Dưa hấu có vị ngọt, tượng trưng cho sự đủ đầy và thường được dùng trong nhiều dịp lễ, Tết. Thế nhưng, không phải nơi nào cũng có thói quen đặt loại quả này lên ban thờ. Theo quan niệm dân gian ở một số vùng, việc kiêng dưa hấu xuất phát từ những lý do gắn với tín ngưỡng và kinh nghiệm truyền đời.
1. Người xưa cho rằng dưa hấu nằm sát mặt đất quá lâu nên không phù hợp với không gian thờ cúng
Theo quan niệm dân gian, dưa hấu là loại quả phát triển ngay trên mặt đất và gần như nằm sát nền đất trong suốt quá trình sinh trưởng. Vì vậy, nhiều người xưa cho rằng loại quả này dễ tiếp xúc với những nguồn khí không thanh sạch hơn so với các loại quả mọc trên cây.
Trong cách nhìn truyền thống, ban thờ là nơi trang nghiêm, thanh tịnh và được gìn giữ cẩn thận. Chính vì thế, một số gia đình có xu hướng lựa chọn những loại quả được cho là "cao ráo", sạch sẽ và mang ý nghĩa thanh khiết để dâng cúng thay vì những loại quả phát triển sát mặt đất.
Đây chỉ là một quan niệm dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ, không phải quy định trong tín ngưỡng hay tôn giáo. Thực tế, cách lựa chọn lễ vật vẫn phụ thuộc vào phong tục của từng vùng và quan niệm của mỗi gia đình.
2. Quả lớn, nặng và dễ lăn khiến nhiều gia đình e ngại khi đặt trên ban thờ
Dưa hấu thường có kích thước lớn, trọng lượng khá nặng và bề mặt tròn nhẵn. Với những ban thờ có diện tích nhỏ hoặc đặt ở vị trí cao, việc sắp xếp một quả dưa hấu đôi khi không thật sự thuận tiện.
Theo quan niệm của nhiều người xưa, ban thờ cần được bài trí cân đối, gọn gàng và vững chắc. Nếu lễ vật quá lớn hoặc dễ lăn, nguy cơ rơi vỡ sẽ cao hơn. Trong đời sống tâm linh dân gian, việc làm rơi hoặc làm vỡ đồ lễ ngay trên ban thờ thường được xem là điều nên tránh vì có thể ảnh hưởng đến tâm lý của gia chủ.
Chính vì vậy, nhiều gia đình lựa chọn những loại quả có kích thước vừa phải, dễ bày biện hơn. Đây được xem là một cách hạn chế những tình huống không mong muốn trong quá trình thắp hương và dâng lễ.
3. Không phải nơi nào cũng kiêng, nhiều vùng vẫn xem dưa hấu là loại quả mang ý nghĩa may mắn
Điều đáng chú ý là quan niệm kiêng dưa hấu không phổ biến ở tất cả các địa phương. Tại nhiều nơi, dưa hấu từ lâu đã là loại quả quen thuộc trên mâm ngũ quả mỗi dịp Tết với ý nghĩa cầu mong năm mới sung túc, thuận lợi và nhiều điều tốt đẹp.
Ruột dưa đỏ, quả tròn đầy và hình thức đẹp khiến nhiều người liên tưởng đến sự viên mãn, phát đạt. Vì vậy, không ít gia đình vẫn lựa chọn dưa hấu để dâng cúng tổ tiên trong các dịp quan trọng mà không xem đây là điều kiêng kỵ. NGày nay nhiều dưa hấu còn được trồng theo hướng tạo hình đặc biệt để bán thắp hương trong dịp lễ Tết. Hơn nữa quan niệm về sạch hay không sạch cũng có thể không còn nhiều giá trị khi mà nông nghiệp sản xuất hiện đại đã khác xưa. Do đó nguồn cung cấp có khi còn quan trọng hơn là xác định loại quả.
Sự khác biệt này cho thấy phong tục thờ cúng ở Việt Nam rất đa dạng. Những điều được coi là kiêng ở vùng này có thể lại là nét đẹp văn hóa ở vùng khác. Do đó, việc có đặt dưa hấu lên ban thờ hay không chủ yếu phụ thuộc vào truyền thống của từng gia đình, dòng họ và địa phương, miễn vẫn giữ được sự thành kính, trang nghiêm và phù hợp với phong tục nơi mình sinh sống.
*Thông tin trong bài chỉ mang ý nghĩa tham khảo theo hướng dân gian
