Điều tạo nên sự khác biệt giữa những đứa trẻ thường đến từ cách bố mẹ tương tác và môi trường gia đình mà con lớn lên.
Trẻ lớn lên trong môi trường hòa thuận, sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi để học tập và phát triển. Sau nhiều năm giảng dạy, một giáo viên đã đúc kết bốn điều bố mẹ nên làm để giúp con học tập tốt và phát huy năng lực của mình.
Bố mẹ biết cách “lười biếng”
Bố mẹ càng bao bọc, làm thay mọi việc, trẻ càng dễ trở nên phụ thuộc và thiếu chủ động. Có những phụ huynh chuẩn bị sẵn sách vở, dụng cụ học tập, quần áo cho con, thậm chí liên tục nhắc nhở hoặc làm hộ bài tập. Lâu dần, trẻ hình thành suy nghĩ rằng chỉ cần chờ bố mẹ thúc giục là đủ. Vì vậy, đôi khi bố mẹ cần buông bỏ, "lười biếng'' đúng lúc để trao lại cơ hội học cách tự mình giải quyết vấn đề cho con.
Cách thực hiện:
Để con chịu trách nhiệm với việc mình làm: Nếu trẻ không hoàn thành bài tập, bố mẹ đừng vội phàn nàn hay làm hộ con. Hãy để trẻ nhận trách nhiệm về việc chưa hoàn thành nhiệm vụ, từ đó hiểu rằng học tập là việc của chính mình.
Không vội đưa ra đáp án: Khi con gặp câu hỏi khó, thay vì trả lời ngay, bố mẹ có thể gợi ý bằng những câu hỏi như: “Từ khóa của bài là gì?”, “Bài này đang kiểm tra kiến thức nào?”. Cách này giúp trẻ tự suy nghĩ, tìm lời giải và dần hình thành khả năng giải quyết vấn đề độc lập.
Gia đình có thói quen đọc sách
Nhiều trẻ học tốt có thói quen đọc sách từ nhỏ. Khi lên cấp hai, vốn kiến thức tích lũy qua những cuốn sách về địa lý, vật lý, hóa học hay truyện trinh thám giúp trẻ dễ tiếp thu kiến thức mới và liên hệ với những điều đã biết.
Cách thực hiện:
Tạo góc đọc sách cùng con: Không cần không gian rộng, chỉ cần một vị trí cố định để trẻ dễ dàng chọn sách và hình thành thói quen đọc mỗi ngày.
Duy trì thời gian đọc chung: Mỗi ngày, gia đình có thể dành khoảng 20 phút cất điện thoại, tạm gác trò chơi để cùng đọc sách hoặc kể chuyện cho nhau nghe.
Đừng biến việc đọc thành nhiệm vụ: Không nên ép trẻ ghi nhớ mọi nội dung, viết bài cảm nhận hay giới hạn quá chặt chẽ những cuốn sách con được đọc. Khi bị đặt quá nhiều yêu cầu, trẻ dễ mất đi niềm vui đọc sách. Điều quan trọng trước tiên là nuôi dưỡng hứng thú và giúp con duy trì thói quen này lâu dài.
Gia đình biết cách giao tiếp hiệu quả
Trong nhiều gia đình, bố mẹ yêu thương và lo lắng cho con nhưng cách nói chuyện lại vô tình khiến trẻ tổn thương. Những lời nói xuất phát từ sự quan tâm nhưng mang tính trách móc dễ khiến trẻ khó chịu, lo lắng và mất tự tin.
Khi thường xuyên bị la mắng, trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, càng lo lắng càng dễ mắc lỗi, rồi lại tiếp tục bị trách phạt. Vì vậy, giao tiếp tích cực là một phần quan trọng trong môi trường gia đình giúp trẻ phát triển tốt.
Cách thực hiện:
Tránh dùng những lời đe dọa về tương lai: Thay vì nói “Nếu con không học chăm chỉ, sau này chỉ có thể đi quét đường”, bố mẹ nên diễn đạt theo hướng tích cực, chẳng hạn: “Nếu học tập chăm chỉ, con sẽ có thêm nhiều cơ hội và làm được những việc mình yêu thích”.
Thống nhất cách xử lý khi tức giận: Khi cảm thấy mất bình tĩnh, bố mẹ nên tạm dừng cuộc trò chuyện, dành thời gian bình tĩnh lại rồi mới nói chuyện với con. Nếu lỡ nặng lời, hãy thừa nhận sai sót và xin lỗi con khi cần thiết.
Một môi trường gia đình hòa thuận, nơi các thành viên biết lắng nghe và tôn trọng nhau, sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn, tự tin khám phá và học hỏi.
Gia đình cho phép trẻ “sống chậm lại”
Nếu bố mẹ quá lo lắng về điểm số và liên tục thúc ép con, trẻ dễ mất tự tin khi gặp khó khăn. Ngược lại, những đứa trẻ được học tập theo nhịp độ phù hợp thường có nền tảng vững vàng hơn.
Cách thực hiện:
Tin vào quá trình tích lũy nền tảng: Ở lớp 1 và lớp 2, bố mẹ không nên chỉ chú trọng điểm số mà cần giúp con hình thành thói quen học tập tốt, kiên trì và tự tin khi gặp bài khó.
Dạy con đúng trọng tâm từng giai đoạn: Mỗi độ tuổi có nhiệm vụ phát triển khác nhau. Bố mẹ nên cân đối giữa luyện viết, đọc hiểu và mở rộng kiến thức, tránh ép trẻ làm đi làm lại một kỹ năng đến mức mất hứng thú với việc học. Tôn trọng nhịp độ phát triển của con sẽ giúp trẻ tiến bộ bền vững hơn.
Khi được trao cơ hội tự lập, khơi gợi niềm yêu thích đọc sách, lắng nghe bằng sự tôn trọng và học tập theo nhịp độ phù hợp, trẻ sẽ dần hình thành nền tảng vững chắc để phát triển năng lực của mình. Đôi khi, điều bố mẹ cần làm là tạo điều kiện để con trưởng thành một cách tự tin và bền vững.
