Giữa vùng đất Nam Trung Bộ quanh năm nắng nóng, táo gió Khánh Hòa (khu vực tỉnh Ninh Thuận cũ) vẫn sinh trưởng xanh tốt, cho những mùa quả trĩu cành. Loại táo này chinh phục thực khách nhờ lớp vỏ mỏng, phần thịt giòn rụm, mọng nước và vị ngọt thanh dễ ăn. Không chỉ là thức quả giải khát được nhiều người yêu thích, táo gió còn trở thành đặc sản có giá trị kinh tế, giúp nhiều nhà vườn địa phương phát triển sản xuất.

Táo gió, còn được gọi là táo Phan Rang, là loại cây ăn quả thích nghi tốt với điều kiện khí hậu khô nóng, ít mưa và nhiều nắng. Trong khi nhiều loại cây trồng gặp khó khăn trước thời tiết khắc nghiệt, cây táo lại phát triển khá khỏe mạnh, cho năng suất ổn định nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật.
Điểm hấp dẫn nhất của táo gió nằm ở hương vị đặc trưng. Quả thường có kích thước vừa phải, dáng tròn hoặc hơi thuôn, lớp vỏ xanh nhạt, khá mỏng. Khi chín, một số quả chuyển sang màu vàng xanh, bề mặt căng bóng và trông rất bắt mắt. Bên trong là phần thịt trắng ngà, nhiều nước, chỉ có một hạt cứng ở giữa.
Khi thưởng thức, táo gió tạo cảm giác giòn tan ngay từ miếng cắn đầu tiên. Phần thịt chắc, không bị bở hay xốp, vị ngọt dịu xen chút chua nhẹ, càng nhai càng cảm nhận rõ độ mọng nước. Đặc biệt, loại quả này có hậu vị thanh mát, không ngọt gắt nên rất dễ ăn. Táo ngon nhất khi được bảo quản lạnh, dùng trực tiếp như món tráng miệng hoặc ăn nhẹ trong những ngày thời tiết nóng bức.

Sở dĩ táo gió trở thành cây trồng đặc trưng của Khánh Hòa là nhờ khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên nơi đây. Cây ưa sáng, phát triển tốt ở nhiệt độ khoảng 25-32 độ C, chịu hạn tương đối tốt và không đòi hỏi đất đai quá màu mỡ. Trong đó, đất pha cát, tơi xốp, có khả năng thoát nước tốt là điều kiện thuận lợi để cây phát triển bộ rễ, hạn chế tình trạng úng nước.
Để trồng táo gió, nhà vườn thường lựa chọn cây giống khỏe mạnh, có khả năng sinh trưởng tốt và ít sâu bệnh. Đất được làm sạch cỏ, lên luống hoặc đào hố trước khi xuống giống, kết hợp bón phân hữu cơ để cải thiện độ tơi xốp và bổ sung dinh dưỡng. Khoảng cách trồng cần được tính toán hợp lý để cây có không gian phát triển tán, đón ánh sáng và thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch.

Trong quá trình sinh trưởng, cây táo cần được tưới nước đều đặn, nhất là giai đoạn ra hoa, đậu quả và phát triển trái. Tại vùng đất khô nóng như Phan Rang, nhiều nhà vườn áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước, đồng thời duy trì độ ẩm cần thiết cho cây. Tuy nhiên, táo không chịu được tình trạng ngập úng kéo dài. Nếu gặp mưa nhiều, độ ẩm cao, quả dễ bị nứt vỏ, nhạt vị, thậm chí phát sinh nấm bệnh gây ảnh hưởng đến năng suất.
Sau khi trồng khoảng 10-12 tháng, cây táo có thể bắt đầu cho thu hoạch lứa đầu tiên. Từ khi ra hoa đến lúc quả đạt độ già thích hợp thường mất khoảng 2-3 tháng. Tùy điều kiện chăm sóc và cách xử lý sinh trưởng, mỗi năm cây có thể cho khoảng 2 vụ thu hoạch. Khi quả chuyển sang màu xanh sáng, đạt kích thước và độ giòn ngọt đặc trưng, người trồng tiến hành hái, phân loại rồi đưa đi tiêu thụ.
Nhờ có hương vị dễ ăn và nguồn cung tương đối ổn định, táo gió được tiêu thụ rộng rãi tại các chợ truyền thống, cửa hàng trái cây và trên các sàn thương mại điện tử. Loại quả này thường có giá khoảng 30.000-60.000 đồng/kg, tùy kích thước, chất lượng, thời điểm thu hoạch và địa điểm bán. Những quả đồng đều, căng đẹp, được tuyển chọn kỹ thường có giá cao hơn loại thông thường.

Ngoài bán tươi, táo gió còn được tận dụng để chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau như mứt táo, táo sấy dẻo, siro và rượu táo. Trong đó, táo sấy được nhiều người lựa chọn bởi có thể bảo quản lâu, thuận tiện mang theo và giữ được vị ngọt tự nhiên của quả. Mứt táo cũng là món ăn vặt được ưa chuộng, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán.