Trong nhiều gia đình, đặc biệt là những nhà kinh doanh, buôn bán, không khó để bắt gặp một đĩa tỏi hoặc vài củ tỏi đặt bên cạnh tượng Thần Tài – Thổ Địa. Thế nhưng, với ban thờ gia tiên, không ít người lại được người lớn trong nhà dặn dò tuyệt đối không đặt tỏi lên.
Cùng là một loại gia vị quen thuộc trong căn bếp, vì sao tỏi lại có cách ứng xử khác nhau trong hai không gian thờ cúng này?
1. Vì sao tỏi thường xuất hiện trên ban thờ Thần Tài?
Theo quan niệm dân gian, tỏi có mùi hăng nồng, tính cay và được xem là vật có khả năng xua đuổi những điều không may, tà khí hoặc những yếu tố bị cho là không sạch sẽ. Ngoài ra theo truyền thuyết dân gian liên quan tới Thần Tài thì cho rằng vị thần này còn thích ăn tỏi.
Bởi vậy, một số người làm ăn, kinh doanh có thói quen đặt tỏi trên ban thờ Thần Tài – Thổ Địa với tâm nguyện dâng lễ cung kính, mong muốn giữ cho nơi thờ tự được yên ổn, tránh những điều quấy nhiễu, đồng thời cầu mong công việc thuận lợi, buôn bán hanh thông.
Có nơi đặt một đĩa tỏi nguyên củ, có nơi xếp thành bó nhỏ, thậm chí có người đặt năm củ tỏi với ý nghĩa tượng trưng riêng. Tuy nhiên, đây là phong tục truyền miệng và tập quán dân gian, không phải quy định bắt buộc trong nghi lễ thờ Thần Tài.
2. Tại sao ban thờ gia tiên lại thường kiêng đặt tỏi?
Khác với ban thờ Thần Tài, ban thờ gia tiên là nơi con cháu tưởng nhớ, tri ân và thể hiện lòng thành kính đối với ông bà, tổ tiên đã khuất.
Trong quan niệm truyền thống, không gian thờ gia tiên cần sự thanh tịnh, trang nghiêm, nhẹ nhàng. Tỏi có mùi hăng mạnh, thường gắn với việc chế biến thức ăn và những quan niệm dân gian về xua đuổi tà khí nên một số gia đình cho rằng không phù hợp để đặt lên ban thờ tổ tiên.
Ngoài ra, trong một số quan niệm tín ngưỡng dân gian, tỏi còn được xem là thứ có thể làm ảnh hưởng đến sự thanh tịnh của không gian thờ cúng. Vì vậy, người lớn thường dặn con cháu tránh đặt tỏi cùng mâm lễ hoặc đồ thờ gia tiên.
Dẫu vậy, cần hiểu rằng việc kiêng tỏi không phải quy định chung của tất cả các dòng họ, vùng miền hay hệ thống nghi lễ thờ cúng. Đây chủ yếu là tập quán và quan niệm được lưu truyền trong một bộ phận gia đình Việt.
3. Sự khác biệt nằm ở quan niệm thờ cúng
Điểm đáng chú ý là người Việt có cách thực hành tín ngưỡng khác nhau đối với từng đối tượng thờ phụng.
Với Thần Tài – Thổ Địa, nhiều gia đình chú trọng cầu tài lộc, bình an, bảo hộ việc làm ăn. Những vật phẩm được dân gian gắn với ý nghĩa trừ tà, xua điều không may đôi khi được đưa vào không gian thờ cúng.
Trong khi đó, thờ gia tiên thiên về đạo hiếu, sự tưởng nhớ và lòng biết ơn. Các lễ vật thường được lựa chọn theo tiêu chí trang trọng, sạch sẽ, phù hợp với phong tục của gia đình.
Vì thế, cùng một vật phẩm nhưng có thể được sử dụng ở nơi này và kiêng kỵ ở nơi khác. Đây không hẳn là sự mâu thuẫn, mà phản ánh những lớp quan niệm tín ngưỡng khác nhau trong đời sống văn hóa dân gian.
4. Có nhất thiết phải đặt tỏi trên ban thờ Thần Tài không?
Câu trả lời là không. Tỏi không phải lễ vật bắt buộc khi thờ Thần Tài – Thổ Địa. Gia chủ không đặt tỏi cũng không có nghĩa là thiếu lễ, mất lộc hay khiến việc kinh doanh gặp bất lợi.
Điều quan trọng hơn vẫn là giữ ban thờ sạch sẽ, gọn gàng, thay nước thường xuyên, chuẩn bị hoa quả tươi và dâng lễ bằng sự thành tâm.
Nếu gia đình có tập quán đặt tỏi thì có thể duy trì theo quan niệm riêng, miễn là bảo đảm vệ sinh và không để tỏi hỏng, mọc mầm hoặc bốc mùi lâu ngày.
Với ban thờ gia tiên, nếu gia đình có tục kiêng tỏi thì nên tôn trọng nếp nhà, tránh tự ý thay đổi những tập quán đã được duy trì qua nhiều thế hệ.
5. Thờ cúng quan trọng nhất vẫn là sự thành kính
Những tập quán như đặt tỏi trên ban thờ Thần Tài hay kiêng tỏi trên ban thờ gia tiên cho thấy đời sống tín ngưỡng của người Việt có nhiều nét thú vị.
Tuy nhiên, không nên vì những quan niệm truyền miệng mà quá lo lắng, cho rằng chỉ cần đặt sai một vật phẩm là tài lộc tiêu tan hoặc tổ tiên không chứng giám.
Thờ cúng trước hết là cách con người gửi gắm niềm tin, lòng biết ơn và mong muốn hướng đến những điều tốt đẹp. Một ban thờ sạch sẽ, trang nghiêm, được chăm sóc bằng sự thành tâm vẫn quan trọng hơn những lễ vật cầu kỳ hay những kiêng kỵ thiếu căn cứ.
*Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo chiêm nghiệm giải trí