Khi càng lớn tuổi, nhịp sinh hoạt của bố mẹ sẽ có những thay đổi nhỏ có thể là thay đổi rất nhỏ: bố mẹ ăn ít hơn, ngủ không sâu giấc, ngại ra ngoài, dễ mệt khi đi xa hoặc có xu hướng im lặng nhiều hơn trước. Ở giai đoạn này, chăm sóc sức khỏe cho gia đình không chỉ là đưa bố mẹ đến bệnh viện tầm soát sức khỏe, mà còn là giúp bố mẹ duy trì một nếp sống ổn định, lành mạnh và có điểm tựa tinh thần trong đời sống hằng ngày.
Dưới đây sẽ là những phương pháp, lối sống mà con cái có thể áp dụng cho bố mẹ và cả gia đình để bảo vệ sức khỏe toàn diện, kéo dài tuổi thọ và gia tăng “hormone hạnh phúc”.
Cùng bố mẹ đi bộ mỗi ngày, tập thể dục đều đặn
Một trong những cách đơn giản nhất để con cái chăm sóc sức khỏe bố mẹ là khuyến khích vận động nhẹ nhàng mỗi ngày. Với người lớn tuổi, vận động không nhất thiết phải là các bài tập phức tạp hay cường độ cao. Đó có thể là 20–30 phút đi bộ quanh khu dân cư, vài động tác giãn cơ buổi sáng, chăm cây, dọn dẹp nhẹ trong nhà hoặc cùng con cháu ra công viên vào cuối tuần.
Điều quan trọng là biến vận động thành một phần tự nhiên của đời sống, thay vì một “nhiệm vụ” khiến bố mẹ cảm thấy áp lực. Nhiều người lớn tuổi ngại tập vì sợ đau mỏi, sợ té ngã hoặc nghĩ rằng tuổi già nên nghỉ ngơi nhiều hơn. Lúc này, con cái cần đóng vai trò đồng hành. Một lời rủ rê: “Bố mẹ đi dạo với con một vòng nhé” đôi khi hiệu quả hơn rất nhiều so với những lời nhắc nhở mang tính khuôn khổ, gượng ép.
Theo một số nghiên cứu cho thấy người lớn tuổi nên duy trì hoạt động thể chất đều đặn, bao gồm vận động aerobic mức độ vừa phải và các bài tập tăng cường cơ, thăng bằng để giảm nguy cơ té ngã.
Với bố mẹ có bệnh nền như tim mạch, xương khớp, tiểu đường hoặc từng bị chấn thương té ngã, con cái nên khuyến khích bố mẹ trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu lịch tập mới.
Điều chỉnh bữa ăn gia đình: Ít muối, ít đường, đủ rau và đủ đạm
Một điều mà ít nhiều người lưu tâm đó chính là thực đơn hằng ngày. Đây là nền tảng giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng, sức cơ và khả năng đề kháng. Tuy nhiên, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen nấu ăn theo khẩu vị cũ: đậm muối, nhiều nước mắm, nhiều món chiên xào, ít rau xanh hoặc ăn uống thất thường. Những thói quen này có thể âm thầm làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính ở người lớn tuổi.
Con cái có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ như giảm dần lượng muối trong món ăn, hạn chế đồ chế biến sẵn, thay nước ngọt bằng nước lọc hoặc trà nhạt, tăng rau xanh trong mỗi bữa, bổ sung trái cây phù hợp và chú ý nguồn đạm dễ tiêu như cá, trứng, sữa, đậu phụ, thịt nạc. Nếu bố mẹ có bệnh nền, chế độ ăn cần được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, tránh tự ý kiêng khem quá mức.
Nền tảng của chế độ ăn lành mạnh gồm thực phẩm đa dạng, ít chế biến, hạn chế chất béo không lành mạnh, đường tự do và natri. Một chế độ ăn cân bằng với rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể, đặc biệt với nhóm người cao tuổi.
Chăm sóc bữa ăn cho bố mẹ cũng cần sự tinh tế. Đừng biến mỗi bữa cơm thành cuộc “kiểm tra sức khỏe” khiến phụ huynh căng thẳng. Thay vào đó, con cái có thể thay đổi từ từ nấu nhạt hơn từng chút, chọn món mềm dễ nhai, trình bày món ăn bắt mắt và duy trì không khí vui vẻ trên bàn ăn. Với người lớn tuổi, ăn ngon miệng và ăn trong cảm giác được yêu thương cũng là một phần của sống khỏe.
Cải thiện giấc ngủ của bố mẹ
Giấc ngủ là một trong những yếu tố quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ khi chăm sóc bố mẹ lớn tuổi. Khi về già, bố mẹ có thể ngủ ít hơn, dễ thức giấc giữa đêm, dậy rất sớm hoặc ngủ bù nhiều vào ban ngày.
Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể dễ mệt mỏi, tinh thần kém tỉnh táo, trí nhớ giảm sút, tâm trạng thất thường và khả năng vận động cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, cải thiện giấc ngủ cho bố mẹ không chỉ là giúp bố mẹ ngủ sâu hơn, mà còn góp phần duy trì sức khỏe tổng thể.
