Sự khác biệt này không chỉ nằm ở màu sắc mà còn liên quan đến quan niệm văn hóa, ý nghĩa biểu tượng và tập quán thờ cúng lâu đời của người Việt.
1. Không phải cứ màu vàng là kiêng, vấn đề nằm ở ý nghĩa biểu tượng của từng loài hoa
Nhiều người cho rằng hoa hồng vàng không được dâng cúng vì mang màu vàng. Thực tế, đây là một quan niệm chưa đầy đủ. Nếu màu vàng là điều kiêng kỵ thì hoa cúc vàng, hoa mai vàng hay nhiều loại hoa vàng khác cũng đã không trở thành những loài hoa quen thuộc trên bàn thờ vào ngày lễ, Tết hay ngày rằm.
Điều quyết định không phải màu sắc mà là ý nghĩa biểu tượng của từng loài hoa trong văn hóa Á Đông. Mỗi loài hoa đều mang một "ngôn ngữ" riêng. Khi đặt lên ban thờ, người ta không chỉ dâng vẻ đẹp mà còn gửi gắm thông điệp về lòng thành, sự biết ơn và những điều tốt lành mong cầu cho gia đình.
Vì vậy, cùng là màu vàng nhưng giá trị tâm linh của hoa hồng vàng và hoa cúc vàng lại hoàn toàn khác nhau. Đây cũng là lý do nhiều gia đình vẫn ưu tiên cúc vàng thay vì hoa hồng vàng khi chuẩn bị lễ cúng.
2. Hoa hồng đỏ tượng trưng cho sự trang nghiêm, còn hoa hồng vàng lại mang nhiều cách hiểu khác nhau
Hoa hồng đỏ từ lâu gắn với hình ảnh sự chân thành, lòng biết ơn, tình cảm sâu sắc và sự kính trọng. Vì thế, nhiều gia đình lựa chọn hoa hồng đỏ để dâng lên tổ tiên như một cách bày tỏ tấm lòng thành kính.
Trong khi đó, ý nghĩa của hoa hồng vàng lại khá đa dạng theo từng nền văn hóa. Có nơi xem đây là biểu tượng của tình bạn, niềm vui và sự chúc mừng. Nhưng cũng có giai đoạn, hoa hồng vàng từng được gắn với sự xa cách, chia ly hoặc những thay đổi trong mối quan hệ. Chính sự không thống nhất về ý nghĩa khiến nhiều người cao tuổi thường tránh sử dụng khi thắp hương.
Đây không phải điều cấm trong tín ngưỡng mà chủ yếu xuất phát từ quan niệm dân gian. Vì việc thờ cúng đề cao sự trang nghiêm và ý nghĩa tích cực, nhiều gia đình lựa chọn những loài hoa có biểu tượng rõ ràng, ổn định hơn.
3. Vì sao hoa cúc vàng lại được xem là lựa chọn phù hợp trên ban thờ?
Nếu hoa hồng vàng gây nhiều tranh luận thì hoa cúc vàng gần như luôn nằm trong danh sách những loài hoa được khuyến khích dùng khi thắp hương. Điều này xuất phát từ ý nghĩa truyền thống đã tồn tại từ rất lâu trong văn hóa phương Đông.
Hoa cúc vàng tượng trưng cho sự trường thọ, phúc khí, lòng hiếu kính, sự bền bỉ và thanh cao. Màu vàng của hoa cúc thường được liên hệ với ánh sáng, sự no đủ, tài lộc và nguồn năng lượng tích cực. Vì vậy, cúc vàng xuất hiện phổ biến trong các dịp giỗ chạp, lễ Tết, mùng Một hay ngày Rằm.
Bên cạnh ý nghĩa tốt đẹp, hoa cúc còn có ưu điểm nở lâu, cánh hoa bền, ít rụng và giữ được vẻ tươi trong nhiều ngày. Đây cũng là lý do thực tế khiến loài hoa này được nhiều gia đình lựa chọn để giữ cho không gian thờ cúng luôn gọn gàng, trang nghiêm.
4. Có nên tuyệt đối kiêng hoa hồng vàng trên ban thờ?
Hiện nay không có quy định nào trong Phật giáo hay tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên khẳng định hoa hồng vàng là điều cấm kỵ. Việc lựa chọn hoa dâng cúng nên dựa trên sự tươi mới, sạch sẽ và lòng thành của người dâng lễ.
Tuy nhiên, do ảnh hưởng của tập quán lâu đời, phần lớn gia đình Việt vẫn ưu tiên các loài hoa có ý nghĩa tích cực, được nhiều thế hệ công nhận như cúc vàng, sen, huệ, lay ơn, mẫu đơn hoặc hoa hồng đỏ. Điều này giúp tránh những cách hiểu khác nhau về biểu tượng của từng loài hoa.
Nếu muốn sử dụng hoa hồng vàng, người dâng cúng nên cân nhắc truyền thống của gia đình và địa phương. Trong nhiều trường hợp, việc tôn trọng phong tục đã hình thành qua nhiều thế hệ cũng là một cách thể hiện sự thành kính đối với tổ tiên.
Hoa hồng vàng không ít được dùng để thắp hương vì màu vàng, mà chủ yếu do ý nghĩa biểu tượng của loài hoa này chưa thật sự thống nhất trong quan niệm dân gian. Ngược lại, hoa cúc vàng từ lâu đã gắn với sự trường thọ, hiếu kính, phúc lành và nét trang nghiêm nên trở thành lựa chọn quen thuộc trên ban thờ của nhiều gia đình Việt.
Khi chọn hoa dâng lễ, điều quan trọng nhất vẫn là hoa tươi, sạch, không héo úa và được dâng bằng lòng thành kính. Bên cạnh việc gìn giữ phong tục truyền thống, mỗi gia đình cũng có thể linh hoạt lựa chọn phù hợp với tín ngưỡng và nếp sống của mình, miễn vẫn giữ được sự trang nghiêm trong không gian thờ cúng.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chiêm nghiệm
