Đi chợ là việc thường ngày nhưng người xưa lại đúc kết thành những quy tắc rất cụ thể. Một trong số đó là câu: “Sớm không mua thịt lợn, chiều muộn không mua đậu phụ”. Nhiều người hiện nay hiểu chưa đúng ý nghĩa của câu nói này. Thực chất, đây là kinh nghiệm quan sát thị trường, phản ánh cách chọn thực phẩm thông minh trong bối cảnh chưa có tủ lạnh hay hệ thống bảo quản hiện đại.
1. “Sớm không mua thịt lợn”: Cẩn thận với thịt tồn từ hôm trước
Nghe qua, nhiều người cho rằng dân gian khuyên tránh mua thịt mới mổ. Thực tế không phải vậy. Điều người xưa muốn nhắc đến là thời điểm quá sớm trong ngày, khi lợn mới chưa được đưa ra chợ hoặc chưa hoàn tất việc giết mổ, pha lóc.
Ở các chợ truyền thống ngày trước, nếu người mua đến quá sớm, một số quầy hàng có thể chưa có thịt mới. Những phần thịt được bày bán lúc này đôi khi là số hàng còn sót lại từ hôm trước hoặc lượng thịt chưa bán hết. Trong điều kiện bảo quản thô sơ, thịt để qua đêm rất dễ giảm chất lượng, mất độ tươi ngon và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Vì vậy, kinh nghiệm của người xưa là đợi đến khi thịt mới được đưa ra đầy đủ. Khi nhìn thấy những tảng thịt lớn vừa pha lóc, màu sắc tươi sáng, bề mặt còn khô ráo tự nhiên, người mua sẽ dễ đánh giá chất lượng hơn. Mục đích không phải tránh thịt mới mà là tránh thịt cũ.
2. Nhìn cách bày bán cũng có thể đoán được độ tươi
Người đi chợ lâu năm thường không chỉ nhìn vào giá bán mà còn quan sát cách người bán bày hàng. Đây cũng là một phần kinh nghiệm ẩn sau câu tục ngữ được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Nếu quầy thịt còn nguyên tảng lớn, số lượng phong phú và đang được pha lóc liên tục, khả năng cao đó là thịt mới nhập trong ngày. Ngược lại, nếu trên phản chỉ còn vài miếng nhỏ lẻ, số lượng ít bất thường trong khi thời điểm vẫn còn rất sớm, người mua thường sẽ cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định.
Khi chưa có tem truy xuất nguồn gốc hay hệ thống bảo quản lạnh như hiện nay, khả năng quan sát đóng vai trò rất quan trọng. Người xưa dựa vào kinh nghiệm thực tế để nhận biết đâu là thực phẩm nên mua và đâu là thực phẩm cần thận trọng.
3. “Chiều muộn không mua đậu phụ”: Loại thực phẩm càng để lâu càng dễ hỏng
Nếu thịt lợn khiến người mua lo ngại về hàng tồn từ hôm trước thì đậu phụ lại mang một rủi ro khác. Đây là loại thực phẩm có hàm lượng nước cao, rất dễ biến đổi chất lượng theo thời gian.
Thông thường, đậu phụ được làm từ sáng sớm rồi mang ra chợ bán trong ngày. Không giống nhiều loại thực phẩm khác, đậu phụ rất dễ bị chua, mềm nhũn hoặc xuất hiện hiện tượng nhớt nếu để quá lâu ở nhiệt độ môi trường, đặc biệt vào những ngày nắng nóng.
Chính vì thế, đến cuối buổi chiều, chất lượng đậu phụ thường không còn tốt như lúc mới ra lò. Người xưa khuyên tránh mua đậu phụ quá muộn nhằm hạn chế nguy cơ mua phải sản phẩm đã giảm chất lượng, đồng thời bảo đảm hương vị thơm ngon khi chế biến.
4. Đằng sau câu nói là bài học về quy luật của từng loại thực phẩm
Điều thú vị là hai vế trong câu tục ngữ lại phản ánh hai đặc tính hoàn toàn khác nhau. Với thịt lợn, vấn đề nằm ở nguồn hàng và thời điểm xuất hiện thịt mới trong ngày. Với đậu phụ, vấn đề lại nằm ở thời gian bảo quản sau khi sản xuất.
Người xưa không có kiến thức khoa học hiện đại hay các phương tiện kiểm tra chất lượng thực phẩm. Họ dựa vào quan sát thực tế, kinh nghiệm đi chợ và những bài học tích lũy qua nhiều năm để hình thành các quy tắc đơn giản nhưng dễ nhớ.
Nhờ vậy, chỉ bằng một câu ngắn gọn, thế hệ trước đã truyền lại cho con cháu kinh nghiệm chọn thực phẩm phù hợp với điều kiện sinh hoạt của thời bấy giờ.
Dù cuộc sống hiện đại đã thay đổi rất nhiều, tinh thần của câu nói này vẫn còn nguyên giá trị. Người tiêu dùng hiện nay không nên áp dụng máy móc theo giờ giấc mà cần hiểu đúng bản chất của lời dặn.
Nếu đi chợ sớm và tận mắt thấy lợn mới được đưa ra, đang được pha lóc hoặc bày bán nguyên tảng lớn, đó hoàn toàn có thể là thời điểm mua thịt rất tốt. Ngược lại, nếu quầy hàng chỉ còn vài miếng thịt lẻ tẻ, nguồn gốc không rõ ràng thì nên thận trọng hơn.
Đối với đậu phụ, việc ưu tiên mua hàng mới làm vẫn là nguyên tắc hữu ích. Bất kể mua vào thời điểm nào, người tiêu dùng cũng nên quan sát màu sắc, mùi vị và điều kiện bảo quản để đánh giá chất lượng. Suy cho cùng, câu “Sớm không mua thịt lợn, chiều muộn không mua đậu phụ” không phải là quy tắc cứng nhắc về thời gian, mà là lời nhắc nhở về sự tinh tế trong cách chọn thực phẩm của người xưa.