Con cái có thể bắt đầu bằng cách giúp bố mẹ xây dựng một nhịp sinh hoạt đều đặn. Bố mẹ nên đi ngủ và thức dậy vào khung giờ tương đối cố định, hạn chế ngủ quá lâu vào buổi chiều, tránh uống trà đặc, cà phê hoặc dùng nhiều thiết bị điện tử trước khi ngủ.
Phòng ngủ của bố mẹ cũng cần được giữ thông thoáng, yên tĩnh, ánh sáng dịu và nhiệt độ dễ chịu. Nếu bố mẹ hay tỉnh giấc giữa đêm, con cái nên quan sát xem nguyên nhân đến từ đau nhức xương khớp, tiểu đêm, lo âu hay tác dụng phụ của thuốc để kịp thời trao đổi với bác sĩ.
Con cái có thể khuyến khích bố mẹ đi bộ, tập vài động tác giãn cơ, tắm nắng sáng hoặc tham gia các hoạt động thư giãn như chăm cây, nghe nhạc, đọc sách. Trước giờ ngủ, hãy tạo cho bố mẹ cảm giác an tâm bằng một cuộc trò chuyện nhẹ, lời hỏi thăm hoặc nhắc uống thuốc đúng giờ. Khi cơ thể được vận động vừa đủ, tinh thần được thả lỏng và lịch sinh hoạt ổn định, giấc ngủ của bố mẹ sẽ dần cải thiện theo cách tự nhiên hơn.
Duy trì thói quen uống nước của bố mẹ
Khi lớn tuổi, bố mẹ thường ít có cảm giác khát hơn so với trước, dẫn đến tình trạng uống nước không đủ trong ngày. Điều này có thể khiến cơ thể mệt mỏi, khô miệng, táo bón, chóng mặt hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của thận và hệ tiêu hóa. Vì vậy, con cái nên quan tâm đến thói quen uống nước của bố mẹ như một phần quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe hằng ngày.
Thay vì chỉ nhắc chung chung, con cái có thể chuẩn bị bình nước riêng cho bố mẹ, đặt ở nơi dễ nhìn như bàn ăn, phòng khách hoặc cạnh giường ngủ. Có thể chia nhỏ lượng nước trong ngày, khuyến khích bố mẹ uống từng ngụm vào buổi sáng, sau bữa ăn, sau khi đi bộ hoặc khi uống thuốc.
Tuy nhiên, nếu bố mẹ có bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được bác sĩ dặn hạn chế lượng nước, con cái cần tuân theo hướng dẫn y tế thay vì tự ý ép bố mẹ uống nhiều. Điều quan trọng là theo dõi đều đặn, nhắc nhở nhẹ nhàng và giúp bố mẹ hình thành thói quen uống nước đúng lúc, đúng nhu cầu.
Gọi điện thoại hỏi thăm sức khỏe, trò chuyện cùng bố mẹ
Tuổi xế chiều dễ đi kèm cảm giác cô đơn, nhất là khi bố mẹ đã nghỉ hưu, ít ra ngoài hơn trước hoặc không còn nhiều cơ hội giao tiếp.
Với những người con sống xa nhà, việc chăm sóc bố mẹ đôi khi không thể bắt đầu từ những điều lớn lao, mà đến từ một cuộc gọi đều đặn, một tin nhắn hỏi thăm hay vài phút trò chuyện vào cuối ngày. Nhiều khi bố mẹ không nói ra nỗi nhớ con, nhưng vẫn âm thầm mong được nghe giọng con, được hỏi hôm nay ăn gì, ngủ có ngon không, sức khỏe có gì thay đổi không.
Chăm sóc sức khỏe tinh thần cho bố mẹ vì thế không thể tách khỏi sự kết nối thường xuyên. Một cuộc gọi ngắn nhưng chân thành có thể giúp bố mẹ cảm thấy mình vẫn được quan tâm, vẫn là một phần quan trọng trong cuộc sống của con cái.
Khi trò chuyện, con cái có thể hỏi bố mẹ về bữa ăn, giấc ngủ, việc uống thuốc, những cơn đau bất thường hoặc đơn giản là lắng nghe bố mẹ kể chuyện trong ngày. Chính sự lắng nghe ấy giúp con cái nhận ra sớm những thay đổi nhỏ trong sức khỏe và tâm trạng của bố mẹ.
Với bố mẹ lớn tuổi, cảm giác được nhớ đến, được trò chuyện và được chia sẻ có ý nghĩa rất lớn. Nếu không thể ở gần để chăm sóc trực tiếp, con cái vẫn có thể tạo cho bố mẹ một điểm tựa tinh thần bằng cách duy trì thói quen gọi điện đều đặn, hỏi han nhẹ nhàng và dành thời gian lắng nghe bố mẹ nhiều hơn.
Đôi khi, chỉ một câu “Bố mẹ hôm nay thế nào?” cũng đủ khiến tuổi già bớt trống trải và giúp bố mẹ có thêm niềm vui trong đời sống hằng ngày.
