Ung thư đại trực tràng hiện là một trong những bệnh ung thư phổ biến trên thế giới và số ca mắc vẫn chưa có dấu hiệu giảm. Đáng chú ý, căn bệnh này không còn chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa, khiến nhiều chuyên gia y tế đặc biệt quan tâm.
Theo thống kê của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), ung thư đại trực tràng nằm trong nhóm ung thư có tỷ lệ mắc cao và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư. Tại Việt Nam, mỗi năm vẫn ghi nhận hàng chục nghìn ca mắc mới cùng hàng nghìn trường hợp tử vong.
Ngoài những yếu tố nguy cơ đã được xác định như ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, ít chất xơ, béo phì, hút thuốc hay ít vận động, giới khoa học gần đây cũng dành nhiều sự quan tâm đến tác động của vi nhựa đối với hệ tiêu hóa.
Vi nhựa có thể ảnh hưởng đến đường ruột như thế nào?
Vi nhựa là những mảnh nhựa có kích thước rất nhỏ, có thể tồn tại trong nước uống, thực phẩm và nhiều vật dụng sinh hoạt hằng ngày. Khi đi vào cơ thể, chúng không chỉ đơn thuần là các hạt nhựa vô hại.
Theo bác sĩ phẫu thuật đại trực tràng Hoàng Dục Xuân (Đài Loan, Trung Quốc), vi nhựa có khả năng hấp phụ nhiều hợp chất hóa học như bisphenol A (BPA) hay phthalates. Những chất này có thể góp phần làm gia tăng stress oxy hóa, thúc đẩy phản ứng viêm và ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận vi nhựa có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột và gây tổn thương tế bào trong điều kiện phơi nhiễm kéo dài. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết vẫn cần thêm nhiều bằng chứng để khẳng định mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa vi nhựa và ung thư đại trực tràng.
Dù vậy, việc giảm tiếp xúc với vi nhựa vẫn được xem là một trong những biện pháp có lợi cho sức khỏe tổng thể.
3 vật dụng quen thuộc có thể làm tăng phơi nhiễm vi nhựa
Một trong những nguồn tiếp xúc phổ biến nhất là hộp nhựa dùng để hâm nóng thức ăn trong lò vi sóng. Khi gặp nhiệt độ cao, đặc biệt với các sản phẩm không được thiết kế dành riêng cho lò vi sóng, vật liệu nhựa có thể xuống cấp nhanh hơn và làm tăng nguy cơ giải phóng các hạt vi nhựa hoặc hóa chất vào thực phẩm.
Các chuyên gia khuyến nghị nên chuyển thức ăn sang hộp thủy tinh chịu nhiệt hoặc bát sứ trước khi hâm nóng để giảm nguy cơ này.
Một thói quen khác cũng rất phổ biến là dùng túi nilon hoặc màng bọc nhựa để chứa thực phẩm còn nóng, đặc biệt là các món nhiều dầu mỡ như canh, phở, đồ chiên xào. Nhiệt độ cao kết hợp với chất béo có thể làm tăng khả năng thôi nhiễm của một số hợp chất từ nhựa sang thức ăn nếu vật liệu không đạt tiêu chuẩn.
Việc thay thế bằng hộp inox, hộp thủy tinh hoặc các loại giấy gói thực phẩm chuyên dụng được xem là lựa chọn an toàn hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
Ngoài ra, cốc nhựa và ống hút dùng một lần cũng là nguồn tiếp xúc vi nhựa đáng lưu ý. Nhiều người có thói quen uống cà phê, trà sữa hoặc nước giải khát mỗi ngày bằng các loại cốc nhựa mang đi. Theo các chuyên gia, đồ uống nóng hoặc có tính axit cùng quá trình ma sát khi sử dụng có thể khiến bề mặt của một số sản phẩm nhựa chất lượng thấp bị mài mòn, làm tăng khả năng phát sinh các hạt vi nhựa.
Mang theo bình nước hoặc cốc cá nhân bằng inox, thủy tinh không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn giúp giảm sự phụ thuộc vào đồ nhựa dùng một lần.
Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường để tăng cơ hội điều trị
Ung thư đại trực tràng có tiên lượng khá tốt nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu. Vì vậy, bất kỳ sự thay đổi kéo dài nào của hệ tiêu hóa cũng không nên xem nhẹ.
Người dân cần đi khám khi xuất hiện các biểu hiện như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, phân nhỏ bất thường, đau bụng hoặc chướng bụng dai dẳng, cảm giác mót rặn sau khi đi vệ sinh, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi kéo dài do thiếu máu.
Bên cạnh việc hạn chế tiếp xúc với vi nhựa, các chuyên gia cũng khuyến khích duy trì chế độ ăn giàu rau xanh và ngũ cốc nguyên hạt, tăng cường vận động, hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực hiện tầm soát định kỳ, đặc biệt với người từ 45 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng.
Chủ động thay đổi những thói quen nhỏ trong sinh hoạt mỗi ngày cùng với việc khám sức khỏe định kỳ có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và nâng cao cơ hội phát hiện sớm nếu có bất thường.
