngày, trong thời gian đó trẻ không nên chơi điện thoại di động hoặc đồ chơi, để rèn luyện khả năng tập trung vào nhiệm vụ.
Trung học cơ sở (Lớp 6 - 9): Chú ý trong lớp, ghi chép bài vở cẩn thận, không bị phân tâm hay bồn chồn, hoàn thành bài tập về nhà đúng hạn, không trì hoãn và tránh thức khuya.
Trung học (Lớp 10 - 12): Tránh sử dụng điện thoại khi học, dành riêng thời gian học tập tập trung (ví dụ: 45 phút mỗi lần, sau đó nghỉ 10 phút).
Trau dồi thói quen đọc sách (xây dựng nền tảng từ nhỏ và tạo nên sự khác biệt ở bậc trung học)
Khả năng đọc hiểu và viết luận trong tiếng Việt, hiểu được nguồn gốc vấn đề trong Toán học, đọc hiểu trong tiếng Anh,... đều dựa trên khả năng đọc.
Nếu việc đọc không được chú trọng ở trường tiểu học, trẻ sẽ gặp khó khăn với môn tiếng Việt về sau. Ngược lại, trẻ hình thành thói quen đọc sách từ nhỏ thường có khả năng hiểu và tư duy logic tốt hơn.
Trau dồi thói quen đọc sách.
Phương pháp giáo dục phân đoạn
Trường tiểu học (Lớp 1 - 5): Dành 15-20 phút mỗi ngày để đọc sách, bao gồm sách tranh, truyện cổ tích, bài luận và trích đoạn từ các tác phẩm kinh điển, để tích lũy vốn từ vựng và cụm từ hay, đồng thời nuôi dưỡng niềm yêu thích đọc sách.
Trung học cơ sở (Lớp 6 - 9): Mở rộng phạm vi đọc, đọc các tác phẩm kinh điển của Trung Quốc và nước ngoài, sách khoa học phổ biến và các bài báo về thời sự, đồng thời ghi chép sau khi đọc để nâng cao kỹ năng đọc hiểu và diễn đạt.
Trung học (Lớp 10 - 12): Đọc có chọn lọc, kết hợp các điểm trọng tâm của kỳ thi tuyển sinh đại học, đọc các bài luận nổi tiếng và bình luận về các vấn đề thời sự, tích lũy tài liệu viết luận, và cải thiện tốc độ đọc hiểu.
Duy trì thói quen tự kỷ luật (Vượt qua sự trì trệ và đạt tốc độ tốt lâu dài)
Việc học đòi hỏi sự kiên trì lâu dài. Nhiều trẻ em học kém vì đa phần thiếu tính tự giác, dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn, dễ bị cám dỗ bởi điện thoại, trò chơi.
Từ tiểu học đến trung học, những trẻ có tính tự giác cao thường tiến bộ vượt bậc. Trong khi trẻ thiếu tính tự giác, dù tài năng đến đâu, cũng khó lòng kiên trì. Tính tự giác là vũ khí mạnh nhất giúp trẻ chống lại sự lười biếng và đạt được thành công.
Phương pháp giáo dục phân đoạn
Trường tiểu học (Lớp 1 - 5): Bồi dưỡng khả năng thực hành, chẳng hạn như kiên trì đọc sách, luyện viết thư pháp và xem lại lỗi sai mỗi ngày, không bỏ cuộc giữa chừng.
Trường trung học cơ sở (Lớp 6 - 9): Dạy trẻ cách kiểm soát ham muốn, chơi ít game và sử dụng điện thoại ít hơn, sắp xếp thời gian học tập và giải trí hợp lý.
Trung học (Lớp 10 - 12): Hướng dẫn trẻ đặt ra những mục tiêu rõ ràng (chẳng hạn như vào được trường đại học mơ ước), kiên trì rèn luyện tính kỷ luật và không dễ dàng bỏ cuộc ngay cả khi gặp khó khăn.
Duy trì thói quen tự kỷ luật.
Vậy phụ huynh cần lưu ý điều gì đẻ giúp trẻ vượt qua tốt các kỳ thi?
- Việc hình thành thói quen học tập tốt không phải là điều có thể đạt được trong một sớm một chiều. Điều đó đòi hỏi bố mẹ phải kiên nhẫn hướng dẫn, bắt đầu từ bậc tiểu học và tiến từng bước một. Đừng vội vàng mong chờ kết quả nhanh chóng.
- Bố mẹ nên làm gương tốt bằng cách tự rèn luyện tính kỷ luật và yêu thích việc học hỏi. Điều này sẽ giúp trẻ hình thành những thói quen tốt một cách tự nhiên.
- Không nên chỉ tập trung vào điểm số, hãy chú trọng hơn vào việc hình thành những thói quen tốt. Ngay cả khi điểm số hiện tại chỉ ở mức trung bình, chỉ cần con hình thành được 5 thói quen tốt này, có thể xoay chuyển tình thế trong tương lai và vào được trường đại học mơ ước.
- Hãy cho phép trẻ em mắc lỗi. Việc hình thành thói quen đòi hỏi sự sửa chữa lặp đi lặp lại. Hãy khuyến khích nhiều và chỉ trích ít hơn để bảo vệ hứng thú học tập và sự tự tin của trẻ.
- Khoảng cách về điểm thi đại học là do sự tích lũy các thói quen hàng ngày từ tiểu học đến trung học. Bố mẹ đừng vội so sánh, phàn nàn nếu trẻ không được nhận vào các trường đại học danh tiếng.
