Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi bố mẹ thường xuyên trò chuyện với con, vốn từ và khả năng nhận thức của trẻ sẽ phát triển phong phú hơn. Ngay từ khoảng 3 tuổi, sự khác biệt này đã bắt đầu rõ rệt, và đến 9 tuổi, những trẻ được giao tiếp nhiều thường có kết quả học tập tốt hơn.
Vậy bố mẹ nên nói chuyện với con như thế nào, và nói về điều gì để hỗ trợ sự phát triển của trẻ? Thực tế, mỗi cuộc trò chuyện đều góp phần kích thích các kết nối trong não bộ, giúp trẻ học hỏi và tư duy tốt.
Các chuyên gia đã gợi ý 5 nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả, giúp bố mẹ trò chuyện với con đúng cách và đồng hành cùng sự phát triển của trẻ.
Bật chế độ "Bình luận trực tiếp"
Bất cứ việc gì bố mẹ đang làm trong ngày, hãy thử kể lại cho con nghe một cách tự nhiên. Ví dụ, trong giờ ăn, khi dọn cơm, mẹ có thể vừa làm vừa nói: “Mẹ đang múc cơm này, cơm trắng và thơm quá. Con nhìn xem, cơm ở trong bát rồi nhé.”
Trong khi ăn, mẹ có thể tiếp tục: “Đây là miếng thịt, nhìn bóng bóng. Mẹ ăn thử nhé, vị chua ngọt, nghe ‘rộp rộp’ rất vui tai.”
Điều quan trọng là hãy sử dụng ngôn ngữ bình thường, rõ ràng, giống như khi nói chuyện với người lớn. Không cần dùng những từ đơn giản hóa quá mức, vì được nghe nhiều từ phong phú, trẻ càng phát triển tốt về ngôn ngữ và tư duy.
Bất cứ việc gì bố mẹ đang làm trong ngày, hãy thử kể lại cho con nghe một cách tự nhiên.
Nói trước những điều bố mẹ sẽ làm
Hãy tập cho trẻ quen với việc “nghe trước” những gì sắp diễn ra. Ví dụ, mẹ có thể nói: “Con ơi, mẹ sẽ đi rửa việt quất rồi mình cùng ăn nhé.”
Khi thực hiện, hãy vừa làm vừa diễn đạt: “Mẹ cho việt quất vào chậu nhỏ này, mở vòi nước và rửa sạch nhé. Một, hai, ba… xong rồi. Bây giờ mình cho vào bát của con.”
Những lời nói đơn giản như vậy, khi được lặp lại mỗi ngày, sẽ giúp trẻ dần hình thành khái niệm về trình tự như “trước - sau”, “đầu tiên - tiếp theo - cuối cùng”, đồng thời làm quen với số lượng. Đây chính là nền tảng ban đầu cho tư duy logic và khả năng học toán của trẻ sau này.
Hãy tập cho trẻ quen với việc “nghe trước” những gì sắp diễn ra.
Cho trẻ biết tên của đối tượng sẽ được nói đến
Ví dụ, khi bế con đi dạo, mẹ có thể nhẹ nhàng chỉ vào chiếc đồng hồ và nói: “Đây là đồng hồ, dùng để xem giờ, nó kêu tích tắc đấy con.”
Khi rửa táo, mẹ cũng có thể trò chuyện: “Đây là quả táo, tròn, màu đỏ, ăn giòn và ngọt.”
Những câu nói tưởng chừng đơn giản như vậy lại có ý nghĩa lớn đối với trẻ. Mỗi từ mới mẹ nói ra giống như một “hạt giống” được gieo vào trí não. Theo thời gian, những hạt giống ấy sẽ lớn lên, kết nối với nhau và trở thành nền tảng giúp con hiểu biết, ghi nhớ và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên.
Cho trẻ biết tên của đối tượng sẽ được nói đến.
Đọc thêm sách ảnh cho bé nghe
Việc đọc sách tranh cho trẻ không chỉ để con nhận biết đồ vật hay học thêm từ mới, mà quan trọng hơn là giúp con cảm nhận được sự yêu thương và niềm vui.
Khi mẹ ôm con vào lòng, cùng mở một cuốn sách, nhẹ nhàng vuốt ve mái đầu hay bàn tay nhỏ xíu, điều con cảm nhận không chỉ câu chuyện, mà còn là giọng nói ấm áp và sự gần gũi từ mẹ, cảm giác được ở trong vòng tay an toàn, đầy yêu thương.
Trẻ nhỏ thường rất thích nghe đi nghe lại một câu chuyện. Sự lặp lại mang đến cảm giác quen thuộc và yên tâm, đồng thời giúp các kết nối trong não bộ được củng cố tốt hơn. Vì vậy, mẹ có thể đọc lại một cuốn sách nhiều lần cho đến khi con sẵn sàng khám phá điều mới.
Bên cạnh đó, cũng nên chuẩn bị thêm nhiều cuốn sách tranh khác nhau để khi con hứng thú, có thể cùng con mở ra những câu chuyện mới, giúp việc đọc sách luôn nhẹ nhàng và đầy niềm vui.
Đọc thêm sách ảnh cho bé nghe.
Phản hồi kịp thời khi trẻ bắt đầu tập nói
Khi trẻ bắt đầu bập bẹ và muốn diễn đạt điều gì đó, hãy kiên nhẫn lắng nghe và phản hồi lại.
Ví dụ, khi con chưa nói rõ, vừa chỉ tay vừa cố gắng nói: “Mẹ… táo…”, mẹ có thể nhẹ nhàng đáp lại: “Con muốn ăn táo đúng không?” Cách lặp lại này giúp con hiểu cách diễn đạt trọn vẹn và tự tin hơn khi nói.
Điều quan trọng là, dù con chỉ phát ra những âm thanh đơn giản, mẹ vẫn nên thể hiện rằng mình đang chú ý và lắng nghe. Sự tương tác này khiến trẻ cảm thấy được tôn trọng và khuyến khích con tiếp tục giao tiếp.
Ngôn ngữ có sức mạnh rất lớn. Mỗi từ mẹ nói, mỗi câu chuyện bạn kể, hay thậm chí ánh mắt bạn dành cho con đều góp phần kích thích não bộ phát triển. Từng “mảnh ghép” nhỏ ấy dần kết nối lại, giúp trẻ xây dựng khả năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và vững chắc theo thời gian.
Khi trẻ bắt đầu bập bẹ và muốn diễn đạt điều gì đó, hãy kiên nhẫn lắng nghe và phản hồi lại.
